«Βασικά στρατηγικά σφάλματα στoν ESM»

Την άποψη ότι «υπάρχουν βασικά στρατηγικά σφάλματα στο σχεδιασμό του συστήματος διαχείρισης κρίσεων και ειδικότερα στο σχεδιασμό του Μόνιμου Μηχανισμού Ευρωπαϊκής Σταθερότητας (ESM), τα οποία πρέπει να διορθωθούν», διατυπώνει ο Στέφανο Μικόσι, καθηγητής Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο της Μπριζ, σε σχόλιο του με τίτλο «Κρίση χρέους της ευρωζώνης: Απρόσεκτοι χρεωμένοι ή παραπλανηθέντες διασώστες;», το οποίο δημοσιεύεται στο διαδικτυακό τόπο της γνωστής δεξαμενής σκέψης CEPS.

Ειδικότερα στο σχόλιο το οποίο αναφέρεται στην κρίση χρέους, που διέρχεται η ευρωζώνη και στον τρόπο με τον οποίο έχει γίνει μέχρι σήμερα η διαχείρισή της, ο Ιταλός καθηγητής τονίζει ότι οι ηγέτες της ΕΕ κατόρθωσαν με τις ατυχείς τους δηλώσεις να προκαλέσουν βαθιά αναστάτωση στις οικονομικές αγορές στην Ευρώπη, με αποτέλεσμα την εκτόξευση των ελληνικών spreads στα ύψη και τη δημιουργία φόβου μετάδοσης της κρίσης στην Ισπανία, την Ιταλία και ακόμα και στο Βέλγιο.

Ο Στ. Μικόσι αναφέρει ότι δύο στοιχεία που κυριαρχούν στον ευρωπαϊκό δημόσιο λόγο έχουν ιδιαίτερα βλαπτικές συνέπειες: «Το πρώτο είναι γνωστό: ήταν σαφές από την αρχή ότι το πρόγραμμα δημοσιονομικής προσαρμογής της Ελλάδας δεν ήταν εφικτό και ότι η ελληνική κυβέρνηση δεν θα μπορούσε σύντομα να αποκτήσει πρόσβαση στις αγορές για χρηματοδότηση. Παρά ταύτα, σε λιγότερο από ένα χρόνο η Ελλάδα κατάφερε να μειώσει το δημόσιο έλλειμμά της κατά πέντε ποσοστιαίες μονάδες. Δεν μπόρεσε, ωστόσο, να επιτύχει το στόχο για φέτος, που ήταν η μείωση του ελλείμματος στο 7,5%, λόγω της μεγάλης ύφεσης που σημειώνεται στην οικονομία», σημειώνει.

Συνεχίζοντας τονίζει πως «αυτό το αρκετά προβλέψιμο σενάριο ερμηνεύεται από τη Γερμανία ως απόδειξη ότι δεν μπορούν να εμπιστευθούν τους Έλληνες, ενώ παρόμοια λαϊκίστικα συνθήματα και συναισθήματα εμφανίζονται και σε άλλες χώρες της ευρωζώνης. Σε όλο αυτό το διάλογο που αναπτύσσεται δημόσια, δεν παρουσιάζεται πουθενά το επιχείρημα ότι ουσιαστικά δεν έχει μεταφερθεί ούτε ένα ευρώ από τις χώρες που δανείζουν στις χώρες που χρωστούν. Και προκειμένου να ικανοποιηθούν οι δυσαρεστημένοι ψηφοφόροι στις δανείστριες χώρες, τα προγράμματα δημοσιονομικής βοήθειας σχεδιάζονται με όλο και περισσότερες διατάξεις κυρώσεων, στις οποίες, όμως, τα κράτη που χρωστούν δεν μπορούν να ανταποκριθούν».

Παράλληλα, ο Στέφανο Μικόσι επισημαίνει ότι «στην Ελλάδα η κοινωνική αντίδραση στις περικοπές μισθών και συντάξεων κλιμακώνεται, ενώ εμφανίζονται αντιγερμανικά και αντιευρωπαϊκά αισθήματα». 

Με λίγα λόγια, σχολιάζει ο συντάκτης, «έχουμε γυρίσει πίσω στην κατάσταση που επικρατούσε ένα χρόνο πριν, προτού εγκριθεί το πρόγραμμα οικονομικής βοήθειας στην Ελλάδα και προτού καταλάβουν οι χώρες της ευρωζώνης ότι το μόνο εναλλακτικό σχέδιο στη διάσωση της Ελλάδας θα ήταν κάτι πολύ χειρότερο».

Το νέο στοιχείο που έχει προστεθεί σήμερα είναι, κατά τον Στ. Μικόσι, «μία ανοιχτή αντιπαράθεση ανάμεσα στις χώρες της ευρωζώνης, που μετέχουν στα προγράμματα διάσωσης και την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) σχετικά με την πιθανότητα αναδιάρθρωσης - ακόμα και ήπιας- του ελληνικού χρέους». 

Αυτό φάνηκε, κατά τον Ιταλό καθηγητή, με τις πρόσφατες δηλώσεις του μέλους του εκτελεστικού Συμβουλίου της ΕΚΤ Γιούργκεν Σταρκ, o οποίος απείλησε ευθέως ότι σε μία τέτοια περίπτωση (αναδιάρθρωσης του χρέους) δεν θα γίνονταν δεκτά τα ελληνικά ομόλογα από την ΕΚΤ.  Η εξήγηση για αυτές τις αντιδράσεις βρίσκεται, κατά τον καθηγητή Μικόσι, στο ότι «η ΕΚΤ και γενικότερα το ευρωπαϊκό σύστημα τραπεζών είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένες στα χρέη των λεγόμενων χωρών 'PIGS'.

Επομένως, το πρώτο θύμα της αναδιάρθρωσης του χρέους θα ήταν η ΕΚΤ και το ευρωπαϊκό σύστημα τραπεζών, που θα πίεζαν με τη σειρά τους τα εθνικά Υπουργεία Οικονομικών και θα απειλούσαν την ισορροπία όλου του συστήματος. Οι νομισματικές αρχές της ΕΕ προσποιήθηκαν ότι οι κρίσεις χρέους της Ελλάδας και της Ιρλανδίας ήταν προσωρινές κρίσεις ρευστότητας, ενώ το κύριο πρόβλημα ήταν η φερεγγυότητα. Σε αποτέλεσμα επιβάρυναν πάρα πολύ την ΕΚΤ, που με τη σειρά της για να προστατευθεί υψώνει τοίχους, των οποίων την ανθεκτικότητα οι αγορές δοκιμάζουν συνεχώς, ακριβώς γιατί γνωρίζουν ότι τα θεμέλια είναι σαθρά».

Έτσι, σχολιάζει ο Στ. Μικόσι, «μπορούμε να καταλήξουμε στο συμπέρασμα ότι οι δυσκολίες που αντιμετωπίζει η Ελλάδα με το πρόγραμμα δημοσιονομικής προσαρμογής είναι ένα παρεπόμενο ατύχημα, δεν είναι το βασικό πρόβλημα».  Το ίδιο πρόκειται να συμβεί, κατά τον Ιταλό καθηγητή και στην περίπτωση της Ιρλανδίας και της Πορτογαλίας, ενώ οι κίνδυνοι θα αυξάνουν διαρκώς για την ευρωζώνη.  «Αυτό που πρέπει όλοι να κατανοήσουμε είναι ότι υπάρχουν βασικά στρατηγικά σφάλματα στο σχεδιασμό του συστήματος διαχείρισης κρίσεων και ειδικότερα στο σχεδιασμό του Μόνιμου Μηχανισμού Ευρωπαϊκής Σταθερότητας (ESM) τα οποία πρέπει να διορθωθούν το συντομότερο δυνατόν», τονίζει ο κ. Μισκόσι.

Κατά τον Ιταλό καθηγητή, «χρειάζεται να περιοριστεί η ευθεία πολιτική ανάμειξη των χωρών της ευρωζώνης στη διαχείριση της  κρίσης χρέους της ευρωζώνης καθώς και στις αποφάσεις, αλλά και στην παρακολούθηση της εφαρμογής τους, ώστε οι αποφάσεις αυτές να μην συγχέονται με τις εσωτερικές πολιτικές συζητήσεις και διαφωνίες των κρατών. Αυτό σημαίνει ότι οι αποφάσεις για όλα τα θέματα λειτουργίας του ESM θα λαμβάνονται από το διοικητικό του συμβούλιο, υπό όρους και προϋποθέσεις που θα είναι παρόμοιοι με αυτούς του ΔΝΤ. Θα υπάρχουν βέβαια οι γενικές πολιτικές οδηγίες που θα δίνονται από τους Υπουργούς της ευρωζώνης, αλλά όχι η ευθεία παρέμβασή τους», συμπληρώνει ο Ιταλός καθηγητής.

Συνεχίζοντας αναφέρει πως «χρειάζεται να μπορεί το ESM δανείζει ελεύθερα ώστε να μπορεί να αποκαθιστά την ισορροπία στις αγορές».  Το θεσμικό μοντέλο για αυτό, ήδη υπάρχει στο πλαίσιο της ΕΕ και είναι αυτό της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (ΕΙΒ). Το ESM θα μπορούσε, στο πρότυπο της EIB, να διαθέτει αρκετό κεφάλαιο και να μπορεί να εκδίδει ευρωομόλογα, υπό την κοινή, αλλά και ξεχωριστή εγγύηση των κρατών μελών, σημειώνει ο Στ. Μικόσι.

Ο Ιταλός καθηγητής επισημαίνει, τέλος, ότι «το ESM πρέπει να διαθέτει τη λειτουργική ευελιξία, που να του επιτρέπει τη διαχείριση και παρακολούθηση των προγραμμάτων οικονομικής βοήθειας, συμπεριλαμβανομένης της δυνατότητας να αγοράζει ομόλογα από τη δευτερογενή αγορά και να παρέχει δικές του εγγυήσεις, κατά το πρότυπο των ομολόγων τύπου Brady, που εφαρμόστηκε στη Λατινική Αμερική, στα τέλη της δεκαετίας του 1980.