* Οι πίνακες που αφορούν στις προβλέψεις για δείκτες και μακροοικονομικά μεγέθη και στις δανειακές ανάγκες των κρατών της Ε.Ε. δημοσιεύονται στη δεξιά στήλη "Συνοδευτικό Υλικό".

H επιστροφή της κρίσης χρέους στην ευρωζώνη καθιστά τις αγορές πιο ευάλωτες στο αυξημένο κρατικό ρίσκο ιδιαίτερα μετά την προσφυγή της Ιρλανδίας στον μηχανισμό στήριξης, καθώς η κρίση αγγίζει πλέον ολόκληρη την ευρωπαϊκή περιφέρεια.

Όπως ακριβώς την προηγούμενη άνοιξη, έτσι και τώρα το τοπίο στη ζώνη του ευρώ φαίνεται ζοφερό, ενώ τα μαύρα σύννεφα πάνω από την ευρωπαϊκή περιφέρεια δεν δείχνουν να ευνοούν συνολικά την ελληνική προσπάθεια.

Για ορισμένους αναλυτές, η απροθυμία ορισμένων χωρών, όπως η Αυστρία, να συνεισφέρουν στο πακέτο διάσωσης για την Ελλάδα υπονομεύει την εμπιστοσύνη στην ικανότητα της Ευρώπης να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά την κρίση χρέους, γεγονός που αντικατοπτρίζεται και στις πιέσεις τις οποίες δέχεται το ευρώ.

Όπως σημειωνόταν, μπορεί η Αυστρία να «ευθύνεται» για λιγότερο από το 3% των δόσεων της βοήθειας προς τη χώρα μας, όμως οι επιφυλάξεις και ειδικά με τον τρόπο με τον οποίο διατυπώθηκαν είναι επιζήμιες για το ευρώ, καθώς μπορεί να οδηγήσουν σε ολισθηρό δρόμο αν προκαλέσουν εκτεταμένη «διάβρωση» της αλληλεγγύης μεταξύ των κρατών που δίνουν τα χρήματα.

Οι Ιρλανδοί το είπαν καθαρά ότι δεν θέλουν να πληρώσουν τα επιτόκια που πληρώνουν οι Έλληνες γιατί θεωρούν το ύψος αυτών που καταβάλλει η Αθήνα πολύ υψηλό. Πρόκειται λοιπόν για έναν αλλόκοτο τακτικισμό.

Η Αυστρία παρουσίασε απίστευτο επίπεδο άγνοιας για τους κινδύνους μετάδοσης της κρίσης αλλά και για την αλληλεγγύη την οποία πρέπει να επιδείξουν οι χώρες-μέλη της Ε.Ε., σχολίασε και η Royal Bank of Scotland.

Όπως προβλέπει πάντως η RBS, αναμένεται ότι η τρόικα τελικά θα ζητήσει περισσότερα μέτρα από την Ελλάδα, η οποία θα υποχρεωθεί σε μεγαλύτερη προσαρμογή μέσω περικοπών. Παράλληλα, οι οικονομολόγοι συνεχίζουν να σκιαγραφούν με μελανά χρώματα τις προοπτικές της ελληνικής οικονομίας μετά και την αναθεώρηση των στοιχείων για το έλλειμμα και το χρέος του 2009.

Σύμφωνα με τη Νomura, για παράδειγμα, απαιτούνται πρόσθετα μέτρα της τάξεως του 1% - 1,5% του ΑΕΠ για το 2011, ενώ θεωρείται αναγκαία η επιμήκυνση της περιόδου αποπληρωμής των δανείων του ΔΝΤ και της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Και η Citigroup κρίνει ότι η διατήρηση της δημοσιονομικής κατάστασης στην Ελλάδα είναι περισσότερο αδύνατη από ποτέ, καθώς η αναλογία του χρέους ως ποσοστού επί του ΑΕΠ οδεύει, όπως εκτιμά, προς το 165% το 2013, επίπεδο το οποίο για ορισμένους θεωρείται μη διαχειρίσιμο.

Σύμφωνα με την JP Morgan, μετά την αναθεώρηση των στοιχείων του ελλείμματος και του χρέους από τη Eurostat, τα καλά νέα έχουν να κάνουν πλέον με τα συγκεντρωμένα αξιόπιστα δημοσιονομικά στοιχεία, ενώ τα άσχημα νέα με την εκτίμησή της πως το δημοσιονομικό ταξίδι μοιάζει πλέον ακόμα πιο δύσκολο απ’ ό,τι φαινόταν στην αρχή. Όπως εκτίμησε, μάλιστα, η αναθεώρηση των στοιχείων ενισχύει την πεποίθηση της αγοράς πως «η Ελλάδα δεν θα καταφέρει να πετύχει βιωσιμότητα χρέους χωρίς αναδιάρθρωση».

Για την Deutsche Bank, μετά την αναθεώρηση των ελληνικών μεγεθών για το 2009, το δημοσιονομικό έλλειμμα της χώρας εκτιμάται ότι θα διαμορφωθεί στο 9,6% και το χρέος στο 134,4% του ΑΕΠ το 2010. Παράλληλα, το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών θα παραμείνει στο υψηλό -8% του ΑΕΠ, ενώ η ύφεση θα προσεγγίσει το 4,3% φέτος και το 2,7% το 2011.

--- Έξαρση της κινδυνολογίας

Κανείς δεν πέθανε μόνο και μόνο επειδή μιλούσε για τον θάνατο, λέει μια παλιά γαλλική παροιμία, αλλά η Ευρώπη ζει αυτήν τη στιγμή στο πετσί της το πώς μπορεί να επισπεύδεται μια χρεοκοπία μόνο με το να γίνεται συζήτηση για το πόσο πιθανή είναι, αναφέρουν ορισμένοι αναλυτές.
 
Η επιμονή της Γερμανίας να δημιουργηθεί μηχανισμός διαχείρισης κρίσεων για υπερχρεωμένες χώρες και να επωμιστούν και ιδιώτες ομολογιούχοι το κόστος μιας μελλοντικής διάσωσης συνέβαλε στη... στρατοσφαιρική άνοδο των επιτοκίων δανεισμού στην ευρωπαϊκή περιφέρεια, ενώ -όπως αναφέρθηκε- «δικαιώνονται όσοι προειδοποιούσαν για αυτοεκπληρούμενη προφητεία», καθώς η αγορά αμφισβητεί τη δέσμευση των κρατών να αποπληρώσουν τα χρέη τους.
 
«Η συζήτηση για ελεγχόμενη χρεοκοπία άνοιξε το κουτί της Πανδώρας», ανέφεραν άλλοι αναλυτές, ενώ η άνοδος των αποδόσεων σχετίζεται και με τις προσδοκίες για μελλοντική χρεοκοπία - αναδιάρθρωση και όχι μόνο με τις σημερινές δυσκολίες αναχρηματοδότησης.

Επίσης, η επίσημη διαβεβαίωση ότι οι νέοι όροι του ευρωπαϊκού μηχανισμού της ελεγχόμενης χρεοκοπίας θα ισχύουν μόνο για ομόλογα που εκδίδονται μετά τη λήξη του προγράμματος του Ευρωπαϊκού Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας τον Μάιο του 2013, και ότι επομένως όλα τα υφιστάμενα ομόλογα είναι ασφαλή, ίσως να μην πείθει τους σκεπτικιστές.

--- Περίοδος αβεβαιότητας

Επιπλέον, οι επενδυτές θα περάσουν από μακρά περίοδο αβεβαιότητας καθώς θα χρειαστεί χρόνος για να τεθεί σε λειτουργία ο μηχανισμός. Σύμφωνα με ορισμένους αναλυτές, πάντως, οι αγορές υπερεκτιμούν τους κινδύνους από τον υπό σύσταση νέο μηχανισμό κρίσεων της ευρωζώνης, η οποία, όπως σημειωνόταν, θα ήθελε κάποια στιγμή να δημιουργήσει ένα μόνιμο σύστημα διάσωσης μετά το Ευρωπαϊκό Ταμείο Χρηματοοικονομικής Σταθερότητας.

Ωστόσο, για άλλους, σε μακροπρόθεσμο επίπεδο, ο νέος μηχανισμός αναμένεται να αυξήσει το κόστος δανεισμού για τις πιο αδύναμες χώρες και να διευρύνει τις διαφορές μεταξύ των κρατών της Ε.Ε., όπως συμβαίνει και στον τραπεζικό κλάδο.

Ορισμένοι αναλυτές ανέφεραν, πάντως, ότι η αναθέρμανση των πιέσεων στην περιφέρεια της ευρωζώνης μοιάζει με επανάληψη του ελληνικού δράματος στις αρχές του έτους, αλλά με την Ιρλανδία τώρα στον κεντρικό ρόλο. Οι ανησυχίες ενισχύθηκαν εκ νέου και από τις εκτιμήσεις ότι οι τραπεζικές ζημίες διογκώνουν τα χρέη της Ιρλανδίας, σε μια περίοδο όπου η πολιτική βούληση για την επιβολή μέτρων λιτότητας αμφισβητείται και η Ε.Ε. ίσως γίνει πιο αυστηρή σε ό,τι αφορά το κρατικό ρίσκο.

Από την άλλη πλευρά, οι γερμανικές τράπεζες έχουν στα χέρια τους ιρλανδικά χρεόγραφα ύψους 140 δισ. ευρώ και οι βρετανικές 150 δισ. ευρώ, γεγονός που αναδεικνύει και το μέγεθος των προβλημάτων. Όπως εκτίμησε όμως η JP Morgan, το βασικό ερώτημα για την ευρωζώνη τώρα είναι αν τα προβλήματα της Ιρλανδίας θα οδηγήσουν σε απώλεια της εμπιστοσύνης για την Πορτογαλία και, κυριότερα, για την Ισπανία.

--- Προσωρινή ανάσα

Πάντως, το πακέτο των 750 δισ. ευρώ που αποφασίστηκε στο πλαίσιο στήριξης της Ελλάδας και του ενιαίου νομίσματος δίνει μια χρονική ανάσα στις χώρες με χρόνια προβλήματα προκειμένου να προχωρήσουν σε εξυγίανση των δημοσιονομικών τους.

Και, ενώ τα μέτρα σε αρκετές χώρες δεν φαίνεται να αποδίδουν ακόμη τα προσδοκώμενα, οι περικοπές έχουν ήδη σοβαρό αντίκτυπο στην ανάπτυξη, όπως φαίνεται ξεκάθαρα στα παραδείγματα της Ελλάδας και της Ισπανίας.

Για τις δύο άλλες «προβληματικές» χώρες, την Ιρλανδία και την Πορτογαλία, το καλύτερο σενάριο είναι αυτό της στασιμότητας. Μηδενική ανάπτυξη, όμως, σημαίνει λιγότερα φορολογικά έσοδα και συνεπώς δυσκολίες εξυπηρέτησης του χρέους που συνεχώς αυξάνεται.

Όπως εξηγούν μάλιστα οι οικονομολόγοι, στα κράτη που είναι χρεωμένα σε τόσο μεγάλο βαθμό, η ανάκαμψη συντελείται με βραδύτερους ρυθμούς απ’ ό,τι σε άλλα με συγκριτικά λιγότερα χρέη. Αυτό οφείλεται στον λεγόμενο πολλαπλασιαστικό παράγοντα, που σημαίνει ότι η αποτελεσματικότητα ενός δολαρίου ή ενός ευρώ είναι μικρότερη όταν αυτό δαπανάται από το κράτος απ’ όσο εάν το διέθεταν ιδιώτες.

--- Ο πειρασμός και το αδιέξοδο

Παράλληλα, πολλές χώρες μπαίνουν στον πειρασμό να μειώσουν τα χρέη τους αυξάνοντας τους φόρους, με συνέπεια να περιορίζεται η ιδιωτική κατανάλωση και να εντείνεται το αδιέξοδο, ενώ δεν λίγες οι φορές όπου οι προσπάθειες εξυγίανσης οδηγούν απλώς σε επιβράδυνση του ρυθμού αύξησης του χρέους και όχι σε μείωση των χρεών, καθώς παλιά χρέη εξυπηρετούνται με την ανάληψη νέων δανείων.

Μόλις όμως σταθεροποιηθεί η κατάσταση και αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη των καταναλωτών, τότε οι κεντρικές τράπεζες σε όλο τον κόσμο, φοβούμενες το ενδεχόμενο πληθωριστικών πιέσεων, θα προχωρήσουν σε αύξηση των επιτοκίων, η οποία όμως θα οδηγήσει και σε αύξηση των τόκων των κρατικών χρεών.

Η Standard & Poor’s προειδοποίησε μάλιστα ότι, δεδομένων των αυξανόμενων δανειακών αναγκών και της γήρανσης του πληθυσμού, τα χρονικά περιθώρια για ορισμένα κράτη προκειμένου να θέσουν υπό έλεγχο τα χρέη τους στενεύουν επικίνδυνα.

Εν τω μεταξύ, σύμφωνα με τους υπολογισμούς της Credit Suisse, οι ανάγκες χρηματοδότησης των χωρών της ευρωζώνης για το 2011 θα κυμανθούν στα 919 δισ. ευρώ από 964 δισ. ευρώ το 2010, παρά το γεγονός ότι το δημοσιονομικό έλλειμμα του 2011 θα μειωθεί στη ζώνη του ευρώ στο 4,7% του ΑΕΠ από το 6% του ΑΕΠ φέτος.

Από την άλλη πλευρά, όπως υπολογίζει η Morgan Stanley, οι ανάγκες χρηματοδότησης των ευρωπαϊκών πιστωτικών ιδρυμάτων για το διάστημα 2011 - 2014 αναμένεται να φτάσουν στο 1,4 τρισ. ευρώ. Από αυτά, τα 48 δισ. ευρώ αφορούν στα χρήματα που θα πρέπει να βρουν οι ελληνικές, οι ιρλανδικές και οι πορτογαλικές τράπεζες, με το μερίδιο των ελληνικών να υπολογίζεται στα 9 δισ. ευρώ.

Με το κόστος δανεισμού σε όλη την ευρωπαϊκή περιφέρεια να παραμένει υψηλό και τις τράπεζες της χώρας μας να επιτυγχάνουν μικρή πρόοδο στην προσπάθειά τους να σπάσουν τους «πάγους» της διατραπεζικής αγοράς, η Morgan Stanley θεωρεί ότι η πιθανότερη λύση για το εγχώριο τραπεζικό σύστημα και για τα υπόλοιπα της περιφέρειας είναι η ακόμα μεγαλύτερη μείωση των δανείων. Συνολικά, θεωρεί ότι οι αγορές έχουν μάλλον υποτιμήσει το επίμονα υψηλό κόστος δανεισμού των τραπεζών και τους κινδύνους που αυτό συνεπάγεται, ειδικά εάν οι μακροοικονομικές συνθήκες επιδεινωθούν.

* Οι πίνακες που αφορούν στις προβλέψεις για δείκτες και μακροοικονομικά μεγέθη και στις δανειακές ανάγκες των κρατών της Ε.Ε. δημοσιεύονται στη δεξιά στήλη "Συνοδευτικό Υλικό".