Το πανηγύρι της ματαιοδοξίας

Σε ένα περιβάλλον που βρίθει από - πραγματικούς και όχι υποθετικούς- κινδύνους, τα χρηματιστήρια διάγουν περίοδο μακαριότητας σαν να μην μπορεί τίποτα να ανακόψει την άνοδό τους. Και, τελικά, μεγαλύτερος κίνδυνος μπορεί να αποδειχθεί ο εφησυχασμός, γράφει ο Αντώνης Κεφαλάς.

Δημοσιεύθηκε: 8 Νοεμβρίου 2006 - 14:41

του Αντώνη Κεφαλά

Το ελληνικό χρηματιστήριο έφτασε και πάλι -και παραμένει- πάνω από τις 4.000 μονάδες. Ο Dow Jones βλέπει με συνέπεια τις 12.000 μονάδες. Ο Nasdaq στέκεται καλά στις 2.350 μονάδες, ο FT στις 6.000 και πάνω, ο CAC στις 5.350. Το πετρέλαιο έχει πάρει -ανέλπιστα- την κάτω βόλτα και βρίσκεται κάτω από τα 60 δολάρια, ενώ ο χρυσός έχει σταθεροποιηθεί γύρω στα 600 δολάρια.

Ο φόβος του ρίσκου δείχνει να είναι εξαιρετικά χαμηλός - από την οπτική γωνία των επενδυτών. Εξάλλου, με τόση ρευστότητα, τα επιτόκια παραμένουν χαμηλά και όλοι ψάχνουν για επικερδείς τοποθετήσεις και πάλι αγνοώντας το ρίσκο. Δημιουργείται έτσι μια μορφή αυτοσυντηρούμενου φαύλου κύκλου, ο οποίος δεν δείχνει να επηρεάζεται από την τάση των κεντρικών τραπεζών να αυξάνουν τα επιτόκια.

Τάση η οποία φαίνεται τελικά να υπαγορεύεται περισσότερο από τον φόβο των χρηματοπιστωτικών ρίσκων που αναλαμβάνονται και λιγότερο από τον φόβο του πληθωρισμού. Η Κίνα, εξάλλου, λειτουργεί και ως ένας από τους κύριους αντιπληθωριστικούς παράγοντες του παγκόσμιου οικονομικού συστήματος.

Αλλά ο φόβος υπάρχει. Δύο είναι οι ”σχολές” που συγκρούονται όσον αφορά στο θέμα αυτό:

* Η μία υποστηρίζει ότι τα hedge funds και τα διάφορα παράγωγα που έχουν κατακλείσει το σύστημα λειτουργούν ως ένα καινοτόμο, δυναμικό, διαφανές και αποτελεσματικό μέσο διάχυσης του ρίσκου. Τα κεφάλαια γίνονται έτσι πιο αποδοτικά και μαζί τους οι αγορές - καθώς όλοι αναζητούν τους ολοένα και πιο ικανοποιητικούς τρόπους για την αξιοποίηση των κεφαλαίων. Με τη μεταφορά του ρίσκου και όχι των ίδιων των στοιχείων του ενεργητικού, εξάλλου, τα παράγωγα επιτρέπουν στις τράπεζες να μειώσουν το ρίσκο που φέρουν συνολικά και να αυξήσουν έτσι τον όγκο των χορηγήσεών τους.

* Η αντίθετη άποψη υποστηρίζει ότι τα διάφορα προϊόντα που διατίθενται έτσι είναι στην ουσία κατανοητά από τους λίγους που καταλαβαίνουν τι είναι και πώς λειτουργεί το λεγόμενο financial product engineering. Στην πράξη, επομένως, δεν υπάρχει διαφάνεια στις τιμές. Επίσης, υποστηρίζεται ότι τα κεφάλαια (assets) που κρατούν τα hedge funds δεν ανταποκρίνονται στα ρίσκα τα οποία έχουν αναλάβει.

Όταν ένα από αυτά καταρρεύσει -όπως συνέβη με την LTCM- τότε το πρόβλημα θα είναι μεγάλο, απλώς διότι οι δεύτεροι αποδέκτες του ρίσκου (τα λεγόμενα counterparties) είναι πολύ πιο ευάλωτοι από τους πρώτους που τα ανέλαβαν (τους επονομαζόμενους prime brokers).

Εξάλλου, το θέμα δεν είναι αν θα υπάρξει μια τέτοια κατάρρευση, αλλά το πότε θα συμβεί. Και αυτό διότι οι αρχικοί μεταβιβαστές του ρίσκου γίνονται ολοένα και πιο επιθετικοί στην προσπάθειά τους να αυξήσουν τον τζίρο τους και να αποκομίσουν τεράστιες προμήθειες. Επιπλέον, οι υποχρεώσεις σε διακράτηση κεφαλαίων που επιβάλλει η ”Βασιλεία ΙΙ” στην περίπτωση υψηλού ρίσκου είναι τόσο υψηλές, που οι τράπεζες θα έχουν την τάση να αφήσουν τα κεφάλαια αυτά στα χέρια άλλων ”παικτών” του συστήματος.

Βασικός παράγοντας ρίσκου είναι, από την οπτική αυτή γωνία, το θέμα της Κίνας. Ως ποσοστό επί του ΑΕΠ η αποταμίευσή της είναι πολύ πάνω από τα ιστορικά επίπεδά της του 30% - 35%. Και είναι πολύ πιο πάνω από τα επίσης υψηλά επίπεδα που χαρακτήρισαν την Ιαπωνία αμέσως πριν σκάσει η δική της φούσκα των ακινήτων και των μετοχών.

Η οικονομία της διακρίνεται έτσι από επενδυτική έξαρση που δεν μπορεί να διατηρηθεί, χαμηλό πληθωρισμό -παρά την αύξηση στις τιμές των πρώτων υλών-, κακή ποιότητα χορηγήσεων, εγκαθίδρυση της νοοτροπίας των χαμηλών επιτοκίων, πλεονάζον παραγωγικό δυναμικό, την προοπτική ενοποίησης επιχειρήσεων και την πιθανή εμφάνιση περιορισμένων προστατευτικών πιέσεων, όχι μόνο όπως ήδη γίνεται από τις χώρες της Δύσης, αλλά και από την πλευρά της Κίνας. Παράλληλα, όμως, υπάρχει πιθανότητα να εμφανιστεί και το φάσμα του αποπληθωρισμού καθώς οι οικονομικές συνθήκες το ευνοούν.

Η αποταμίευση της Κίνας είναι αυτή που ουσιαστικά επιτρέπει τη διατήρηση του διπλού ελλείμματος των ΗΠΑ - από μόνο του αποτελεί έναν ακόμη παράγοντα ρίσκου για το παγκόσμιο οικονομικό σύστημα. Η Κίνα είναι αυτή που αγοράζει τα χρηματοδοτικά προϊόντα των ΗΠΑ, και ιδιαίτερα τα κυβερνητικά ομόλογα. Είκοσι χρόνια πριν το έλλειμμα του ισοζυγίου πληρωμών των ΗΠΑ ήταν 3,5% του ΑΕΠ. Σήμερα έχει φτάσει το 7%. Λίγοι πιστεύουν ότι αυτή η κατάσταση μπορεί να συνεχιστεί. Η χαμηλή αποταμίευση των ΗΠΑ απαιτεί την εισροή κεφαλαίων και αυτό ακριβώς γίνεται τώρα, με την Κίνα να παίζει πρωτεύοντα ρόλο.

Αλλά αυτή η συσσώρευση δεν μπορεί να συνεχιστεί απ’ άπειρον. Πριν από 20 χρόνια -με τη Συμφωνία της Plaza- η μείωση της αξίας του δολαρίου κατά 50% αποκατέστησε την ισορροπία στη διεθνή οικονομία. Σήμερα, μια παρόμοια προσαρμογή δεν είναι εφικτή και, αν ήταν, δεν θα μπορούσε να είναι τόσο ανώδυνη όσο η προηγούμενη. Η προσαρμογή θα έρθει, όμως. Και οι επιπτώσεις της θα γίνουν αισθητές παντού.

Υπάρχουν κι άλλοι πολλοί κίνδυνοι, όμως. Το πετρέλαιο αποτελεί σημείο διεθνών τριβών, ακόμη και συγκρούσεων, και η τιμή του έχει τη δυνατότητα να εκτροχιάζει την παγκόσμια οικονομία. Η άνιση κατανομή του παγκόσμιου εισοδήματος -που διαρκώς χειροτερεύει- αποτελεί βασική πηγή κοινωνικών τριβών και συγκρούσεων. Ο προστατευτισμός σε ΗΠΑ και Ευρωπαϊκή Ένωση που πηγάζει από την πολιτική ισχύ του αγροτικού τομέα, καθώς και από την πίεση στην απασχόληση που ασκούν οι υψηλές εξαγωγικές επιδόσεις της Άπω Ανατολής (μαζί και της Κίνας), δημιουργεί διεθνείς εντάσεις και τάσεις για την εξαγωγή ανεργίας.

Το φάσμα των ανεξέλεγκτων κλιματολογικών αλλαγών, το κόστος της προστασίας του περιβάλλοντος και της προσπάθειας αντιστροφής της παγκόσμιας αύξησης της θερμοκρασίας είναι βέβαιο πως θα διαφοροποιήσουν πολλά από τα σημερινά δεδομένα. Οι διάφορες γεωπολιτικές συγκρούσεις -με πηγή τον εθνικισμό και με έμφαση στον έλεγχο των πρώτων υλών-, οι συγκρούσεις μεταξύ πολιτισμών αλλά και μέσα στους ίδιους τους πολιτισμούς και η διεθνής τρομοκρατία αποτελούν επίσης εν δυνάμει κινδύνους για την οικονομία.

Ο κυριότερος κίνδυνος, όμως, είναι αυτός της αυταρέσκειας. Έχουμε συμπληρώσει περισσότερες από δέκα δεκαετίες στις οποίες η πορεία της παγκόσμιας οικονομίας είναι προς τα εμπρός - άσχετα αν σε κάποιες στιγμές υπάρχουν πισωγυρίσματα. Είναι μια περίοδος σχεδόν χωρίς προηγούμενο από πλευράς καινοτομίας, συσσώρευσης γνώσεων, κοινωνικών και πολιτικών αλλαγών και ανάπτυξης.

Η παγκοσμιοποίηση την οποία σταμάτησε ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος επιστρέφει με συνέπεια και με ορμή που δύσκολα ανακόπτεται. Έχουμε μάθει να ξεπερνάμε τις όποιες κρίσεις και αρχίζουμε να πιστεύουμε ότι είμαστε οι κυρίαρχοι του κόσμου - κατά το μυθιστόρημα του Thomas Wolf. Ο εφησυχασμός και η ματαιοδοξία μας αποτελούν, έτσι, τους δύο κακούς δαίμονές μας. Σε μια κρίση, η διατήρηση της ψυχραιμίας και η αποδοχή του αναπόφευκτου των απωλειών θα είναι δείγμα μιας ωριμότητας, η ύπαρξη της οποίας σήμερα πια δύσκολα διαπιστώνεται.

(αναδημοσίευση από το φύλλο 450 της εφημερίδας ”ΜΕΤΟΧΟΣ & ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ”, 3-7/11/2006)

Oι απόψεις που διατυπώνονται σε ενυπόγραφο άρθρο γνώμης ανήκουν στον συγγραφέα και δεν αντιπροσωπεύουν αναγκαστικά, μερικώς ή στο σύνολο, απόψεις του Euro2day.gr.