Η περιβαλλοντική πολιτική μπορεί να φέρει ευημερία

Η συζήτηση περί δράσης για την κλιματική αλλαγή έχει κολλήσει. Παρά τα πολλά λόγια και τα αναρίθμητα διεθνή συνέδρια, εκ των οποίων και η σύνοδος του ΟΗΕ αυτήν την εβδομάδα στη Νέα Υόρκη, οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου συνεχίζουν την ανοδική τους πορεία.

Μπορεί αυτό να αλλάξει; Θα μπορούσε τουλάχιστον να καθορίσει κανείς τις απαραίτητες προϋποθέσεις. Η πρώτη είναι η ηγεσία. Η πιο σημαντική όμως είναι να υπάρξουν αποδείξεις ότι η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής είναι συμβατή με την ευημερία. Εάν μπορέσουμε να συνδυάσουμε την εξάλειψη της ραγδαίας κλιματικής αλλαγής με τη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου, τότε θα αλλάξουν οι όροι της συζήτησης.

Ακόμη και οι πιο αμετανόητοι σκεπτικιστές θα πρέπει να αναγνωρίσουν ότι η πιθανότητα μη αναστρέψιμης κλιματικής αλλαγής είναι πολύ μεγαλύτερη του μηδενός. Σημασία όμως έχει επίσης και το κόστος της εξασφάλισης έναντι αυτού του κινδύνου. Ευτυχώς, το κόστος αυτό μπορεί να είναι αρκετά χαμηλό και, σε ορισμένες περιπτώσεις, ακόμη και αρνητικό. Εάν για παράδειγμα εξαλείψουμε την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από άνθρακα, τότε μπορεί να δημιουργηθούν οφέλη για την υγεία. Το ίδιο ισχύει και για τη δημιουργία μικρότερων πόλεων.

Και τα δύο αυτά παραδείγματα αναφέρονται στην έκθεση της Διεθνούς Επιτροπής για την Οικονομία και το Κλίμα, η οποία διατυπώνει πέντε θεμελιώδη σημεία:

1. Πρώτον, το ύφος των υποδομών που θα κατασκευάσουμε μέσα στα επόμενα 15 χρόνια θα καθορίσει την πιθανότητα να περιοριστεί η μέση αύξηση της θερμοκρασίας κάτω από 2 βαθμούς Κελσίου, κάτω από το επίπεδο δηλαδή που οι επιστήμονες χαρακτηρίζουν καταστροφικό.

2. Δεύτερον, για να επιτευχθεί αυτή η αλλαγή, ο κόσμος πρέπει να αρχίσει να αλλάζει τώρα τη συμπεριφορά του.

3. Τρίτον, κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου θα πρέπει να γίνουν τεράστιες επενδύσεις σε υποδομές που θα διαμορφώσουν την αστική ανάπτυξη, τη χρήση της γης και τα συστήματα ενέργειας.

4. Τέταρτον, με τις σωστές επενδυτικές αποφάσεις, ο κόσμος μπορεί να πετύχει τουλάχιστον το ήμισυ της μείωσης των εκπομπών αερίων που απαιτείται μέχρι το 2030.

5. Τέλος, η αλλαγή του επενδυτικού μοντέλου προς την επιθυμητή κατεύθυνση θα επιφέρει ελάχιστο οικονομικό κόστος και θα αποδώσει πολλά οφέλη.

Αυτό το μήνυμα είναι ενθαρρυντικό. Τα περισσότερα από όσα αναφέρει η έκθεση είναι λογικά. Εκτιμά ότι οι επιδοτήσεις σε ορυκτά καύσιμα αγγίζουν τα 600 δισ. δολ. ετησίως, ενώ οι επιδοτήσεις για καθαρές μορφές ενέργειας περιορίζονται στα 90 δισ. δολ. Αυτό δεν έχει καμία λογική. Και πάλι… αναλογιστείτε τη ζημία που επιφέρουν οι εκπομπές αερίων. Η εξάρτηση από τον άνθρακα έχει μετατρέψει την Κίνα στη χώρα με τις μεγαλύτερες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου. Εκτός από τον αντίκτυπο στο κλίμα, το αποτέλεσμα ήταν η τρομακτική τοπική ρύπανση. Το αποτέλεσμα μπορεί να είναι θετικό για όλους: Η μείωση της εξάρτησης από τον άνθρακα θα μπορούσε να οδηγήσει σε μείωση της ρύπανσης σε τοπικό και παγκόσμιο επίπεδο.

Έρευνα  του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου υποστηρίζει ότι η τιμολόγηση του διοξειδίου του άνθρακα μπορεί να ευνοήσει πολλές χώρες, ακόμη κι αν αγνοήσει κανείς τα παγκόσμια οφέλη. Εκτιμά ότι κατά μέσο όρο, η δίκαιη τιμή θα ήταν 57 δολ. ανά τόνο για τις 20 χώρες με τις μεγαλύτερες εκπομπές, πολύ υψηλότερα δηλαδή από τις πρόσφατες τιμές στο σύστημα εμπορίας εκπομπών της Ε.Ε. Η επιβολή ενός τέτοιου φόρου θα είχε νόημα καθώς τα έσοδα θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για να μειωθούν άλλοι, πολύ πιο καταστροφικοί φόροι. Παρομοίως, οι επιδοτήσεις κατανάλωσης σε εξαγωγείς πετρελαίου είναι κατά κύριο λόγο άχρηστες και θα πρέπει να καταργηθούν αμέσως.

Επιπλέον, οι αστικές περιοχές αντιστοιχούν περίπου στο 70% της χρήσης ενέργειας. Στις αναδυόμενες περιοχές αναπτύσσονται ταχύτατα. Η έκθεση της Επιτροπής συγκρίνει την Ατλάντα με τη Βαρκελώνη, δύο πόλεις με ευημερία και παρόμοιο πληθυσμό. Η Ατλάντα δημιουργεί δέκα φορές περισσότερες εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα από τον κλάδο μεταφορών. Οι πόλεις του μέλλοντος θα πρέπει να επιλέξουν να μοιάζουν περισσότερο με τη Βαρκελώνη.

Η χρήση της γης μπορεί να βελτιωθεί σημαντικά, με παράλληλη αύξηση των εισοδημάτων για τους αγρότες. Η ανεξέλεγκτη αποψίλωση για παράδειγμα, δεν επιφέρει κέρδη, αλλά τεράστια οικονομική και περιβαλλοντική ζημία.

Τέλος, στην ενέργεια, είδαμε μαζική μείωση στο κόστος των ανανεώσιμων, ειδικότερα στην παραγωγή ηλιακής ενέργειας, σε συνδυασμό με τη βελτίωση της δυνατότητας διαχείρισης των αποθεμάτων ενέργειας. Οι ανανεώσιμες και άλλες πηγές ενέργειας χαμηλής περιεκτικότητας σε άνθρακα θα μπορούσαν να αντιστοιχούν σε ποσοστό μεγαλύτερο από το 50% για τον ηλεκτρισμό νέας γενιάς μέσα στα επόμενα 15 χρόνια.

Τέτοιες αλλαγές μπορούν να επιτευχθούν με συνδυασμό τιμολόγησης, επενδύσεων, προώθησης της καινοτομίας και σχεδιασμού (ναι σχεδιασμός – η αστική ανάπτυξη απαιτεί σχεδιασμό). Όλα αυτά απαιτούν επίσης ένα συνδυασμό δράσης σε ιδιωτικό και δημόσιο επίπεδο. Τίποτα από αυτά δεν είναι νέο. Ο δημόσιος τομέας πάντα έπαιζε ρόλο στο σχεδιασμό των υποδομών και στη στήριξη της καινοτομίας.

Πόσο θα στοιχίσουν όμως όλα αυτά;

Η έκθεση υποστηρίζει ότι το επιπλέον επενδυτικό κόστος ενός μέλλοντος χωρίς διοξείδιο του άνθρακα σε σύγκριση με το κόστος της τρέχουσας κατάστασης είναι πολύ μικρό. Υποδεικνύει, για παράδειγμα, ότι το ετήσιο επενδυτικό κόστος που χρειάζεται για υποδομές σε μεταφορές, ενέργεια, συστήματα υδάτων και πόλεις θα είναι περίπου 6 τρισ. δολ ετησίως. Το επιπλέον κόστος όμως (σε σύγκριση δηλαδή με την υπάρχουσα κατάσταση) θα είναι 270 δισ. δολ. ετησίως. Παράλληλα, τα οικονομικά μοντέλα υποδεικνύουν ότι στο σενάριο με χαμηλό διοξείδιο άνθρακα, η συνολική απώλεια παγκόσμιας παραγωγής μέχρι το 2030 θα ισοδυναμεί με έναν χρόνο χωρίς οικονομική ανάπτυξη. Το κόστος της χρηματοοικονομικής κρίσης αδιαμφισβήτητα θα είναι πολύ μεγαλύτερο.

Η έκθεση καταθέτει επίσης σειρά λογικών προτάσεων για να εξασφαλίσει τη μετάβαση που επιδιώκει. Ανάμεσά τους είναι η σωστή τιμολόγηση του διοξειδίου του άνθρακα, η κατάργηση των επιδοτήσεων για ορυκτά καύσιμα και τα κίνητρα για αστική εξάπλωση, προώθηση των επενδύσεων χαμηλών εκπομπών διοξειδίου άνθρακα στις κεφαλαιαγορές, ενθάρρυνση της καινοτομίας σε αντίστοιχες τεχνολογίες, αντιμετώπιση της αποψίλωσης και επιτάχυνση της εξόδου από παραγωγή ενέργειας με άνθρακα.

Το κρίσιμο σημείο είναι πως ένα μέλλον με χαμηλές εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα δεν είναι κατ’ ανάγκην ένα μέλλον αέναης ύφεσης. Με τη σωστή κυβερνητική στήριξη, η συγκεκριμένη αγορά θα μπορούσε να αποφέρει μεγαλύτερη ευημερία και πολύ μικρότερο κίνδυνο κλιματικής αποσταθεροποίησης. Είναι περιττό να επιμένουμε σε μαζικά επικίνδυνα στοιχήματα στο καζίνο του κλίματος. Αντιθέτως, μπορούμε να συνδυάσουμε την ανάπτυξη με ένα περιβαλλοντικά λιγότερο επικίνδυνο μέλλον. Είναι παράλογο να συνεχίσουμε σαν να μην τρέχει τίποτα. Το αργότερα θα είναι πια πολύ αργά. 

© The Financial Times Limited 2014. All rights reserved.
FT and Financial Times are trademarks of the Financial Times Ltd.
Not to be redistributed, copied or modified in any way.
Euro2day.gr is solely responsible for providing this translation and the Financial Times Limited does not accept any liability for the accuracy or quality of the translation