Γιατί οι κεντρικοί τραπεζίτες απογοητεύτηκαν

Όλες οι συζητήσεις τους για το διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα χαρακτηρίζονταν από μια μοιρολατρική αποδοχή του υπάρχοντος status quo. Παρά την επιτυχία των μη συμβατικών νομισματικών πολιτικών και της πρόσφατης αυστηροποίησης του κανονιστικού πλαισίου, έχουμε ακόμα πολύ δρόμο για να περιορίσουμε τις ανισορροπίες στην παγκόσμια οικονομία. Αυτό μεταφράζεται σε νέες κρίσεις στο μέλλον.

Πράγματι, το πρόβλημα γίνεται όλο και χειρότερο. Από την κατάρρευση του 1971 του συστήματος σταθερών συναλλακτικών ισοτιμιών Bretton Woods, ο κόσμος έχει συνηθίσει το τρίλημμα του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος: την αδυναμία να έχεις ταυτόχρονα ελεύθερες ροές κεφαλαίων, σταθερές ισοτιμίες και ανεξάρτητη νομισματική πολιτική. Οι περισσότερες χώρες έχουν στραφεί στο να έχουν δική τους νομισματική πολιτική και κυμαινόμενες ισοτιμίες.

Ωστόσο, σε μια εξαιρετική νέα μελέτη που παρουσιάστηκε στο Jackson Hole, η καθηγήτρια Helene Rey σημείωσε ότι ένας παγκόσμιος κύκλος πιστωτικών και κεφαλαιακών ροών -που καθοδηγείται από τη νομισματική πολιτική της Fed- σημαίνει ότι ακόμα και οι κυμαινόμενες ισοτιμίες δεν αφήνουν μια χώρα να έχει τον έλεγχο της μοίρας της. Το τρίλημμα στην πραγματικότητα είναι δίλημμα. Η επιλογή είναι η εξής: επέβαλε ελέγχους στην κυκλοφορία κεφαλαίου ή άσε τη Fed να διοικεί την οικονομία σου.

Η αδιάφορη υποδοχή αυτής της ζοφερής ανάλυσης ήταν εντυπωσιακή, ειδικά σε μια χρονική στιγμή όπου τα κεφάλαια εγκαταλείπουν τον αναπτυσσόμενο κόσμο καθώς η Fed δείχνει προς περιορισμό του προγράμματος μηνιαίων αγορών ομολόγων ύψους 85 εκατ. δολαρίων. Κατ' ελάχιστον, αυτό απειλεί τις αναπτυσσόμενες χώρες με υψηλότερο πληθωρισμό και επιτόκια. Αυτές που απόλαυσαν τις κεφαλαιακές εισροές λίγο παραπάνω απ' ό,τι πρέπει, όπως η Ινδία και η Ινδονησία, μπορεί να υποφέρουν χειρότερα.

Ακόμα, όλος ο διάλογος ήταν σχετικά με το πώς οι μεμονωμένες χώρες μπορούν να μετριάσουν την επίδραση των εισροών και εκροών κεφαλαίου. Το συμπέρασμα της καθηγήτριας Rey είναι ότι δεν έχει νόημα να περιμένει κανείς ότι η Fed θα διαμορφώσει την πολιτική σκεπτόμενη και τις άλλες χώρες. Υποστήριξε ότι οι στοχευμένοι έλεγχοι κεφαλαίου, το αυστηρό ρυθμιστικό πλαίσιο για τις τράπεζες και η εσωτερική πολιτική θα μπορούσαν να συγκρατήσουν τις πιστωτικές φούσκες.

Στην πράξη, αυτό ποτέ δεν λειτουργεί σωστά. Απαιτεί κάθε χώρα στον κόσμο να αντιδράσει πειθαρχημένα στις συνεχώς μεταβαλλόμενες κεφαλαιακές ροές. Είναι σαν να λέμε ότι μπορούμε να θεραπεύσουμε το απλό κρύωμα αν όλοι στον κόσμο πλένουν τα χέρια τους κάθε ώρα και δεν φεύγουν ποτέ από το σπίτι. Ακόμα και αν κάτι τέτοιο λειτουργούσε, η απαραίτητη μεταβλητότητα της πολιτικής θα επέβαλε επίπονα οικονομικά κόστη στις χώρες που ενεργούν με αυτόν τον τρόπο.

Αλλά αυτή δεν είναι η μόνη επιλογή. Πριν από πέντε χρόνια, μετά την κατάρρευση της Lehman Brothers, υπήρχε όρεξη και momentum για ένα νέο είδος διεθνούς χρηματοπιστωτικού συστήματος. Η όρεξη εξαφανίστηκε, αλλά τη χρειαζόμαστε απελπισμένα πίσω.

Οι ατέλειες στο διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα είναι παλιές και προφανείς και νικούν όποια προσπάθεια να τις παρακάμψεις. Πρώτη ανάμεσα σε αυτές είναι η έλλειψη μηχανισμού που θα υποχρέωνε μια χώρα με έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών να το μειώσει. Τεράστιες ανισορροπίες, όπως το εμπορικό πλεόνασμα της Κίνας, που έστειλε τεράστια κεφάλαια στις ΗΠΑ και συνέβαλε στο να δημιουργηθεί η οικονομική κρίση, μπορούν να δημιουργούνται και να διατηρούνται.

Πράγματι, το να έχεις πλεόνασμα είναι σοφό, γιατί δεν υπάρχει κεντρική τράπεζα παγκοσμίως που να βασίζεται στην απόφαση των επενδυτών για το αν θα πάρουν τα κεφάλαιά τους από τη χώρα. Υπάρχει το ΔΝΤ, αλλά οι ασιατικές χώρες το δοκίμασαν το 1997. Ήταν τόσο ευχάριστη εμπειρία που από τότε μαζεύουν συναλλαγματικά αποθέματα για να μην χρειαστεί να την ξαναζήσουν.

Ένα αξιόπιστο ανάχωμα είναι αδύνατο όταν το παγκόσμιο σύστημα βασίζεται σε ένα εθνικό νόμισμα -το δολάριο- ως αποθεματικό. Μόνο η Fed κόβει δολάρια. Σε μια κρίση ποτέ δεν υπάρχουν αρκετά, ακόμα και αν το πρόβλημα των αναπτυσσόμενων χωρών τώρα είναι ότι τελικά υπάρχουν πολλά από αυτά.

Η απάντηση είναι εκείνο που πρότεινε ο Κέινς το 1930: ένα παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα, κανόνες για την τιμολόγησή του έναντι των εθνικών νομισμάτων και ποινές για τις χώρες που έχουν μεγάλο εμπορικό πλεόνασμα. Μετά τη χρηματοπιστωτική κρίση, υπήρξε πληθώρα απόψεων που ακολουθούσαν την παραπάνω γραμμή, από τον ΟΗΕ, τον οικονομολόγο Joseph Stiglitz, ακόμα και από τον διοικητή της Λαϊκής Τράπεζας της Κίνας. Καμία δεν οδήγησε πουθενά.

Ακόμα και το πιο βασικό πρώτο βήμα προς αυτόν τον στόχο -η αύξηση των διαθεσίμων του ΔΝΤ και η παραχώρηση μεγαλύτερων δικαιωμάτων ψήφου στις αναπτυσσόμενες αγορές, ώστε να μπορούν να βασιστούν σε αυτό σε περίπτωση ανάγκης- καθυστερεί στο Κογκρέσο των ΗΠΑ.

Οι προοπτικές για μεταρρύθμιση, ωστόσο, είναι μεγαλύτερες από ό,τι ήταν για δεκαετίες. Η κρίση και η ύφεση έχουν μειώσει τις διεθνείς ανισορροπίες, αν και προσωρινά. Η Κίνα, για παράδειγμα, δεν θα χρειαστεί να κάνει καμιά απότομη προσαρμογή για να μειώσει το πλεόνασμά της. Επίσης, η οικονομική κρίση έδωσε στις ΗΠΑ ένα καλό μάθημα για τα μειονεκτήματα που έχει το να παρέχεις το παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα. Οι αναπτυσσόμενες αγορές παίρνουν μια υπενθύμιση των κινδύνων να εισαγάγουν τη νομισματική πολιτική των ΗΠΑ.

Η σταδιακή εφαρμογή είναι πιο πιθανή από μια ξαφνική επανάσταση. Όμως ο χρόνος να συντελεστεί πρόοδος είναι τώρα. Δεν υπάρχει ένα σταθερό διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα, από το τέλος του χρυσού κανόνα. Όμως, η πρώτη προϋπόθεση για να φτιάξεις ένα είναι η φιλοδοξία να προσπαθήσεις.

© The Financial Times Limited 2013. All rights reserved.
FT and Financial Times are trademarks of the Financial Times Ltd.
Not to be redistributed, copied or modified in any way.
Euro2day.gr is solely responsible for providing this translation and the Financial Times Limited does not accept any liability for the accuracy or quality of the translation