Η Ισπανία οδεύει σε κρίση made in Germany

Οι προτεραιότητες του Βερολίνου έχουν αλλάξει: οι γερμανικές εξαγωγές δεν απορροφώνται από τη Ν. Ευρώπη, αλλά τη Ρωσία και την Κίνα. Αντιμετωπίζοντας όμως την περιφέρεια ως "βαρίδι", η Γερμανία οδεύει στην αποδυνάμωση.

Δημοσιεύθηκε: 1 Δεκεμβρίου 2010 - 11:45

Jose-Ignacio Torreblanca*

Η Ισπανία οδεύει σε κρίση made in Germany

Στις 9 Μαΐου, όταν οι Ευρωπαίοι ηγέτες ενέκριναν το πακέτο στήριξης που ενσωματωνόταν στον ευρωπαϊκό μηχανισμό χρηματοοικονομικής σταθερότητας, η Ισπανία έβλεπε το φως στο βάθος του τούνελ. Έξι μήνες αργότερα, φαίνεται ότι θα επιβιβαστεί και εκείνη στο ίδιο τρένο. Παρακολουθώντας πώς εξελίχθηκε η ιστορία στην Ελλάδα και στην Ιρλανδία και βλέποντας την κρίση να οδεύει προς την Πορτογαλία, δεν προκαλεί έκπληξη ότι οι Ισπανοί ανησυχούν. Κυρίως, όμως, είναι απογοητευμένοι με τη Γερμανία.

Μετά τη συμφωνία του Μαΐου, η ισπανική κυβέρνηση επέστρεψε στη Μαδρίτη και προχώρησε με ένα πακέτο μεταρρυθμίσεων που περιλάμβανε όλα όσα απαιτούνταν: μείωση των δημοσίων δαπανών, μεταρρυθμίσεις στην αγορά εργασίας, μειώσεις των μισθών του Δημοσίου, πάγωμα των συντάξεων, επέκταση του ορίου συνταξιοδότησης και αύξηση του ΦΠΑ.

Στη συνέχεια η ισπανική κυβέρνηση, με τη στήριξη της κεντρικής τράπεζας, προσπάθησε να χαλιναγωγήσει τα ελλείμματα της τοπικής αυτοδιοίκησης, επέβαλε στις τοπικές τράπεζες να συγχωνευτούν και κοινοποίησε τα αποτελέσματα των stress tests του τραπεζικού κλάδου. Τα περισσότερα από αυτά τα μέτρα έχουν ήδη εφαρμοστεί. Τα τρέχοντα προβλήματα της Ισπανίας δεν πηγάζουν από το εσωτερικό της χώρας, αλλά από το εξωτερικό - και για να είμαστε πιο ακριβείς, από τη Γερμανία.

Στο παρελθόν, η Γερμανία υπήρξε πρότυπο αλλά και εταίρος της Ισπανίας. Κατά τη μετάβαση στη δημοκρατία, η Μαδρίτη υιοθέτησε και προσάρμοσε γερμανικούς θεσμούς. Ακόμη και στην εξωτερική της πολιτική, η Ισπανία προσπάθησε να μιμηθεί τον σοφό συνδυασμό της Γερμανίας του Ατλαντισμού και της ισχυρής στήριξης της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Κατά τη δεκαετία του 1980, ο Felipe Gonzalez στήριξε την ανάπτυξη πυραύλων cruise και Pershing, ενώ ο Helmut Kohl στήριξε την είσοδο της Ισπανίας στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα.

Χάρη στο όραμα του Gonzalez, ο οποίος στήριξε την ενοποίηση της Γερμανίας όταν η Margaret Thatcher, ο Francois Mitterrand και ο Giulio Andreotti είχαν εναντιωθεί σθεναρά, η Ισπανία και η Γερμανία ανέπτυξαν μία αληθινή στρατηγική σχέση. Στα τέλη της δεκαετίας του 1990, όμως, με τον Jose Maria Aznar και τον Gerhard Schroeder, η διμερής σχέση άρχισε να φθείρεται. Στη συνέχεια ο Jose Luis Rodriguez Zapatero και η Angela Merkel την άφησαν να πεθάνει. Τώρα, δυστυχώς, οι αποφάσεις της κ. Merkel πλήττουν την Ισπανία και καθιστούν τη Γερμανία αντίπαλό της.

Ο Max Weber προέβη στον θαυμάσιο διαχωρισμό ανάμεσα στην ηθική εκ πεποιθήσεως και στην ηθική του καθήκοντος. Στην πρώτη περίπτωση, η οποία είναι τυπική της θρησκείας, αυτό που έχει σημασία είναι να λειτουργείς με σωστό τρόπο. Στη δεύτερη περίπτωση, η οποία κυριαρχεί στη σφαίρα της πολιτικής, αυτό που έχει σημασία είναι οι επιπτώσεις των κινήσεων. Η αντίθεση αυτή αντικατοπτρίζει άψογα την τρέχουσα συζήτηση για τον μόνιμο μηχανισμό στήριξης της ευρωζώνης. Σε έναν ιδανικό κόσμο, η πρόταση της κ. Merkel να πληρώνουν και οι επενδυτές -και όχι μόνο οι φορολογούμενοι πολίτες- τις επιπτώσεις των επενδυτικών τους αποφάσεων είναι λογική και δίκαιη. Παρ' όλα αυτά, όπως βλέπουμε, στην πραγματική ζωή υπάρχουν μεγάλες πιθανότητες η ευρωζώνη να πληγεί θανάσιμα από αυτήν ακριβώς την πρόταση που στόχο έχει τη βελτίωση της κατάστασης. Πρόκειται για μία μεγάλη ειρωνεία, η οποία όμως επισημαίνει το εύρος κατά το οποίο ο θρησκευτικός ζήλος έχει αντικαταστήσει το πολιτικό όραμα στη Γερμανία. Και όπως λέει και το ρητό: fiat iustitia, pereat mundus (ας γίνει δικαιοσύνη και ας καταστραφεί ο κόσμος).

Μεγαλύτερο προβληματισμό προκαλεί το γεγονός ότι η γερμανική απερισκεψία υποδεικνύει βαθιές αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο το Βερολίνο αντιμετωπίζει τη νότια Ευρώπη. Κατά τις δεκαετίες του 1980 και του 1990, η διαδικασία ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης κατέληξε σε έναν χρηστό κύκλο ανάπτυξης: οι χώρες της περιφέρειας αναπτύσσονταν ταχύτερα από αυτές του πυρήνα, ανακάμπτοντας σημαντικά από πλευράς κατά κεφαλήν εισοδήματος, αλλά η Γερμανία όπως και άλλοι ευνοήθηκαν σημαντικά, γιατί η ανάπτυξη αυτή βασίστηκε στις δικές τους εξαγωγές και άμεσες ξένες επενδύσεις. Ο κύκλος αυτός φαίνεται πως έχει πλέον σπάσει οριστικά.

Η Γερμανία στρέφεται στη Ρωσία και στην Κίνα για την απορρόφηση των εξαγωγών της. Αντί, όμως, να θέσει τις διμερείς σχέσεις με τη Μόσχα και το Πεκίνο σε ευρωπαϊκή βάση, φαίνεται πως οδεύει μόνη της.

Από την πλευρά της Ισπανίας, είναι σαν να αποφάσισε η Γερμανία ότι η νότιος Ευρώπη είναι πλέον βαρίδι που την εμποδίζει να αποκτήσει παγκόσμιο χαρακτήρα και κατά συνέπεια πρέπει να το ξεφορτωθεί. Είναι γεγονός ότι η Ισπανία βρίσκεται στην ευρωπαϊκή περιφέρεια, αλλά η ίδια η Ευρώπη κατευθύνεται στον ρόλο της περιφέρειας της Ασίας. Κατά συνέπεια, αυτή η Alleingang (η μεμονωμένη πορεία) δεν έχει μεγάλες πιθανότητες επιτυχίας.

Οδεύουμε σε έναν αιώνα κατά τον οποίο θα επικρατήσει η Ασία και καμία ευρωπαϊκή χώρα δεν θα τα καταφέρει μόνη της. Πιο αδύναμη Ευρώπη, ειδικότερα σε περίπτωση διάσπασης της ευρωζώνης, σημαίνει και πιο αδύναμη Γερμανία. Και αυτό δεν αφορά μόνο την επιβίωση της Ισπανίας και των άλλων χωρών της νοτίου Ευρώπης, αλλά την Ευρώπη στο σύνολό της.

*Ο Jose-Ignacio Torreblanca είναι επικεφαλής των γραφείων του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Εξωτερικών Υποθέσεων στη Μαδρίτη

© The Financial Times Limited 2010. All rights reserved.
FT and Financial Times are trademarks of the Financial Times Ltd.
Not to be redistributed, copied or modified in any way.
Euro2day.gr is solely responsible for providing this translation and the Financial Times Limited does not accept any liability for the accuracy or quality of the translation