Κάθε χρηματιστηριακή φούσκα έχει μια θηλιά

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το τωρινό χρηματιστηριακό ράλι βασίζεται σε σημαντικό βαθμό στις προσδοκίες που γεννά η ΑΙ. Όμως, μια περσινή έκθεση του ΜΙΤ αποκάλυψε ότι το 95% των πιλοτικών προγραμμάτων παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης (generative AI) δεν έβγαζαν κέρδη. Ο Ray Dalio, o ιδρυτής της Bridgewater Associates, ακολούθησε, ισχυριζόμενος ότι είμαστε στο 80% περίπου της χρηματιστηριακής μανίας του 1929. Την τελευταία φορά που το ανέφερε ήταν Ιανουάριος του 2026.

Ο ίδιος έχει επισημάνει ότι στα τελευταία στάδια μιας χρηματιστηριακής φούσκας υπάρχει μια θηλιά. Για τους οπαδούς της θεωρίας της χρηματιστηριακής φούσκας του ΑΙ, όπως την αποκαλούν, η θηλιά των εσόδων είναι προφανής. Οι μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες επενδύουν στην ΑΙ και οι εταιρείες της ΑΙ αγοράζουν το «σύννεφο» (cloud) των μεγάλων τεχνολογικών εταιρειών και ενίοτε τσιπ. Οι τελευταίες δηλώνουν ότι έχουν ανάπτυξη λόγω ΑΙ και οι χρηματιστηριακές αποτιμήσεις τους απογειώνονται.

Η Microsoft έδωσε 13 δισ. δολάρια στην OpenAI (chatGPT) και η τελευταία τα επέστρεψε, αγοράζοντας υπηρεσίες «σύννεφου» μέσω της Azure. Η Microsoft εμφάνισε το ποσό ως έσοδα. Είναι η θηλιά ή loop όπως αποκαλείται. Κάτι το αντίστοιχο συνέβη μεταξύ της Google και της Anthropic (Claude), για 40 δισ. δολάρια αυτή τη φορά. Κανείς δεν αμφισβητεί την τεχνολογία (ΑΙ) και τις δυνατότητές της. Όμως, τα λεφτά κάνουν κύκλους και η επενδυτική κοινότητα τα εκλαμβάνει για ζήτηση.

Ο θρυλικός βασιλιάς των «σορτάκηδων» Jim Chanos επανήλθε στο θέμα της πραγματικής ζήτησης πίσω από την έκρηξη της ΑΙ, κάνοντας έναν παραλληλισμό μεταξύ της περιόδου από τα μέσα του 1998 μέχρι τα μέσα του 2000 και των κερδών του δείκτη S&P 500 με τη σημερινή κατάσταση. Τι υποστήριξε ο Chanos; Τα κέρδη του S&P 500 αυξήθηκαν κατά 30% εκείνη την περίοδο, ταχύτερα από τις αρχές της δεκαετίας του 1990 και η επενδυτική κοινότητα θεώρησε ότι είχε έλθει μια νέα εποχή. Όμως, τα κέρδη του S&P 500 κατέρρευσαν κατά 40% το επόμενο 12μηνο κι αυτό γιατί πολλές εντολές αγοράς, π.χ. για routers, αποσύρθηκαν και τα έσοδα των εταιρειών εξανεμίσθηκαν ενώ τα κόστη τους παρέμειναν υψηλά. 

Η κατάρρευση των κερδών ήταν παρόμοια με εκείνη της περιόδου της Μεγάλης Ύφεσης, όπου η αμερικανική οικονομία, και όχι μόνο, γονάτισε. Η αγορά εξέλαβε λανθασμένα, σύμφωνα με τον Chanos, το μπουμ των επενδύσεων από τις εταιρείες τηλεπικοινωνιών και άλλες ως γνήσια ζήτηση, αλλά η πραγματική ζήτηση για το ίντερνετ ήταν πολύ μικρότερη, π.χ. διπλασιαζόταν σχεδόν κάθε χρόνο αντί για κάθε τρίμηνο όπως υπέθετε η αγορά.

 Ο Chanos υποστηρίζει ότι η έκρηξη της ΑΙ εμπεριέχει παρόμοια χαρακτηριστικά. Τα κέρδη του S&P 500 αυξάνονται καθώς πολλά από τα δισ. ευρώ που δίνονται για επενδύσεις επιστρέφουν ως έσοδα και κέρδη σε ένα μικρό αριθμό εταιρειών. Είναι η θηλιά. Η αγορά επιβραβεύει τις εταιρείες χρηματιστηριακά, γιατί η ανάπτυξη είναι εντυπωσιακή. Όμως, ένα σημαντικό κομμάτι της ανάπτυξης δεν είναι μακροπρόθεσμη ζήτηση αλλά απόρροια των κεφαλαιουχικών τους επενδύσεων.   

Όπως το ίντερνετ πέτυχε, έτσι θα πετύχει και η ΑΙ. Το θέμα είναι αν χρειάζονται τόσο μεγάλες επενδύσεις βασιζόμενες σε αισιόδοξα σενάρια για τη ζήτηση. Ακόμη μια φορά, οι επενδυτές υποθέτουν ότι η ανάπτυξη αποδεικνύει ότι όλα πάνε καλά αλλά οι μεγαλύτερες χρηματιστηριακές φούσκες σχηματίστηκαν λόγω μη ρεαλιστικών προσδοκιών. Ο Jim Chanos και ο Ray Dalio φαίνεται να πιστεύουν ότι το ίδιο λάθος επαναλαμβάνεται.