Η Ευρώπη βάζει μπροστά το σχέδιο «πολλές ταχύτητες»

Η ΕΕ πάντοτε υπερηφανευόταν ότι τα κράτη-μέλη της προχωρούν όλα μαζί. Εκείνη η εποχή έχει τελειώσει. Στη Σύνοδο Κορυφής την Πέμπτη, οι ηγέτες της Γαλλίας, της Γερμανίας, της Ιταλίας και άλλων χωρών στήριξαν σχέδια -τα οποία θα εξειδικεύσουν ήδη από το επόμενο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο τον επόμενο μήνα- ώστε να αποσπώνται και να προσχωρούν σε πρωτοβουλίες σε μικρότερες ομάδες.

Οι κυβερνήσεις μίλησαν για ένα αίσθημα επείγοντος, καθώς το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα της Ευρώπης υποχωρεί, την ώρα που πολλές από τις ιδέες της βαλτώνουν μέσα στην αδράνεια και τη διχόνοια, γράφει το Politico. 

«Πρέπει να δράσουμε γρήγορα», δήλωσε ο πρόεδρος της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν, ο οποίος φάνηκε να αφήνει πίσω του τις πρόσφατες διαφωνίες με τον Γερμανό ομόλογό του, καθώς αμφότεροι κάλεσαν την ΕΕ να ακολουθήσει πολιτικές που θα τονώσουν την οικονομική ανάπτυξη.

Καθώς η Ένωση δέχεται πιέσεις από πολλαπλές γεωπολιτικές κρίσεις, αρχίζει να συνειδητοποιεί ότι δεν μπορεί να τις αντιμετωπίσει αν ενεργεί μόνο όταν συμφωνούν και τα 27 κράτη-μέλη. Από την άμυνα μέχρι την ενέργεια και τις επενδύσεις, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, που θεσπίζει τους κανόνες, και οι εθνικές κυβερνήσεις, που υποτίθεται ότι τους εφαρμόζουν, βρίσκονται με δεμένα χέρια. Την ίδια στιγμή, οι επιχειρήσεις μιλούν για ασφυξία από τη γραφειοκρατία και το υψηλό ενεργειακό κόστος.

Οι απειλές του Ντόναλντ Τραμπ να καταλάβει τη Γροιλανδία και η αμφιταλάντευσή του ως προς τη βοήθεια προς την Ουκρανία απέναντι στη Ρωσία, σε συνδυασμό με τη στρατηγική της Κίνας να πλημμυρίζει την Ευρώπη με φθηνά προϊόντα, έδωσαν ώθηση στους κορυφαίους λήπτες αποφάσεων της ΕΕ να κινητοποιηθούν.

Η σύνοδος κορυφής των ηγετών της ΕΕ την Πέμπτη -μόλις 15 χιλιόμετρα από την ολλανδική πόλη του Μάαστριχτ, όπου υπογράφηκε το 1992 μία από τις σημαντικότερες συνθήκες που θεμελιώνουν την Ένωση- αποτέλεσε ευκαιρία για έναν «στρατηγικό καταιγισμό ιδεών» σχετικά με το πώς θα «προωθήσουμε την ευημερία μας, θα δημιουργήσουμε θέσεις εργασίας υψηλής ποιότητας και θα διασφαλίσουμε την προσιτότητα», δήλωσε ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα.

«Η σημερινή συζήτηση έφερε νέα ενέργεια και κοινή αίσθηση επείγοντος γύρω από αυτόν τον στόχο», είπε.

Στη σύνοδο κορυφής τους στις Βρυξέλλες τον επόμενο μήνα, η πρόεδρος της Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν θα παρουσιάσει αυτό που χαρακτήρισε «Οδικό Χάρτη και Σχέδιο Δράσης Μία Ευρώπη, Μία Αγορά», θέτοντας μεταρρυθμίσεις σε τομείς όπως η μείωση των διοικητικών βαρών και η κινητοποίηση ιδιωτικών και δημόσιων κεφαλαίων ώστε οι ευρωπαϊκές νεοφυείς επιχειρήσεις να μπορέσουν να αναπτυχθούν σε μεγαλύτερη κλίμακα. Οι ηγέτες θα ψηφίσουν επί του σχεδίου όταν συναντηθούν ξανά πριν από το καλοκαίρι.

Αν δεν συμφωνήσουν και οι 27 σε ορισμένους τομείς, η ΕΕ θα χρησιμοποιήσει αυτό που αποκαλεί «ενισχυμένη συνεργασία» -μικρότερες ομάδες κρατών-μελών που προχωρούν ταχύτερα σε προτάσεις πολιτικής-, κάτι που, αν και έχει υποστηριχθεί στο παρελθόν από ορισμένους ηγέτες, σε μεγάλο βαθμό έχει αποφευχθεί και έχει χαρακτηριστεί διχαστικό.

«Η συζήτηση για ενισχυμένη συνεργασία θα μπορούσε να αποτελέσει ένα είδος κινήτρου ώστε τα κράτη-μέλη να ανέβουν στο τρένο», είπε διπλωμάτης ευρωπαϊκής χώρας, στον οποίο παραχωρήθηκε ανωνυμία για να μιλήσει για εμπιστευτικές διαβουλεύσεις. Όπως εξήγησε, λίγες πρωτεύουσες θα ήθελαν να ρισκάρουν να μείνουν πίσω σε μέτρα που ενισχύουν την ευημερία, ακόμη κι αν έχουν επιφυλάξεις για ορισμένες πτυχές αυτών των πολιτικών.

«Γεωπολιτική πραγματικότητα»

«Πριν από δύο ή τρία χρόνια πιθανόν να μην είχαμε μια συζήτηση παρόμοια με αυτήν που είχαμε σήμερα», δήλωσε ο καγκελάριος της Γερμανίας Φρίντριχ Μερτς. «Αντιμετωπίζουμε μια εντελώς νέα γεωπολιτική κατάσταση και είμαστε διατεθειμένοι να σταθούμε απέναντι σε αυτή τη γεωπολιτική πραγματικότητα. Αλλά η Ευρώπη θα μπορέσει να σταθεί στα πόδια της μόνο αν είμαστε ανταγωνιστικοί».

Ένα πεδίο όπου ενδέχεται να χρησιμοποιηθεί η «ενισχυμένη συνεργασία» είναι η Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων, η προσπάθεια της ΕΕ για μια ενιαία αγορά κεφαλαίων στα πρότυπα των ΗΠΑ. Η Επιτροπή επιθυμεί ένα ευρωπαϊκό ισοδύναμο της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς των ΗΠΑ, αλλά η πανευρωπαϊκή εποπτεία απαιτεί τη συναίνεση των πρωτευουσών -συμπεριλαμβανομένων του Δουβλίνου και του Λουξεμβούργου, όπου εδρεύουν τα περισσότερα funds και τα οποία διστάζουν να εκχωρήσουν τις αρμοδιότητές τους.

Ο οδικός χάρτης θα θέτει μετρήσιμους στόχους σε τομείς όπως οι τηλεπικοινωνίες, οι αγορές κεφαλαίων, οι υπηρεσίες και η ενέργεια. Η Φον ντερ Λάιεν είπε ότι θέλει όλοι οι στόχοι να έχουν επιτευχθεί έως το τέλος του 2027.

Η πρώτη πρόταση θα είναι το «28ο καθεστώς», ένα φιλικό προς τις νεοφυείς επιχειρήσεις πανευρωπαϊκό εταιρικό δίκαιο, το οποίο προγραμματίζεται να παρουσιαστεί στις 18 Μαρτίου. Θα επιτρέπει στις εταιρείες να εγγράφονται 100% διαδικτυακά εντός 48 ωρών και θα διευκολύνει την ανάπτυξή τους πέρα από τα σύνορα της ΕΕ.

Στη σύνοδο κορυφής, διαμορφώθηκε συμφωνία σε τέσσερις βασικούς τομείς, σύμφωνα με δύο άτομα που ενημερώθηκαν για τις συνομιλίες:

• η ανάγκη να απελευθερωθούν οι αποταμιεύσεις των Ευρωπαίων και να χρησιμοποιηθούν για επενδύσεις σε καίριες επιχειρήσεις της ΕΕ
• η επιθυμία αντιμετώπισης του υψηλού ενεργειακού κόστους σε ορισμένα τμήματα της Ένωσης, ενδεχομένως με επανεξέταση παλαιών συζητήσεων όπως το Σύστημα Εμπορίας Εκπομπών ώστε να μειωθούν οι τιμές.
• η ανάγκη η ΕΕ να συνεχίσει να συνάπτει εμπορικές συμφωνίες με νέους εταίρους για διαφοροποίηση των εξαρτήσεών της και
• μεγαλύτερη στροφή προς ευρωπαϊκά προϊόντα -γνωστή και ως η αγαπημένη πολιτική του Μακρόν «αγοράστε ευρωπαϊκά».

Το τελευταίο σημείο ήταν ίσως η μεγαλύτερη επιτυχία της συνάντησης στο κάστρο, με τους ηγέτες να δίνουν το πράσινο φως στην Επιτροπή να καταρτίσει έναν κατά κλάδο κατάλογο εξαρτήσεων, όπου οι ευρωπαϊκές εταιρείες θα πρέπει να έχουν προνομιακή μεταχείριση, ώστε να στηριχθούν βασικοί τομείς όπως η αυτοκινητοβιομηχανία και τα φαρμακευτικά προϊόντα.

Κακό αίμα

Ρήγματα μεταξύ των μεγάλων οικονομικών παικτών της ΕΕ και των υπολοίπων φάνηκαν πριν ακόμη ξεκινήσει η σύνοδος.

Μια καταιγίδα εγγράφων και αντικρουόμενων προτάσεων προέκυψε από χώρες της ΕΕ πριν από τη συνάντηση, με τη Γαλλία και τη Γερμανία σε αντίθετες πλευρές στο ζήτημα του «αγοράστε ευρωπαϊκά» και άλλες σημαντικές διαφωνίες σχετικά με το πόσο μακριά πρέπει να φτάσει η ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς.

Μια προ-συνεδρίαση είδε 19 ηγέτες να συναντώνται για να συζητήσουν τα ζητήματα -με ορισμένα κράτη, συμπεριλαμβανομένων των ηγετών της Ισπανίας, της Ιρλανδίας, των χωρών της Βαλτικής και της Σλοβενίας, να μην έχουν προσκληθεί.

Όσοι μπήκαν στη λίστα, που καθορίστηκε από τον Μερτς, την πρωθυπουργό της Ιταλίας Τζόρτζια Μελόνι και τον πρωθυπουργό του Βελγίου Μπαρτ Ντε Βέβερ, επιλέχθηκαν επειδή βρίσκονταν στην ίδια γραμμή όσον αφορά τη μείωση της γραφειοκρατίας και περισσότερο ελεύθερο εμπόριο, σύμφωνα με διπλωμάτη της ΕΕ που γνωρίζει τα σχέδια.

Αρκετοί από τους ηγέτες που συμμετείχαν στην προ-σύνοδο άργησαν στη συνέχεια να φτάσουν στο Άλντεν Μπίεζεν, καθυστερώντας τη διαδικασία σχεδόν κατά μία ώρα. Ο Μερτς, η Μελόνι και ο Μακρόν άργησαν τόσο ώστε ο Κόστα ξεκίνησε χωρίς αυτούς.