Αντ. Κεφαλάς: Η οικονομία των... θαυμάτων

Η τελευταία έκθεση του ΙΟΒΕ για την ελληνική οικονομία λέει αρχικά μερικά εντυπωσιακά πράγματα. Για το 2006 αναφέρεται ότι ”…το ΑΕΠ αυξήθηκε με ρυθμό 4,3%, ο πληθωρισμός επιβραδύνθηκε, ενώ και το οικονομικό κλίμα εμφανίζεται βελτιωμένο”. Όμως στη συνέχεια προειδοποιεί για σοβαρές προκλήσεις και χρόνιες αδυναμίες. Πώς καταφέρνει η ελληνική οικονομία να πηγαίνει καλά, εάν τα προβλήματα είναι τόσο σοβαρά; Γράφει ο Αντώνης Κεφαλάς.

Δημοσιεύθηκε: 13 Ιουλίου 2007 - 07:59

Αντ. Κεφαλάς: Η οικονομία των... θαυμάτων

του Αντώνη Κεφαλά

Η τελευταία τριμηνιαία έκθεση του ΙΟΒΕ για την ελληνική οικονομία έχει να πει -στην αρχή- μερικά εντυπωσιακά πράγματα. Συγκεκριμένα, για το 2006 αναφέρεται ότι ”…το ΑΕΠ αυξήθηκε με ρυθμό 4,3%, υπερβαίνοντας τον μέσο όρο της δεκαετίας, ο πληθωρισμός επιβραδύνθηκε, η απασχόληση αυξήθηκε ταχύτερα, περιορίστηκε η ανεργία, ενώ και το οικονομικό κλίμα εμφανίζεται βελτιωμένο σε σχέση με την αντίστοιχη περσινή περίοδο”.

Στη συνέχεια και αφού γίνεται αναφορά στο μίγμα της οικονομικής πολιτικής που ακολουθείται (εγχώρια ζήτηση, και ιδιαίτερα ιδιωτική κατανάλωση, τόνωση επενδύσεων και ταχεία άνοδος εξαγωγών), η έκθεση παρατηρεί πως ”…παρά την πρόοδο που έχει επιτευχθεί, η ελληνική οικονομία συνεχίζει να αντιμετωπίζει σοβαρές προκλήσεις όσον αφορά στις μεσομακροπρόθεσμες προοπτικές της”.

Και συνεχίζει: ”Ουσιαστικά πρόκειται για συμπτώματα χρόνιων διαρθρωτικών μακροοικονομικών αδυναμιών στις αγορές εργασίας και προϊόντων και στη λειτουργία του ευρύτερου δημόσιου τομέα που πρέπει να αντιμετωπιστούν το συντομότερο για να διασφαλιστούν οι αναπτυξιακές προοπτικές της οικονομίας”.

Μια μικρή αντινομία

Από μια πρώτη ανάγνωση προκύπτει μικρή αντινομία: η οικονομία πάει καλύτερα από ποτέ, αλλά τα άλυτα διαρθρωτικά προβλήματα υπονομεύουν το μέλλον. Και λέμε αντινομία διότι αν τα διαρθρωτικά προβλήματα είναι τόσο χρόνια και σοβαρά, πώς πηγαίνει καλά η οικονομία (τα στοιχεία αποδεικνύουν ότι πράγματι αυτό συμβαίνει).

Σε βάθος χρόνου, με αναδρομή στο παρελθόν, η αντινομία γίνεται πιο σοβαρή. Η αναφορά στα διαρθρωτικά προβλήματα που πρέπει να αντιμετωπιστούν, γιατί κινδυνεύει και η μεσομακροπρόθεσμη προοπτική της οικονομίας - χρονολογείται τουλάχιστον από το 1974.

Αν εξαιρέσουμε τη λαθεμένη οικονομική πολιτική που εφαρμόστηκε από τη Νέα Δημοκρατία στις δύο κρίσεις του πετρελαίου, την εισοδηματική πολιτική του ΠΑΣΟΚ στο πρώτο μέρος της δεκαετίας του 1980 και τη δημοσιονομική αναταραχή στις αρχές του 1990, εδώ και 30 χρόνια η ελληνική οικονομία δείχνει αξιοθαύμαστη ανθεκτικότητα. Διατηρεί σχετικά υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης με σχετική κοινωνική ηρεμία.

Τα προβλήματα παραμένουν και προβάλλονται:

* Υψηλός πληθωρισμός.

* Μεγάλη ανεργία.

* Τεράστιο δημόσιο χρέος.

* Σημαντικό δημοσιονομικό έλλειμμα.

* Ανεπάρκεια και κακή ποιότητα του κράτους πρόνοιας.

* Διογκωμένος και αναποτελεσματικός δημόσιος τομέας.

* Έλλειψη διαφάνειας.

Κασσάνδρες έχουν υπάρξει πολλές -και με απόλυτη λογική, συνέπεια και δίκαιο. Η στήλη αυτή δεν αποτελεί εξαίρεση. Παρά ταύτα, η καταστροφή δεν έρχεται. Σχέδιο ή τύχη;

Οι ερμηνείες

Μια λογική λέει ότι είναι καθαρά τύχη. Στη δεκαετία του 1970 και ειδικά το 1973-74 ζήσαμε τον υψηλό πληθωρισμό μαζί με όλους τους άλλους. Την περίοδο 1979-80 κάναμε το λάθος της αύξησης των ονομαστικών εισοδημάτων, αλλά αυτό χάθηκε μέσα στην κομματική αντιπαράθεση και στις εκλογές με το σύνθημα ”αλλαγή εδώ και τώρα”.

Η κοινωνική ικανοποίηση από τις φιλολαϊκές κινήσεις του ΠΑΣΟΚ τη διετία 1982 - 1983 κάλυψε τα οικονομικά λάθη της περιόδου. Μετά βοήθησαν οι δύο υποτιμήσεις. Το 1990 μας έσωσε η Ε.Ε. με το περίφημο δάνειο. Στη συνέχεια ξεκίνησε η διαδικασία για την ένταξη. Από το 2000 και μετά μας στήριξαν το ευρώ και το χαμηλό επιτόκιο.

Μιλάμε για πληθωρισμό, αλλά οι εξαγωγές αυξάνονται. Μιλάμε για το έλλειμμα στο ισοζύγιο πληρωμών, αλλά το ευρώ το καλύπτει. Μιλάμε για την ανεργία, αλλά αυτή μειώνεται και παράλληλα αυξάνεται η απασχόληση. Μιλάμε για τα δημοσιονομικά.

Αν δεχτούμε τις θέσεις και της κυβέρνησης και της αντιπολίτευσης, στα τελευταία 15 χρόνια ζούμε με δημιουργική λογιστική. Όμως σε τι μας έχει πειράξει αυτό; Στην Ελλάδα τίποτα δεν αλλάζει ουσιαστικά είτε το έλλειμμα είναι 2% είτε 7% του ΑΕΠ.

Η οικονομική θεωρία υποστηρίζει πως αυτό δεν μπορεί να συνεχιστεί. Το υποστηρίζει όμως εδώ και τουλάχιστον 15 χρόνια και παρά ταύτα αυτό συνεχίζει ακάθεκτο. Το ίδιο λέει και για το χρηματιστήριο. Αλλά και σε αυτήν την περίπτωση η πραγματικότητα αγνοεί τη θεωρία και τραβά τον δικό της δρόμο.

Αχαρτογράφητο, αβέβαιο και επώδυνο, αλλά δρόμο που συχνά γίνεται λεωφόρος - οπότε όλοι ξεχύνονται με χίλια. Στο σημείο αυτό κάποιος καταλήγει στο συμπέρασμα πως είτε δεν μπορεί να ερμηνεύσει τα πράγματα -οπότε σκίζει και τα διπλώματα- είτε αναζητά άλλα αίτια που δεν είναι άμεσα εμφανή.

Παιχνίδι με τα όρια...

Μια ερμηνεία των όσων συμβαίνουν στην ελληνική οικονομία θα μπορούσε να είναι πως με το άνοιγμα των αγορών της Κίνας, με τον πλούτο της Ρωσίας στην ενέργεια και με την εμφάνιση της Ινδίας στο προσκήνιο το παγκόσμιο οικονομικό σύστημα ζει εποχή παρόμοια με αυτή της Μεσογείου την περίοδο του Φίλιππου Β΄ της Ισπανίας.

Παράλληλα, η νέα τεχνολογία έφερε τόσο μεγάλη αύξηση στην παραγωγικότητα -την οποία τα παραδοσιακά εργαλεία δεν μπορούν να μετρήσουν με ακρίβεια- ώστε ο πληθωρισμός να μην μπορεί να σηκώσει κεφάλι. Τέλος, η επάρκεια κεφαλαίων δεν είναι απόρροια τόσο της ανακύκλωσης κερδών όσο της δημιουργίας τους μέσω των νέων χρηματοπιστωτικών εργαλείων.

Τι σημαίνουν όλα αυτά: Πρώτον, πως αν κάτι πάει στραβά, η κατάρρευση θα είναι γρήγορη και σημαντική. Δεύτερον, πως αναπόφευκτα, με βάση το ένα ή το άλλο αίτιο, θα περάσουμε σε περίοδο αύξησης των τιμών. Τρίτον, ότι όπως όλα τα πράγματα έτσι και αυτή η πορεία έχει πεπερασμένο όριο.

Για παράδειγμα, η κρίση στο περιβάλλον -κλίμα και φαινόμενο του θερμοκηπίου- έχει οδηγήσει σε αλλαγές στις καλλιέργειες (βιοκαύσιμα) με αποτέλεσμα να επίκειται σημαντική άνοδος στις τιμές των τροφίμων.

Ερμηνείες υπάρχουν πάντα. Εμείς δεν μπορούμε συνεχώς να τις ανακαλύπτουμε γιατί δεν έχουμε μάθει να σκεφτόμαστε ”έξω από το κουτί”, δηλαδή έξω από τα παραδοσιακά πλαίσια. Επιπλέον, όταν κάτι πάει καλά, ασυναίσθητα εθελοτυφλούμε: δεν θέλουμε να πιστέψουμε ότι θα χαλάσει. Έτσι και σήμερα· τα σημάδια ανησυχίας είναι εκεί, αλλά είτε τα παρερμηνεύουμε είτε τα αγνοούμε - ακόμα και συνειδητά.

Για τη χώρα μας τα πράγματα είναι λίγο πιο απλά ως προς την ερμηνεία τους. Είχαμε και έχουμε τύχη. Ο προγραμματισμός μας είναι άθλιος, αλλά έχουμε έναν καλό Θεό που μας σώζει.

Παρ’ όλα αυτά, και τα θαύματα έχουν τα όριά τους. Το ευρώ σώζει το ισοζύγιο, όμως συνολικά στην οικονομία το έλλειμμα θα οδηγήσει σε αύξηση της ανεργίας. Κρύβουμε την καθυστέρηση στην εφαρμογή νέων τεχνολογιών, συγκαλύπτουμε τα άθλια φαινόμενα της γραφειοκρατίας, της διαφθοράς και της κομματικοκρατίας, αλλά τα σκάνδαλα θα πληθαίνουν, ο πληθωρισμός θα επιταχύνεται και η κοινωνική συνοχή θα δοκιμάζεται...

* Αναδημοσίευση από το φύλλο 485 της εφημερίδας ”ΜΕΤΟΧΟΣ & ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ”, 6-10/7/2007.

Oι απόψεις που διατυπώνονται σε ενυπόγραφο άρθρο γνώμης ανήκουν στον συγγραφέα και δεν αντιπροσωπεύουν αναγκαστικά, μερικώς ή στο σύνολο, απόψεις του Euro2day.gr.