* Οι πίνακες που αφορούν στην ανάπτυξη των αναδυόμενων και αναπτυγμένων αγορών και στην πορεία της παγκόσμιας ανάπτυξης και της ζήτησης πετρελαίου, δημοσιεύονται στη δεξιά στήλη: "Συνοδευτικό Υλικό".

Kαθώς οι αναδυόμενες οικονομίες αναμένεται να συνεχίσουν να αποτελούν την ατμομηχανή της παγκόσμιας ανάπτυξης όχι μόνο το 2010 αλλά συνολικά την ερχόμενη διετία, εκτιμάται ότι οι μετοχές τους (τουλάχιστον) το επόμενο εξάμηνο θα συνεχίσουν να υπεραποδίδουν.

Τα ισχυρά πλέον θεμελιώδη των οικονομιών τους αλλά και οι αναμενόμενες ροές θεσμικών κεφαλαίων (το 43% των διαχειριστών δηλώνει ότι θα αυξήσει τις θέσεις του τους ερχόμενους 12 μήνες) αναμένεται να συνεχίσουν να ενισχύουν τις προοπτικές για τους επόμενους 12 - 18 μήνες.

Οι αναδυόμενες αγορές, αναφέρουν ειδικοί, θα μπορούσαν να αποδειχτούν επένδυση με μεγάλες διακυμάνσεις το 2010 - αλλά πιθανότατα και επικερδής. Το 2009 τα επιχειρήματα υπέρ των αναδυόμενων αγορών ήταν οι καλύτερες προοπτικές ανάπτυξης και οι ελκυστικές αποτιμήσεις, ενώ για το 2010 είναι η ανάπτυξη και το συνάλλαγμα. Με δυο λόγια, υποστηρίζεται πως οι αναδυόμενες μετοχικές αγορές ίσως είναι ο τρόπος για να χειριστεί κανείς το 2010 τα υποεκτιμημένα νομίσματα.

Η ιστορία των αναδυόμενων αγορών το 2010, λένε ορισμένοι, ίσως φέρει απόηχους της ιστορίας των ασιατικών μετοχών στις αρχές της δεκαετίας του 1990. Τότε, όπως και τώρα, μια παρατεταμένη περίοδος χαλαρής πολιτικής στις ΗΠΑ οδήγησε στη ροή κεφαλαίων προς τις ασιατικές αναδυόμενες αγορές με στόχο την αξιοποίηση της καλύτερης προοπτικής τους για ανάπτυξη.

Ακόμη και όταν η προφανής υποεκτίμηση των μετοχών είχε περιοριστεί, οι εισροές συνεχίστηκαν με τα τελευταία κύματα να εστιάζουν στα κακώς αποτιμημένα νομίσματα και όχι στις φθηνές αγορές μετοχών. Μέχρι να γίνουν νέες αποτιμήσεις των συναλλαγματικών ισοτιμιών στον αναδυόμενο κόσμο το 2010, η ίδια ιστορία θα μπορούσε να επαναληφθεί.

Η «παρατεταμένη περίοδος» χαλαρής πολιτικής της Fed δείχνει υπεραπόδοση των αναδυόμενων αγορών, αλλά ο κίνδυνος είναι η φάση αυτή να έχει δυσάρεστη έκβαση μέσα από το σκάσιμο κάποιας νέας φούσκας.

Στην αρχή της κρίσης, πάντως, οι αναδυόμενες οικονομίες αποτελούσαν το ασφαλές καταφύγιο των επενδυτών υπεραποδίδοντας, καθώς κυριαρχούσε ακόμη η θεωρία της «αποδέσμευσής» τους από τις ανεπτυγμένες. Η θεωρία αυτή, όμως, κατέρρευσε το 2008, όταν έγινε σαφές ότι η επιβράδυνση δεν ήταν δυνατόν να μην αποτυπωθεί και σε αυτές. Ύστερα ήρθε η ανάκαμψη και, παρά τις αρχικές ανησυχίες, το 2009 οι αναδυόμενες αγορές υπεραπέδωσαν, καθώς οι έντονες κρατικές παρεμβάσεις απέτρεψαν μια μεγάλη ύφεση, προκαλώντας ισχυρή ενδυνάμωση όλων των ριψοκίνδυνων αξιών.

--- Υψηλοί ρυθμοί ανάπτυξης

Το 2010, καθώς η ανάπτυξη στον ανεπτυγμένο κόσμο συγκρατείται από τα υψηλά χρέη (αναμένεται να κυμανθεί γύρω στο 2,3%), οι αναδυόμενες οικονομίες είναι αυτές που, όπως λένε οι αναλυτές, για κυκλικούς και διαρθρωτικούς λόγους θα ηγηθούν της παγκόσμιας οικονομίας με μέσο ρυθμό αύξησης του ΑΕΠ γύρω στο 6,3%.

Εξάλλου, η μετατόπιση της οικονομικής ισχύος προς τις αναδυόμενες οικονομίες είναι εντυπωσιακή τα τελευταία χρόνια, καθώς από το 1992 η οικονομία μιας τυπικής αναδυόμενης αγοράς αναπτύχθηκε κατά μέσο όρο 130% έναντι μόλις 38% των επτά πλουσιότερων χωρών του πλανήτη.

Έτσι σήμερα, πέντε από τις δέκα μεγαλύτερες επιχειρήσεις του κόσμου προέρχονται από τις αναδυόμενες οικονομίες, ενώ το 49% του παγκόσμιου ΑΕΠ παράγεται στις αγορές αυτές.

Σύμφωνα με ορισμένους αναλυτές, μάλιστα, η Βραζιλία, η Ρωσία, η Ινδία και η Κίνα -οι χώρες BRIC- θα ξεπεράσουν σε μέγεθος τις έξι σημερινές μεγαλύτερες οικονομίες έως το 2039, ενώ η Κίνα μόνη της είναι πιθανόν να ξεπεράσει τις ΗΠΑ το 2041. Τη δεκαετία του 1820, εξάλλου, η κινεζική οικονομία αποτελούσε σχεδόν το 30% της παγκόσμιας.

Ύστερα το ειδικό βάρος της στον κόσμο μειώθηκε κοντά στο 4%, αλλά τα τελευταία δέκα χρόνια η χώρα επέστρεψε στο προσκήνιο, καθώς η ανάπτυξή της ευνοήθηκε από την τεράστια δεξαμενή φθηνού εργατικού δυναμικού, από το προσιτό νόμισμα και την καταναλωτική μανία της Δύσης.

--- Ο ρόλος της Κίνας

Το 2010, η Κίνα αναμένεται να παρουσιάσει αύξηση με ρυθμό γύρω στο 10%, ενώ το οικονομικό μοντέλο της φαίνεται ότι θα επιχειρήσει σταδιακά στροφή προς την εσωτερική κατανάλωση και την άνοδο της παραγωγικότητας.

Όπως υποστηρίζουν οι αναλτές, η αρχετυπική μορφή παραγωγής, με τα χαμηλής ποιότητας εργοστάσια στη Γκουάνγκ Ντονγκ, τα οποία προμηθεύουν με βασικά αγαθά χαμηλής προστιθέμενης αξίας, δεν είναι πλέον βιώσιμη, καθώς η αύξηση του κόστους και οι ρυθμιστικές παρεμβάσεις της κινεζικής κυβέρνησης σπρώχνουν τη βιομηχανία της χώρας πιο ψηλά στην αξιακή αλυσίδα.

Μέσα στα επόμενα 15 χρόνια, υπολογίζεται ότι το ποσοστό των Κινέζων με ετήσιο εισόδημα πάνω από τα 3.000 δολ. ΗΠΑ θα ανέβει από το σημερινό 20% σχεδόν στο 80%. Ο αριθμός αυτός είναι ιδιαίτερα σημαντικός, αφού αποδεικνύεται ότι οι δαπάνες για την απόκτηση των ανέσεων της μεσαίας τάξης καθώς και των αγαθών που δεν αποτελούν είδη πρώτης ανάγκης -όπως ένα πλυντήριο, ένα κλιματιστικό ή ένα μικρό αυτοκίνητο- απογειώνονται εάν το διαθέσιμο ετήσιο εισόδημα είναι πάνω από τα 3.500 δολ. ΗΠΑ.

Συνολικά, εκτιμάται πως ο συνδυασμός αυξημένης κατανάλωσης και παραγωγικότητας μπορεί να αποδειχτεί ότι είναι ένας παράγοντας ανάπτυξης εξίσου ισχυρός με τις εξαγωγές, διατηρώντας τους αναπτυξιακούς ρυθμούς της χώρας σε υψηλά επίπεδα.

Γενικότερα για τους αναλυτές η ισχυρή και σταθερή ανάπτυξη των αναδυόμενων αγορών σε ολόκληρο τον κόσμο, σε συνδυασμό με τα πλεονεκτήματα που απορρέουν από τα δημογραφικά χαρακτηριστικά τους, τις καθιστά σταθερά ελκυστική επενδυτική επιλογή.

Σε αντίθεση εξάλλου με ό,τι συμβαίνει στις ανεπτυγμένες οικονομίες, όπου το μέγεθος του ενεργού πληθυσμού αναμένεται να φτάσει στο μέγιστο σημείο του το 2010, ο ενεργός πληθυσμός στις αναδυόμενες οικονομίες αυξάνεται και μάλιστα με επιταχυνόμενο ρυθμό. Αυτή η πληθυσμιακή άνοδος σημαίνει πως η ιδιωτική κατανάλωση θα συνεχίσει να βρίσκεται πάνω από το επίπεδο αυτής που βλέπουμε στον ανεπτυγμένο κόσμο.

--- Γιατί... αναδύθηκαν

Αρκετοί ήταν οι παράγοντες που ευνόησαν τις αναδυόμενες χώρες τα προηγούμενα χρόνια. Η υψηλή ρευστότητα στις διεθνείς αγορές, η συνεχιζόμενη ανάπτυξη της παγκόσμιας οικονομίας, η άνοδος της τιμής του πετρελαίου (καθώς αρκετές από τις χώρες αυτές παράγουν πετρέλαιο), η καλή μακροοικονομική κατάσταση των περισσότερων κρατών ειδικά σε σχέση με την προηγούμενη περίοδο ανόδου επιτοκίων (1994), οι ελκυστικές αποτιμήσεις, η αυξημένη διάθεση ανάληψης κινδύνου από διεθνείς επενδυτές και η στροφή αμερικανικών επενδυτικών κεφαλαίων προς τις διεθνείς αγορές αποτελούν ορισμένους από αυτούς.

Παρά το γεγονός ότι οι αναδυόμενες είναι μία ιδιαίτερα διαφοροποιημένη ομάδα αγορών, κατά την πρόσφατη κρίση παρατηρήθηκε συγχρονισμένη επιβράδυνση ως απόρροια της περικοπής των εξαγωγών προς τις ανεπτυγμένες χώρες, της υποχώρησης στις τιμές των εμπορευμάτων, της απότομης επιδείνωσης των εγχώριων χρηματοοικονομικών συνθηκών (έντονα κύματα πωλήσεων μετοχών) και μιας αντιστροφής των εισροών κεφαλαίου, που ασκούσε πτωτικές πιέσεις στη συναλλαγματική αξία των νομισμάτων τους.

Η αποσύνδεση (decoupling), η έννοια ότι οι αναδυόμενες οικονομίες θα μπορούσαν να παρακάμψουν μια επιβράδυνση στις ανεπτυγμένες οικονομίες, ήταν μία λέξη που κατάντησε από επενδυτική λέξη-κλειδί του 2007 κακό αστείο μετά το συγχρονισμένο κραχ του 2008.

Από τα χαμηλά του Μαρτίου του 2009, όμως, η εκτίναξη των αναδυόμενων αγορών που ακολούθησε παραπέμπει σε αποσύνδεση εξίσου ασυνήθιστη με εκείνη που επικρατούσε προ διετίας.

Οι αγορές άρχισαν να προεξοφλούν σενάρια πιθανής αποσύνδεσης, με μία νέα όμως διάσταση: αυτήν που θέλει η ανάπτυξή τους να είναι πιο σταθερή με αποτέλεσμα να στηρίξει ή να παραγάγει ανάπτυξη και για τον υπόλοιπο κόσμο.

Καταλυτικός παράγοντας είναι η ταχεία αύξηση των εισοδημάτων στις αναδυόμενες αγορές, που «σπρώχνει» όλο και μεγαλύτερες πληθυσμιακές ομάδες στη λεγόμενη μεσαία τάξη. Εκτιμάται ότι το 2030 οι καταναλωτές μεσαίου εισοδήματος στις αναπτυσσόμενες χώρες θα αντιπροσωπεύουν το 93% της παγκόσμιας μεσαίας τάξης, από 56% το 2000, και αυτό αναμένεται να παίξει συνολικά τον ρόλο του στο επενδυτικό σκηνικό των αναδυόμενων οικονομιών.

--- Τα χρηματιστήρια

Η συνολική κεφαλαιοποίηση των αναδυόμενων αγορών ως ποσοστό επί της συνολικής κεφαλαιοποίησης των μετοχών παγκοσμίως έχει αναρριχηθεί σε ιστορικό υψηλό (12,2%), ενώ στο χαμηλό του κύκλου των μετοχών (Μάρτιος 2003), κυμαινόταν στο 3,8% και το 1988 βρισκόταν μόλις στο 1% της συνολικής κεφαλαιοποίησης.

Ωστόσο, η κεφαλαιοποίηση ως προς το ΑΕΠ των αναδυόμενων αγορών σήμερα κυμαίνεται στο 20% έναντι 50% στον ανεπτυγμένο κόσμο, κάτι που αφήνει αρκετά περιθώρια ανόδου, ενώ, παρά τον διπλασιασμό των τιμών τους από τα χαμηλά του Μαρτίου, στις φούσκες του παρελθόντος τα μεγέθη είχαν σε πολλές περιπτώσεις εκτοξευτεί (την περίοδο 2003 - 2007 τα κέρδη για τους κινεζικούς και τους ινδικούς τίτλους αυξήθηκαν κατά επτά και εννέα φορές αντίστοιχα).

Στην ανατολή του 2010, πάντως, γίνεται εμφανές πως παρά το γεγονός ότι μέρος των διαρθρωτικών προβλημάτων της παγκόσμιας οικονομίας βρίσκεται πίσω μας (κυρίως αυτό της μόχλευσης του χρηματοπιστωτικού τομέα), θέματα όπως η μόχλευση των νοικοκυριών και η υπερκατανάλωση του δυτικού κόσμου (μετρημένα ως ποσοστά επί του ΑΕΠ) δεν έχουν ακόμα αντιμετωπιστεί. Επίσης, η σημαντική αύξηση του κρατικού δανεισμού απεικονίζει στην ουσία μια «μετακύλιση» των διαρθρωτικών πιέσεων από τον ιδιωτικό στον δημόσιο τομέα.

--- Ο μεγάλος κίνδυνος

Αν και ορισμένοι θεωρούν επίσης ότι οι αναδυόμενες οικονομίες θα μπορούσαν να αποτελέσουν πλέον αυτόνομη πηγή ανάπτυξης (επαναφέροντας τον όρο decoupling), ενδιαφέρον παρουσιάζει η εξής διαπίστωση: Οι οικονομίες αυτές έχουν πράγματι δείξει σημάδια αποσύνδεσης και η εκεί ανάπτυξη είναι δυνατόν να υποκαταστήσει εν μέρει ένα έλλειμμα ανάπτυξης στις ανεπτυγμένες.

Διαρθρωτικά, όμως, η σχέση Κίνας - ΗΠΑ παραμένει στενή όσο ποτέ, καθώς το γουάν εξακολουθεί να είναι συνδεδεμένο με το δολάριο και η κινεζική οικονομία διατηρεί ακόμη τον εξαγωγικό χαρακτήρα της.

Η διατήρηση της σχέσης αυτής, όμως, μας οδηγεί στο συμπέρασμα ότι ένα σημαντικό μέρος της αποσύνδεσης των αναδυόμενων αγορών είναι προϊόν της αυξημένης ρευστότητας, καθώς μέσα από τη σταθερή σχέση των ισοτιμιών και την πτώση του δολαρίου μεταφέρεται η ρευστότητα από τις ΗΠΑ στην Κίνα και σε άλλες αναδυόμενες οικονομίες (π.χ. εξαγωγείς πρώτων υλών).

Έτσι ίσως οι επενδυτές θα πρέπει να έχουν στο μυαλό τους την πιθανότητα η δυναμική της αποσύνδεσης των αναδυόμενων να είναι μάλλον προεξοφλημένη και ότι μπορεί να μην κατορθώσουν να αποτελέσουν ανάχωμα σε έναν ενδεχόμενο κλυδωνισμό των αγορών που θα συνδέεται είτε με πιθανή μείωση της ρευστότητας είτε με πιθανή επιβράδυνση της ανάκαμψης.
 
* Οι πίνακες που αφορούν στην ανάπτυξη των αναδυόμενων και αναπτυγμένων αγορών και στην πορεία της παγκόσμιας ανάπτυξης και της ζήτησης πετρελαίου, δημοσιεύονται στη δεξιά στήλη: "Συνοδευτικό Υλικό".

** Αναδημοσίευση από το 616ο φύλλο της εβδομαδιαίας εφημερίδας ΜΕΤΟΧΟΣ & ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ, 8-12 Ιανουαρίου 2010.