Η ”ασύνδετη” οικονομία είναι εδώ

Tο 1999 είδε την κρίση του ελληνικού -και όχι μόνο- χρηματιστηρίου. Οι εντυπώσεις που δημιουργήθηκαν ήταν για μια καταστροφή προσωπικού - οικογενειακού και εταιρικού πλούτου. Οι ιστορίες για σπίτια που χάθηκαν, χωράφια που πουλήθηκαν και... πρόβατα που σφαγιάστηκαν έδωσαν και πήραν. Αυτή ήταν η πραγματικότητα. Πόσο επηρέασε όμως τη συνολική οικονομία;

Δημοσιεύθηκε: 25 Ιανουαρίου 2007 - 00:23

του Αντώνη Κεφαλά

Tο 1999 είδε την κρίση του ελληνικού -και όχι μόνο- χρηματιστηρίου. Οι εντυπώσεις που δημιουργήθηκαν ήταν για μια καταστροφή προσωπικού - οικογενειακού και εταιρικού πλούτου. Οι ιστορίες για σπίτια που χάθηκαν, χωράφια που πουλήθηκαν και... πρόβατα που σφαγιάστηκαν έδωσαν και πήραν. Αυτή ήταν η πραγματικότητα. Πόσο επηρέασε όμως τη συνολική οικονομία;

Το καλοκαίρι του 2006 μελέτη της EFG από τον κ. Μανόλη Δαβραδάκη ειδικά για την Ελλάδα έδειξε ότι μια πτώση του χρηματιστηρίου κατά 10% -στο σύνολο και ”μόνιμα”- μειώνει την ιδιωτική κατανάλωση κατά 0,16% και τη συνολική ιδιωτική δραστηριότητα κατά 0,11%. Η επιρροή είναι εξαιρετικά περιορισμένη δηλαδή.

Η εξήγηση είναι ότι το μεγαλύτερο μέρος του οικογενειακού πλούτου στην Ελλάδα βρίσκεται στα ακίνητα και στις καταθέσεις, ενώ η κατοχή μετοχών αποτελεί πολύ μικρό μέρος. Ανάμεσα στα πολλά συμπεράσματα που προκύπτουν από το διάγραμμα το οποίο παρατίθεται υπάρχει και ένα που είναι ίσως κάπως αναπάντεχο: σε σημαντικό βαθμό η πορεία του χρηματιστηρίου δεν επηρεάζει και τόσο πολύ τη μακροοικονομική κατάσταση.

Ειδικά, στην τετραετία 1999 - 2002 ο μέσος ρυθμός ανάπτυξης του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος (ΑΕΠ) ήταν 3,9% και σαφώς πάνω από τον μέσο όρο της αμέσως προηγούμενης τετραετίας που ήταν 2,9%.

Η αντίστροφη εικόνα

Υπάρχει όμως και η αντίστροφη εικόνα: η μακροοικονομική πορεία επηρεάζει πλέον όλο και λιγότερο την πορεία των εταιρειών. Έτσι για παράδειγμα, μολονότι η Ευρώπη αντιμετωπίζει σημαντικά προβλήματα ανάπτυξης, τα κέρδη των εταιρειών συνεχίζουν μια σχεδόν ακάθεκτη ανοδική πορεία.

Στην περίοδο 2004 - 2005 ο ρυθμός ανάπτυξης της Ευρωπαϊκής Ένωσης ήταν μόλις 1,5%. Την ίδια περίοδο τα κέρδη των γερμανικών εταιρειών αυξήθηκαν κατά 100% και των γαλλικών κατά 50%. Στις ΗΠΑ η άνοδος έφτασε το 35% και στην Ιαπωνία το 70%. Η εξήγηση είναι βέβαια απλή: η παγκοσμιοποίηση.

Σύμφωνα με στοιχεία του ”Economist”, οι 50 μεγαλύτερες πολυεθνικές απασχολούν το 60% του εργατικού τους δυναμικού σε ”ξένες” χώρες και αποκομίζουν το 70% των κερδών τους επίσης από ”ξένες” χώρες. Οι εξελίξεις αυτές είναι λιγότερο έντονες στις ΗΠΑ και στην Ιαπωνία -όπου η διείσδυση των ξένων εταιρειών είναι πιο περιορισμένη- και πολύ πιο εκτεταμένες στην Ευρώπη. Η ασύνδετη οικονομία έχει και άλλες διαστάσεις όμως:

1. Κατ’ αρχάς έχει αποδυναμώσει τη σχέση της εταιρείας προς τους εργαζομένους της. Η δυνατότητα πρόσβασης σε φθηνό εργατικό δυναμικό -στην Κίνα και γενικά στην Άπω Ανατολή για τις πολυεθνικές, στα Βαλκάνια για την Ελλάδα- σε συνδυασμό με το ευρύτερο φόβητρο της μεταφοράς δραστηριοτήτων εξωπαράκτια (off shore) έχει αλλάξει την ισορροπία δυνάμεων ανάμεσα στους μετόχους-επενδυτές και στα εργατικά συνδικάτα.

2. Κατά δεύτερο λόγο έχει αλλάξει την αποκόμιση κερδών. Όταν σημαντικό ποσοστό των μετοχών βρίσκονται στα χέρια ξένων, η ικανότητα των διοικήσεων να ασκήσουν μια ευέλικτη και σύμφωνα με τα τοπικά δεδομένα κοινωνικά υπεύθυνη πολιτική αναπόφευκτα μειώνεται. Οι ξένοι επενδυτές -τα hedge funds και ακόμη περισσότερο τα private equities- δεν διακρίνονται ούτε για την κοινωνική τους ευαισθησία ούτε για το τοπικό τους ενδιαφέρον.

Στη Γερμανία οι ξένοι κατέχουν περίπου το 20% των μετοχών του DAX και στη Γαλλία πάνω από το 35% του CAC. Στην Ελλάδα κατέχουν το 52% στον FTSE/ASE-20 και 46% του συνόλου. Τα κέρδη που αντιστοιχούν σπάνια επανεπενδύονται: αποκομίζονται στο ακέραιο και μεταξύ άλλων πληρώνουν και τα bonus.

Στην Ελλάδα, στην τριετία 2003 - 2005 η εκροή για τόκους, μερίσματα και κέρδη ήταν 5,8 δισ. ευρώ, 6,4 δισ. και 8 δισ. αντίστοιχα. Το 2006 η εκροή αυτή έφτασε τα 8,5 δισ. στους πρώτους 10 μήνες. Για το σύνολο του έτους θα πρέπει να ξεπεράσει τα 10 δισ.

Οπτασία στην έρημο

Οι τάσεις είναι σαφείς και μη αναστρέψιμες. Η αυτόνομη ”εθνική” προοπτική είναι πλέον οπτασία στην έρημο. Η παγκόσμια ρευστότητα έχει ανατρέψει την έννοια του ρίσκου και έχει δημιουργήσει μία νέα μηχανή παραγωγής λογιστικού πλούτου που δεν συνδέεται ούτε με τα ξεπερασμένα εθνικά όρια ούτε με την απτή οικονομική πραγματικότητα της παραγωγής.

Η στυγνή λογική της παγκοσμιοποίησης νομοτελειακά οδηγεί σε νέο διχασμό ανάμεσα στους πλούσιους και τους πολύ πλούσιους από τη μια μεριά και τους φτωχούς και τους πολύ φτωχούς από την άλλη. Προτάσεις για υψηλότερη φορολογία στα κέρδη, περιορισμούς στις ξένες επενδύσεις, δασμούς και αυξημένη προστασία των εργαζομένων ως προς τη δυνατότητα του εργοδότη να απολύει, ξεκάθαρα δεν ”παίζουν” -ιδιαίτερα σε μία οικονομία ενταγμένη στην Ε.Ε. και στη ζώνη του ευρώ.

Η μόνη ελπίδα

Ο μαρξισμός μπορεί να πέθανε, αλλά το νέο προλεταριάτο είναι εδώ: το δημιούργησε και το ενδυναμώνει η αποσυνδεδεμένη οικονομία και το ενισχύει ακόμη περισσότερο η σύγκρουση πολιτισμών. Ο κίνδυνος του εθνικού και παγκόσμιου οικονομικού διχασμού και της εξέγερσης των απελπισμένων θα γίνεται ολοένα και μεγαλύτερος.

Η Κίνα και οι Ινδίες μπορεί να αποτελούν τους νέους πόλους ανάπτυξης του παγκόσμιου οικονομικού συστήματος και αντίβαρο στον πόλο των ΗΠΑ, αλλά εκεί είναι όπου οι ανισότητες είναι πιο έντονες και εκεί είναι όπου η οικονομική ευμάρεια και η αλόγιστη κατανάλωση εν μέσω πάνδημης φτώχειας θα θέσουν σε κίνδυνο τις πολιτικές ισορροπίες και την κοινωνική συνοχή.

Μπορεί η αγορά των 200 εκατ. νεοαστών και νεόπλουτων Κινέζων να φαντάζει εντυπωσιακή στις εταιρείες της Δύσης, αλλά τι θα γίνει με το υπόλοιπο 1,3 δισ. του πληθυσμού;

Η αναζήτηση νέου μοντέλου διαχείρισης των ακροτήτων της παγκοσμιοποίησης, κατά τα πρότυπα του Κεϊνσιανού, που στη δεκαετία του 1930 γλίτωσε τον καπιταλισμό από την κατάρρευση και έδωσε ζωή στη σοσιαλδημοκρατία, είναι η μόνη ελπίδα.

Διαφορετικά, η παγκοσμιοποίηση θα βρει τον μάστορά της -όπως τον βρήκε μία φορά ήδη πριν από τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Oι απόψεις που διατυπώνονται σε ενυπόγραφο άρθρο γνώμης ανήκουν στον συγγραφέα και δεν αντιπροσωπεύουν αναγκαστικά, μερικώς ή στο σύνολο, απόψεις του Euro2day.gr.