Το πλήγμα για τον τουριστικό κλάδο θεωρείται δεδομένο λόγω της οικονομικής ύφεσης και της μείωσης των καταναλωτικών δαπανών. Το μέγεθος αναμένεται να το δείξουν τα τελικά στοιχεία μετά την ολοκλήρωση της φετινής θερινής περιόδου, με την ελπίδα ότι η κατάσταση θα διατηρηθεί τουλάχιστον στα περυσινά επίπεδα.

Οι παράγοντες όμως τους κλάδου βλέπουν την κρίση ως ευκαιρία ανασύνταξης του χώρου εστιάζοντας, σε ακόμη μία περίπτωση, προς τις αναπτυσσόμενες αγορές της Ασίας.

Ειδικότερα, παρελθόν αποτελούν οι ημέρες των «παχέων αγελάδων» για την τουριστική βιομηχανία. Σύμφωνα με τα στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Τουρισμού, μετά τη σημαντική ανάπτυξη στην τετραετία 2004 - 2007, όταν οι ρυθμοί βελτίωσης κινήθηκαν στο 7% ετησίως και πολύ πιο πάνω από τον μακροχρόνιο μέσο όρο του 4%, πέρυσι ο ρυθμός ανάπτυξης της τουριστικής βιομηχανίας έπεσε στο 2%, ποσοστό που κρίθηκε ικανοποιητικό με βάση την εικόνα της διεθνούς οικονομίας. Φέτος οι παράγοντες του Παγκόσμιου Οργανισμού Τουρισμού ευελπιστούν ότι η κατάσταση θα είναι στάσιμη συγκριτικά με το 2008.

- Ποιοι πλήττονται περισσότερο

Αυτό βέβαια αποτελεί ένα αισιόδοξο σενάριο, καθώς οι αδελφοί κλάδοι του τουριστικού δείχνουν ότι η κατάσταση κινείται πτωτικά. «Δεν υπάρχει κάποιο σημάδι βελτίωσης. Θεωρείται πλέον πολύ πιθανό οι κρατήσεις και τα έσοδα να μειωθούν συνολικά το 2009», αναφέρει ο κ. Μάικλ Άντλερ, στέλεχος της Expedia, η οποία είναι μία από τις τρεις μεγάλες αμερικανικές ταξιδιωτικές εταιρείες εισηγμένες στο χρηματιστήριο (η Orbitz Worldwide και η Priceline οι άλλες δύο).

Αυτό καταδεικνύει όχι μόνο ότι οι Αμερικανοί πολίτες περιορίζουν τα τουριστικά τους ταξίδια στο εξωτερικό, και κυρίως στην Ευρώπη που είναι ο πρώτος τουριστικός προορισμός τους, αλλά και πως μειώνονται τόσο ο εσωτερικός τουρισμός όσο και οι μετακινήσεις τουριστών προς τις ΗΠΑ.

Ήδη, έρευνες του ξενοδοχειακού ομίλου Smith Travel δείχνουν ότι μέχρι τώρα τα έσοδα ανά διαθέσιμο δωμάτιο είναι μειωμένα 16% στις ΗΠΑ και 30% στην Ευρώπη. Μεταξύ των πόλεων που έχουν πληγεί περισσότερο είναι το Λονδίνο (-36%), η Ρώμη (-32,2%), το Ντουμπάι (-27,7%), η Νέα Υόρκη (-27,1%) και το Παρίσι (-23,1%).

Ανάλογο προβληματισμό για τελική κάμψη της κίνησης έναντι του 2008 προκαλούν τα στοιχεία από τον αεροπορικό κλάδο, που εύλογα σχετίζεται άμεσα με τον τουρισμό. «Τα ανησυχητικά μηνύματα έρχονται από παντού», δηλώνει ο γενικός διευθυντής της διεθνούς ένωσης Αεροπορικών Εταιρειών κ. Τζιοβάνι Μποσινιάνι. Με βάση τα έως τώρα δεδομένα, η μέση μείωση της επιβατικής κίνησης βρίσκεται κοντά στο 6% σε ετήσια βάση.

Η πτώση των εσόδων φυσικά δεν αρέσει σε κανέναν. Όμως, οι μεγάλοι του κλάδου, ήδη προετοιμάζονται για τη νέα άνθηση που θα είναι... made in Asia. «Η μικρότερη ανησυχία μας σήμερα είναι το πώς θα πουλήσουμε τα διαθέσιμα δωμάτια», ανέφερε, σύμφωνα με σχετικό ρεπορτάζ των «Financial Times» σε συνέδριο στο Βερολίνο ο διευθύνων σύμβουλος του ομίλου ξενοδοχείων Starwood, κ. Φριτς βαν Πάασεν.

Σύμφωνα με την εκτίμησή του, 1 δισεκατομμύριο άνθρωποι θα ανέλθουν στα μεσαία οικονομικά στρώματα, δημιουργώντας ένα νέο κύμα ταξιδιωτών κυρίως από τις αναδυόμενες αγορές, όπως η Κίνα και η Ινδία. Το ερώτημα, λοιπόν, είναι ποιος όμιλος θα προχωρήσει γρηγορότερα τα επενδυτικά του σχέδια εν μέσω της κρίσης.
 
- Ανθεί ο ιατρικός τουρισμός

Τουρισμός δεν σημαίνει μόνο αναψυχή. Μια νέα πρόκληση κυρίως βέβαια για τον κλάδο υγείας είναι ο λεγόμενος ιατρικός τουρισμός. Τα στοιχεία δείχνουν ότι η ανάπτυξη του ιατρικού τουρισμού θα είναι εντυπωσιακή. Εκτιμάται ότι έως και το 2010 περισσότερα από 780 εκατ. άνθρωποι σε όλο τον κόσμο θα ταξιδέψουν εκτός της χώρας τους για ιατρικούς λόγους, εκτοξεύοντας την αξία της συγκεκριμένης αγοράς στα 40 δισ. δολάρια.

Σύμφωνα με έρευνα της Deloitte, μέχρι το 2010 ο αριθμός των Αμερικανών που θα ταξιδέψουν στο εξωτερικό για προβλήματα υγείας θα φτάσει τα 6 εκατ. από μόλις 750.000 που ήταν το 2007. Ο ιατρικός τουρισμός ανθεί τόσο επειδή επιλέγονται χώρες με χαμηλότερο κόστος νοσηλείας.

Είναι ενδεικτικό ότι αλυσίδα τροφίμων στις ΗΠΑ δίνει στους υπαλλήλους της τη δυνατότητα να κάνουν ορισμένες επεμβάσεις στη Σιγκαπούρη, αφού έτσι θα γλιτώσει 3.000 περίπου δολάρια εισφοράς προς το κράτος ανά εργαζόμενο. Επίσης, πολλοί ανασφάλιστοι -υπολογίζεται ότι στις ΗΠΑ είναι γύρω στα 45 εκατ.- διαλέγουν το εξωτερικό ως οικονομικότερη λύση.
Ένας άλλος λόγος είναι ότι πολλοί ασφαλισμένοι ταξιδεύουν σε άλλες χώρες καθώς έχουν να αντιμετωπίσουν μεγάλες λίστες αναμονής στη χώρα τους. Κάτι τέτοιο συμβαίνει στη Βρετανία όπου υπάρχουν μεγάλες λίστες αναμονής για επεμβάσεις αισθητικής. Έτσι, πολλοί Βρετανοί επιλέγουν χώρες της λατινικής Αμερικής και της Ασίας με στόχο να επιστρέψουν... ωραιότεροι στη Γηραιά Αλβιόνα. 

- Τα στελέχχη "κόβουν" τα πολυτελή ταξίδια

Μην πυροβολείτε τα στελέχη! Αυτό λένε οι υπεύθυνοι των ξενοδοχειακών ομίλων κυρίως στις ΗΠΑ αλλά και στην Ευρώπη, καθώς βλέπουν ότι εξαιτίας του κλίματος δυσπιστίας για τις σπατάλες των στελεχών των εταιρειών που έχουν χρεοκοπήσει, αλλά και των γενικότερων περικοπών που κάνουν οι επιχειρήσεις, χάνουν ένα κομμάτι από την πολύ καλή πελατεία τους.
 
Μάλιστα, το προηγούμενο διάστημα μεγαλοστελέχη ξενοδοχειακών ομίλων φέρονται να ταξίδεψαν στην Ουάσιγκτον προκειμένου να πείσουν τους πολιτικούς να μετριάσουν τους τόνους σε σχέση με τις δαπάνες των στελεχών, στις οποίες συμπεριλαμβάνονται τα ταξίδια και η διαμονή σε πολυτελή ξενοδοχεία. Το ίδιο επιχειρήθηκε να γίνει και μέσω λόμπι.

Η κινητοποίηση των στελεχών ξενοδοχειακών ομίλων συνδυάζεται με τη δήλωση του νέου προέδρου των ΗΠΑ, Μπαράκ Ομπάμα, ο οποίος απευθυνόμενος προς τους τραπεζίτες τους είπε: «Δεν γίνεται να ταξιδεύετε στο Λας Βέγκας εις βάρος των φορολογουμένων». Να σημειωθεί ότι το Λας Βέγκας είναι το κέντρο του τζόγου στις ΗΠΑ...

Βέβαια, όπως υπολογίζεται, μόνο μία στις τρεις επιχειρήσεις έχει πρόθεση να περικόψει τις δαπάνες των επαγγελματικών ταξιδιών από τα στελέχη της. Αντίθετα, οι υπόλοιπες απλώς ζητούν από τα δικά τους να περιορίσουν τα έξοδα πολυτελείας. Κατ’ αρχάς για λόγους οικονομίας, αλλά και το κυριότερο αν οι πολυτελείς δαπάνες διαρρεύσουν στον Τύπο, θα πλήξουν την εικόνα των εταιρειών.

* Αναδημοσίευση από το 577ο φύλλο της εβδομαδιαίας εφημερίδας "ΜΕΤΟΧΟΣ & ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ", 10 - 14 Απριλίου 2009.