Κλιμακώνεται ο εγχώριος «ψυχρός πόλεμος» της Πολωνίας, συνιστώντας μια αυτοπροκαλούμενη απειλή για την ταχύτερα αναπτυσσόμενη μεγάλη οικονομία της Ευρώπης.
Ο 69χρονος Πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ και ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Κάρολ Ναβρότσκι, ενθαρρυμένος από την υποστήριξη του Ντόναλντ Τραμπ, βρίσκονται εγκλωβισμένοι σε μια πικρή αναμέτρηση μετά τις περσινές προεδρικές εκλογές.
Οπως μεταδίδει το Bloomberg, έναν χρόνο πριν από τις γενικές εκλογές, η αντιπαράθεση έχει ουσιαστικά διαλύσει την κυβερνητική ατζέντα ενώ οδήγησε σε υποβάθμιση από οίκο αξιολόγησης, καθώς οι προσπάθειες περιορισμού του δημοσιονομικού ελλείμματος (που ξεπερνά το 7% του ΑΕΠ) κατέρρευσαν. Πλέον, η κρίση απειλεί να παραλύσει ακόμη και την κεντρική τράπεζα.
Από οικονομικό θαύμα, σε τροχιά επιβράδυνσης
Η σύγκρουση μεταξύ των φιλοευρωπαίων φιλελευθέρων και των εθνικιστών συντηρητικών μαίνεται για χρόνια, αλλά παρέμενε χωρίς αντίκτυπο στην οικονομία: Το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν διπλασιάστηκε την τελευταία δεκαετία ξεπερνώντας το 1 τρισεκατομμύριο δολάρια, κατατάσσοντας την Πολωνία στις 20 μεγαλύτερες οικονομίες παγκοσμίως.
Ωστόσο, με τις τιμές της ενέργειας να εκτοξεύονται, τη Ρωσία να διεξάγει τον δικό της πόλεμο πέρα από τη γειτονική Ουκρανία και τις ΗΠΑ να διεξάγουν παγκόσμιο εμπορικό πόλεμο, η πολιτική κρίση απειλεί αυτή την πορεία.
Η οικονομία ήδη επιβραδύνεται, με την ανάπτυξη να προβλέπεται στο 2,5% για το επόμενο έτος (από 3,4% το 2026), σύμφωνα με τις προβλέψεις του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (ΔΝΤ) αυτή την εβδομάδα, καθώς οι εισροές κονδυλίων της ΕΕ επιβραδύνονται και οι επενδύσεις μειώνονται.
«Ανησυχούμε ότι αυτή η σύγκρουση κλιμακώνεται, ειδικά δεδομένου του υψηλού επιπέδου γεωπολιτικής αβεβαιότητας. Αυτά είναι σοβαρά ζητήματα εικόνας για την Πολωνία, που δίνουν την εντύπωση πιθανής αστάθειας στο σύστημα λήψης αποφάσεων», δήλωσε ο Wojciech Kostrzewa, πρόεδρος της Πολωνικής Στρογγυλής Τραπέζης Επιχειρήσεων.
Συνταγματικός «πόλεμος» και το δικαίωμα βέτο
Η επιστροφή του Τουσκ στην πρωθυπουργία το 2023 είχε καλλιεργήσει προσδοκίες ότι η Πολωνία επανερχόταν σταθερά στον πυρήνα της ΕΕ. Ωστόσο, η ανατροπή και η νίκη του Ναβρότσκι στις προεδρικές εκλογές συντάραξε τον κυβερνητικό συνασπισμό.
Η Joanna Makowiecka-Gatza, επικεφαλής της επιχειρηματικής ένωσης Pracodawcy RP, υπογράμμισε ότι «οι επιχειρήσεις δεν μπορούν να σχεδιάζουν επενδύσεις με βάση τις πολιτικές διαμάχες», επισημαίνοντας το κενό στις εταιρικές επενδύσεις που απαιτεί επιπλέον 300 δισεκατομμύρια ζλότι (77 δισεκατομμύρια δολάρια) ετησίως για να καλυφθεί.
Αν και το πολωνικό σύνταγμα θεωρεί τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας ως κατά βάση τελετουργικό πρόσωπο, του δίνει τη δυνατότητα να ασκεί βέτο σε νομοσχέδια, να ηγείται των ενόπλων δυνάμεων και να διορίζει δικαστές, πρέσβεις και τον διοικητή της κεντρικής τράπεζας.
Ο Ναβρότσκι έχει ασκήσει βέτο σε 45 νομοσχέδια από την ανάληψη των καθηκόντων του τον Αύγουστο του περασμένου έτους —περισσότερα από τα διπλάσια από όσα μπλόκαρε ο προκάτοχός του, Αντρέι Ντούντα, σε δύο θητείες. Παράλληλα, αρνείται να εγκρίνει τους πρέσβεις που προτείνει ο Τουσκ, αφήνοντας την χώρα χωρίς ανώτατους διπλωμάτες σε κρίσιμες πρωτεύουσες.
| Τομέας | Επιπτώσεις της Πολιτικής Κρίσης |
| Ανάπτυξη ΑΕΠ | Επιβράδυνση στο 2,5% (από 3,4% το 2026) |
| Δημοσιονομικό Έλλειμμα | Ξεπερνά το 7% του ΑΕΠ – Κατάρρευση σχεδίου περιορισμού |
| Νομοθετικό Έργο | 45 βέτο από τον Πρόεδρο Ναβρότσκι σε έναν χρόνο |
| Εταιρικές Επενδύσεις | Ετήσιο έλλειμμα 300 δισ. ζλότι ($77 δισ.) έναντι μέσου όρου ΕΕ |
Προσωπική βεντέτα και αναταραχή στην Κεντρική Τράπεζα
Η σύγκρουση έχει λάβει βαθιά προσωπικό χαρακτήρα. Ο Ναβρότσκι αντλεί ισχύ από τη στενή του σχέση με τον Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος τον υποστήριξε ανοιχτά.
Κατά την προεκλογική περίοδο, ο Τουσκ υιοθέτησε δημόσια ισχυρισμούς ότι ο Ναβρότσκι εμπλεκόταν σε διευκόλυνση εργαζομένων στο σεξ όταν εργαζόταν ως φύλακας σε ξενοδοχείο -ισχυρισμούς που ο Πρόεδρος αρνείται, προσφεύγοντας στη δικαιοσύνη.
Νωρίτερα φέτος, ο Ναβρότσκι προσπάθησε ανεπιτυχώς να μπλοκάρει τη συμμετοχή της Πολωνίας στο πρόγραμμα δανείων για εξοπλισμούς της ΕΕ ύψους 150 δισ. ευρώ, προτείνοντας μαζί με τον διοικητή της κεντρικής τράπεζας, Ανταμ Γκλαπίνσκι, τη χρήση κερδών από τα αποθέματα χρυσού για τη χρηματοδότηση της Άμυνας. Η πρόταση αυτή εξόργισε τον πρωθυπουργό.
Τριβές στην εξωτερική πολιτική
Η κατάσταση είναι ακόμη πιο τεταμένη στην εξωτερική πολιτική. Ο Ναβρότσκι επιχείρησε να εκμεταλλευτεί το κλίμα κατά της Ουκρανίας, αφαιρώντας τον Ιούνιο από τον Ουκρανό Πρόεδρο, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, την ανώτατη κρατική τιμητική διάκριση της χώρας.
Παράλληλα, άσκησε βέτο σε νομοθεσία για την παράταση της βοήθειας προς τους Ουκρανούς που ζουν στην Πολωνία, προκαλώντας προειδοποιήσεις ότι η απόφαση θα καθιστούσε αδύνατη την πληρωμή των κρίσιμων δορυφορικών υπηρεσιών Starlink που χρησιμοποιούνται από τις ένοπλες δυνάμεις του Κιέβου.
Η κατάρρευση της εμπιστοσύνης έχει περιπλέξει περαιτέρω τις συνομιλίες που διεξάγει η Πολωνία με την Ουάσιγκτον για την ίδρυση αμερικανικής στρατιωτικής βάσης στη δυτική Πολωνία, μετά το «πράσινο φως» που έδωσε ο Τραμπ πέρυσι.
Ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε τον περασμένο μήνα ότι η απόφαση για τη βάση -η οποία, όπως είπε ο Ναβρότσκι, θα ονομαστεί «Fort Trump» («Φρούριο Τραμπ»)- ενδέχεται να ληφθεί σύντομα, ενώ εξήρε τη «τολμηρή ηγεσία» του φίλου του.
Επιπλέον, προσκάλεσε προσωπικά τον Πολωνό πρόεδρο στη σύνοδο κορυφής της G20 στο Μαϊάμι αργότερα φέτος, γεγονός που αποτελεί πρωτιά για την Πολωνία.
Κλιμάκωση της έντασης, για «σαχλαμάρες» έκανε λόγο ο Πρωθυπουργός
Στο εσωτερικό μέτωπο, η αντίδραση του Πρωθυπουργού προκάλεσε κλιμάκωση της έντασης. Ο Τουσκ είδε τον Πρόεδρο να τορπιλίζει το σχέδιό του για την ανατροπή των αλλαγών στη Δικαιοσύνη που είχαν θεσπιστεί επί της προηγούμενης συντηρητικής κυβέρνησης.
Προχωρώντας στον διορισμό του συμβούλου του στο δικαστήριο, ο πρωθυπουργός μίλησε χωρίς περιστροφές: «Δεν θα παίξουμε σκάκι με τους χούλιγκαν. Έχω ήδη δείξει ευγένεια».
Τα περιθώρια κινήσεών του είναι ήδη περιορισμένα. Η κυβερνητική πρόταση για μείωση ορισμένων φόρων για τη μεσαία τάξη και ταυτόχρονη αύξηση της φορολογίας των επιχειρήσεων εξαρτάται επίσης από την έγκριση του Ναβρότσκι, καθώς ο κυβερνητικός συνασπισμός δεν διαθέτει την πλειοψηφία των τριών πέμπτων στο Κοινοβούλιο που απαιτείται για την ανατροπή του βέτο του.
«Όλες οι προσπάθειές μας για την αύξηση των εσόδων του προϋπολογισμού σαμποτάρονται από τον Πρόεδρο», δήλωσε τον περασμένο μήνα στο Bloomberg ο υπουργός Οικονομικών, Άντζεϊ Ντομάνσκι. «Τα δημόσια οικονομικά αποτελούν κοινή μας ευθύνη».
Ο Ναβρότσκι έχει δεσμευτεί ενόψει των εκλογών ότι δεν θα εγκρίνει καμία αύξηση φόρων. Όταν ρωτήθηκε σχετικά με τη διένεξη με την κυβέρνηση -την οποία ο οίκος Moody’s Ratings ανέφερε ως έναν από τους λόγους για την υποβάθμιση της επενδυτικής βαθμίδας της Πολωνίας κατά μία βαθμίδα, στο A3, τον περασμένο μήνα- ο Πρόεδρος απέφυγε να δώσει σαφή απάντηση.
Νωρίτερα αυτόν τον μήνα, ο Πρόεδρος άλλαξε απροσδόκητα στάση, υπογράφοντας νομοσχέδιο για την επιβολή φόρου στα υπερκέρδη εταιρειών καυσίμων, ανοίγοντας τον δρόμο για την επιβολή πλαφόν στις τιμές στην αντλία. Ο Ναβρότσκι καθυστερούσε τη λήψη της απόφασης από τον Ιούλιο, αλλά τελικά υπέκυψε στις πιέσεις.
Ο Πολωνός Πρωθυπουργός δεν μπόρεσε να αντισταθεί στη σπάνια ευκαιρία να θριαμβολογήσει.
Σε ανάρτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, που δημοσιεύτηκε το πρωί μετά τη λήψη της απόφασης, ο Τουσκ φαίνεται να περνά μπροστά από την πύλη της νεοκλασικής προεδρικής κατοικίας στο κέντρο της Βαρσοβίας. «Δεν χρειαζόταν να κάνεις τέτοιες σαχλαμάρες», ακούγεται να λέει ο Πρωθυπουργός, κάνοντας μια κίνηση με το ποτήρι του καφέ προς την κατεύθυνση του κτιρίου.