Οι Γάλλοι εφηύραν το subprime το 1719

Το 1719-20 ένας οικονομικός τυφώνας πιο δραματικός από τον σημερινό διαπέρασε τη Γαλλία. Μια αναδρομή στην Ιστορία δείχνει ότι οι χρηματοοικονομικές εφευρέσεις μπορούν να καταφέρουν πολλά, αλλά όχι και να μετατρέψουν τα φύκια σε μεταξωτές κορδέλες.

Δημοσιεύθηκε: 7 Μαρτίου 2008 - 07:54

του James Macdonald*

Φανταστείτε το εξής: μια συλλογή από χρεόγραφα που ανήκουν σε δανειολήπτη με μεγάλη μόχλευση και κακό πιστωτικό παρελθόν μεταμορφώνεται μαγικά σε εμπορεύσιμα χρεόγραφα, με αποδόσεις ”τριπλού Α”. Πώς γίνεται αυτό το θαύμα; Με τη δύναμη της οικονομικής εφεύρεσης και των ελεύθερων αγορών κεφαλαίου.

Θα μπορούσε να είναι η ιστορία των subprime στεγαστικών των ΗΠΑ, αλλά δεν είναι. Είναι η ιστορία ενός κρατικού χρέους στη Γαλλία στις αρχές του 18ου αιώνα. Το 1719-20 ένας χρηματοοικονομικός τυφώνας πιο δραματικός κι από αυτόν που βλέπουμε σήμερα διαπέρασε τη Γαλλία. Οι μετοχές της Compagnie des Indes, ή Mississippi Company, αυξήθηκαν 1.000% και στη συνέχεια διολίσθησαν 90% σε λιγότερο από δύο χρόνια. Μια ιστορία που καθρεφτίζεται στα γεγονότα του σήμερα.

1. Τα ογκώδη χρέη. Η γαλλική μοναρχία είχε έντονο ιστορικό με τα χρεοστάσια. Στο τέλος του πολέμου για την ισπανική διαδοχή το 1714 το δημόσιο χρέος είχε ξεπεράσει το 100% του ΑΕΠ και υπέστη υποχρεωτικές μειώσεις τόκων και κεφαλαίου. Η εμπιστοσύνη κατέρρευσε και τα κρατικά χαρτιά πωλούνταν με έκπτωση έως 75% και η οικονομία ήταν σε ύφεση.

2. Το χρηματοοικονομικό μαγικό. Τότε εμφανίστηκε το πιο παράδοξο πρόσωπο στη χρηματοοικονομική ιστορία: Ο John Law, Σκοτσέζος θεωρητικός της οικονομίας, που ποτέ δεν είχε δουλέψει σε θέση σχετική με τα δημοσιονομικά και ζούσε από τον τζόγο. Αυτή η χαρισματική μορφή γοήτευσε τον μονάρχη της χώρας με το σχέδιό του για τη Γαλλία: να ανταλλάξει τα υπάρχοντα κρατικά ομόλογα με μετοχές της Mississippi Company, η οποία είχε το μονοπώλιο των εμπορικών δικαιωμάτων με τις γαλλικές αποικίες. Η κυβέρνηση θα εξέδιδε νέα σειρά ομολόγων για την εταιρία, πληρώνοντας μόνο 3% σε αντάλλαγμα για τα παλαιά της χρεόγραφα, που πλήρωναν 4% - 5%.

Για την κυβέρνηση το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους θα μειωνόταν κάθετα και ο προϋπολογισμός θα έδειχνε καλύτερος. Τα εμπορικά δικαιώματα με τις αποικίες ήταν σχεδόν άχρηστα, γιατί δεν έβγαζαν κέρδος εκείνη την εποχή και η Mississippi Company υπήρχε για ένα μεγάλο διάστημα χωρίς να προσελκύει κανένα ενδιαφέρον. Με αυτό το σκεπτικό δεν υπήρχε λόγος οι κάτοχοι των χρεογράφων να αποδεχτούν την ανταλλαγή. Ο Law χρειαζόταν επιπλέον κίνητρα.

3. Η δύναμη της τιτλοποίησης. Η αγορά των κρατικών χρεογράφων ήταν ετοιμοθάνατη. Στόχος του Law ήταν να προκαλέσει όσο το δυνατόν μεγαλύτερη εμπορευσιμότητα στις μετοχές της Mississippi. Αυτό έδινε ένα κίνητρο για ανταλλαγή –να πάρεις έναν τίτλο με μεγάλη ρευστότητα και τις προοπτικές θεαματικού κέρδους. Με άλλα λόγια, ο Law ξανατύλιξε μια συλλογή από ”subprime” χρέη ως εμπορεύσιμα χρεόγραφα υπό άλλο όνομα κι έτσι προσέλκυσε τις επενδυτικές διαθέσεις.

4. Ο ρόλος του εύκολου χρήματος. Ο Law πρότεινε οι μετοχές της Mississippi να έχουν τέτοια εμπορευσιμότητα που να δημιουργούν ”μια νέα μορφή χρήματος”. Αυτή η εκπληκτική ιδέα συνδεόταν με το δεύτερο τμήμα του σχεδίου του: μια ισχυρή νομισματική υποστήριξη την οποία προώθησε μια άρτι ιδρυθείσα κεντρική τράπεζα (σας θυμίζει την πολιτική της Federal Reserve 2001-04;). Αυτή η νομισματική στήριξη έδωσε φτερά στις μετοχές της Mississippi και η άνοδος ενθάρρυνε τους πιστωτές να προχωρήσουν στη μετατροπή.

5. Η άνθηση. Το σχέδιο του Law δούλεψε τέλεια. Το χρέος είχε ανταλλαχθεί και η αξία του ήταν πολλαπλάσια σε σχέση με την προηγούμενη, καθώς οι μετοχές της Mississippi συνέχισαν να ανεβαίνουν. Η οικονομία ανέκαμψε κι όλοι ήταν ευτυχισμένοι –αν και η θεμελιώδης πραγματικότητα ήταν μια μη βιώσιμη χρεωστική φούσκα.

6. Η κατάρρευση. Παρά τα μαγικά του Law τα υποκείμενα ενεργητικά της Mississippi Company ήταν αμφίβολα βασιλικά χρεόγραφα που δεν πρόσφεραν αρκετά έσοδα ώστε να πληρώσουν τα μερίσματα που υπόσχονταν. Επιπλέον, όπως πολλοί κάτοχοι τιτλοποιημένων χρεωστικών υποχρεώσεων στις ημέρες μας, οι κερδοσκόποι των Παρισίων βασίζονταν πολύ στο δανεικό χρήμα. Η άνοδος στις μετοχές της Mississippi το 1719 αντιστράφηκε και οι πανικόβλητοι Γάλλοι βρέθηκαν να κατέχουν subprime χαρτιά με άλλο όνομα.

Τα μαθήματα είναι προφανή. Οι χρηματοοικονομικές εφευρέσεις μπορούν να καταφέρουν πολλά, αλλά δεν μετατρέπουν τα φύκια σε μεταξωτές κορδέλες. Επιπλέον, υπάρχουν κίνδυνοι τους οποίους οι εφευρέτες δεν κατανοούν πλήρως και παρασύρονται. Η ορθή ρυθμιστική απάντηση σε αυτόν τον κίνδυνο είναι ότι δεν πρέπει να τροφοδοτείται με χαλαρή νομισματική πολιτική και πιστωτικές συνθήκες.

Η κατάρρευση της φούσκας του Mississippi είχε καταστροφικές επιπτώσεις στη Γαλλία. Η κυβέρνηση κατέληξε στο ότι τα χρεόγραφα, οι τράπεζες και τα χρηματιστήρια είναι εγγενώς επικίνδυνα (”χρηματοοικονομικά όπλα μαζικής καταστροφής”). Χρειάστηκε να μπει ο 19ος αιώνας για να ξαναβρεί η Γαλλία την ψυχραιμία της και η ανταγωνίστριά της, η Μεγάλη Βρετανία, είχε περάσει μπροστά στον αγώνα για την οικονομική υπεροχή. Στη βιάση τους να επαναρυθμίσουν τις αγορές ας ελπίσουμε ότι οι δυτικές κυβερνήσεις δεν θα επαναλάβουν το γαλλικό σφάλμα.

* Ο αρθρογράφος είναι συγγραφέας του βιβλίου ”A Free Nation Deep in Debt: The Financial Roots of Democracy” (Princeton University Press, 2006).

© The Financial Times Limited 2008. All rights reserved.
FT and Financial Times are trademarks of the Financial Times Ltd.
Not to be redistributed, copied or modified in any way.
Euro2day.gr is solely responsible for providing this translation and the Financial Times Limited does not accept any liability for the accuracy or quality of the translation