Η συνταγή για να κοπεί η ενεργειακή εξάρτηση της Ευρώπης

Η ενεργειακή πολιτική είναι ευθύνη των εκλεγμένων κυβερνήσεων, και ορθώς. Αλλά η ενεργειακή εξάρτηση της Ευρώπης έχει επίσης βαθιές επιπτώσεις για την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Η πρωταρχική μας εντολή είναι η σταθερότητα των τιμών. Ωστόσο τα επανειλημμένα σοκ στις τιμές ενέργειας καθιστούν όλο και πιο δύσκολη την επίτευξη αυτού του στόχου.

Η Ευρώπη παραμένει μεταξύ των πιο εξαρτημένων προηγμένων οικονομιών από τα εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα. Αυτή η ευπάθεια αποκαλύφθηκε με τον πιο έντονο τρόπο μετά την αδικαιολόγητη εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, όταν οι τιμές ενέργειας εκτινάχθηκαν, ωθώντας τον πληθωρισμό της ευρωζώνης στο 10,6% τον Οκτώβριο του 2022 και προκαλώντας αυτό που ορισμένοι εύστοχα περιέγραψαν ως «πληθωρισμό των ορυκτών καυσίμων» (fossilflation).

Οι πρόσφατες γεωπολιτικές εντάσεις έχουν τονίσει το πόσο λίγο έχει αλλάξει αυτή η εξάρτηση, με τη σύρραξη στη Μέση Ανατολή να πυροδοτεί νέα εκτίναξη στο ενεργειακό κόστος στην Ευρώπη. Η μακροοικονομική πρόβλεψη Μαρτίου του προσωπικού της ΕΚΤ περιγράφει το πώς αυτό αναμένεται να αυξήσει τον πληθωρισμό και να μειώσει την ανάπτυξη το 2026.

Αυτό είναι ένα περίπλοκο σενάριο που πρέπει να διαχειριστούμε. Η σύσφιξη της νομισματικής πολιτικής για να περιοριστεί ο πληθωρισμός μπορεί να επιδεινώσει την οικονομική επιβράδυνση, ενώ η χαλάρωση της πολιτικής για να υποστηριχθεί η ανάπτυξη μπορεί να παγιώσει τον πληθωρισμό.

Θεωρητικά, οι κεντρικές τράπεζες μπορούν να ξεπεράσουν τα προσωρινά σοκ στις προμήθειες, υπό την προϋπόθεση ότι δεν θα διαχυθούν σε ευρύτερες και πιο επίμονες πιέσεις τιμών, οι προσδοκίες για τον πληθωρισμό παραμένουν «αγκυρωμένες» και δεν προκύψουν σπιράλ μισθών-τιμών.

Τα επανειλημμένα και επίμονα ενεργειακά σοκ, όμως, δοκιμάζουν όλες αυτές τις συνθήκες, όπως τόνισε πρόσφατα η πρόεδρος της ΕΚΤ Κριστίν Λαγκάρντ.

Η Ευρώπη δεν μπορεί να εξαλείψει τον γεωπολιτικό κίνδυνο, αλλά μπορεί να μειώσει σημαντικά την έκθεσή της σε αυτόν. Ο πιο αποτελεσματικός τρόπος για να το κάνει αυτό είναι μειώνοντας την εξάρτηση από τα εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα και επιταχύνοντας την ομαλή μετάβαση σε καθαρή ενέργεια που θα παράγεται εγχωρίως.

Αν η Ευρώπη πετύχει τους στόχους της για πράσινη ενέργεια, η σχέση μεταξύ των εγχώριων τιμών ενέργειας και των ευμετάβλητων παγκόσμιων αγορών ενέργειας θα αποδυναμωθεί σημαντικά.

Η μετάβαση της Ισπανίας στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας δείχνει τα οφέλη της επένδυσης σε αυτήν: οι εκτιμήσεις της Banco de España δείχνουν πως οι χονδρικές τιμές ηλεκτρισμού στις αρχές του 2024 ήταν περίπου 40% χαμηλότερες από ό,τι θα ήταν αν η παραγωγή αιολικής και ηλιακής ενέργειας παρέμενε στα επίπεδα του 2019.

Η ευρύτερη εφαρμογή αυτών των στρατηγικών θα σήμαινε λιγότερα σοκ στα νοικοκυριά, τις επιχειρήσεις, τα δημόσια οικονομικά και τις χρηματαγορές –και τελικά μεγαλύτερη μακροοικονομική και τιμολογιακή σταθερότητα.

Ορισμένοι υποστηρίζουν πως μια τέτοια μετάβαση είναι απαγορευτικά ακριβή. Είναι αλήθεια πως, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, οι επενδύσεις θα πρέπει να φτάσουν τα περίπου 660 δισ. ευρώ ετησίως το 2026-2030. Αλλά η επικέντρωση μόνο σε αυτά τα κόστη είναι βαθιά παραπλανητική.

Η επένδυση στην καθαρή, βιώσιμη ενέργεια αντικαθιστά σημαντικές δαπάνες στα ορυκτά καύσιμα. Σήμερα η Ευρώπη δαπανά περίπου 400 δισ. ευρώ κάθε χρόνο για εισαγωγές ορυκτών καυσίμων. Αντιθέτως, το οριακό κόστος της παραγωγής εγχωρίως ανανεώσιμης ενέργειας είναι δομικά χαμηλότερο. Όταν υπάρχει η υποδομή, η ίδια η ενέργεια είναι ουσιαστικά δωρεάν.

Νέα ανάλυση της Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή του Ηνωμένου Βασιλείου δείχνει πως για κάθε λίρα που επενδύεται στη πράσινη ενέργεια, τα οφέλη υπερτερούν του κόστους κατά 2,2 έως 4,1 φορές.

Άρα δεν εκπλήσσει ότι πρόσφατες εκθέσεις, συμπεριλαμβανομένης αυτής του Μάριο Ντράγκι με τίτλο «Το μέλλον της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας», αναγνωρίζουν την απανθρακοποίηση ως βασικό πυλώνα της μακροπρόθεσμης οικονομικής στρατηγικής της Ευρώπης.

Ευτυχώς, τα εργαλεία που απαιτούνται για να γίνει αυτή η μετάβαση είναι εφικτά. Απαιτούνται μεγάλες αρχικές επενδύσεις, βαθιές και εύρυθμες κεφαλαιαγορές και ένα προβλέψιμο περιβάλλον πολιτικής. Η πρόοδος όσον αφορά την Ενωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων θα είναι ουσιώδης για την κινητοποίηση κεφαλαίων στην απαραίτητη κλίμακα.

Η βεβαιότητα πολιτικής, σε συνδυασμό με τα σωστά κίνητρα, είναι ουσιαστικής σημασίας για να διασφαλιστεί ότι οι μακροπρόθεσμες προοπτικές μπαίνουν σε προτεραιότητα έναντι των βραχυπρόθεσμων κερδών, και πως οι δημόσιοι και ιδιωτικοί στόχοι αλληλοενισχύονται αντί να αλληλοϋπονομεύονται.

Αυτό αρχίζει με την υλοποίηση των υφιστάμενων στόχων απανθρακοποίησης και τη διατήρηση του Συστήματος Εμπορίας Ρίπων ως αξιόπιστου, βασισμένου στην αγορά μέσου για την τιμολόγηση των εκπομπών άνθρακα.

Τίποτα από αυτά δεν είναι εύκολο. Όμως το πραγματικό ερώτημα δεν είναι πλέον αν η Ευρώπη αντέχει οικονομικά να κάνει την ενεργειακή μετάβαση. Είναι αν μπορεί να αντέξει οικονομικά να μην το κάνει.

Από την άποψη της κεντρικής τραπεζικής, η απάντηση είναι ξεκάθαρη.

* Ο συγγραφέας του άρθρου είναι μέλος του εκτελεστικού συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας και αντιπρόεδρος του εποπτικού συμβουλίου της κεντρικής τράπεζας.

© The Financial Times Limited 2026. All rights reserved.
FT and Financial Times are trademarks of the Financial Times Ltd.
Not to be redistributed, copied or modified in any way.
Euro2day.gr is solely responsible for providing this translation and the Financial Times Limited does not accept any liability for the accuracy or quality of the translation