Η δημοκρατία δεν πάει με το... πετρέλαιο!

Από τις πετρελαιοεξαγωγούς χώρες, μόνο Βραζιλία και Καναδάς έχουν ισχυρές δημοκρατίες. Μήπως είναι καλύτερα να επιδοτηθούν ΑΕΠ και πυρηνικά εργοστάσια στη Δύση απ' ό,τι οι δικτάκτορες στον Περσικό;

Δημοσιεύθηκε: 1 Μαρτίου 2011 - 13:05

Nick Butler

Η δημοκρατία δεν πάει με το... πετρέλαιο!

Οι τιμές του πετρελαίου ενισχύθηκαν και πάλι τη Δευτέρα, καθώς η αναταραχή στο Ομάν επιδείνωσε τις ήδη έντονες ανησυχίες σχετικά με την κρίση στη Λιβύη. Φαινομενικά, αυτό το σενάριο είναι απλό. Τα καθεστώτα των μεγάλων πετρελαιοπαραγωγών χωρών καταρρέουν, δημιουργώντας προβλήματα στην παραγωγή. Οι κερδοσκοπικές κινήσεις στη συνέχεια ωθούν ανοδικά τις τιμές μέχρις ότου παρέμβουν οι Σαουδάραβες, καλύπτοντας τη χαμένη παραγωγή και αποκαθιστώντας το status quo ante. Αυτή η απλότητα, όμως, είναι απατηλή.

Η τρέχουσα αύξηση στην τιμή του πετρελαίου είναι μία μικρή αντίδραση που προκλήθηκε από τη βραχυπρόθεσμη αντίδραση της αγοράς. Όμως, σωρεία πολύ βασικότερων τάσεων καθιστά την αγορά πετρελαίου πολύ πιο ευάλωτη και εμπεριέχει σημαντικούς κινδύνους για την εύθραυστη παγκόσμια οικονομική ανάκαμψη. Συγκεκριμένα, πέρα από το δράμα που εξελίσσεται στους δρόμους της Λιβύης, ο κόσμος εξαρτάται ολοένα και περισσότερο όσον αφορά στην προσφορά πετρελαίου από χώρες με απολυταρχικά καθεστώτα, αν όχι ακόμη χειρότερα.
Το περίγραμμα της αγοράς πετρελαίου είναι ευρέως γνωστό.

Η ενίσχυση της ζήτησης, που προκύπτει από την ταχύτατη ανάπτυξη των αναδυόμενων οικονομιών της ανατολικής Ασίας, συμβαίνει ενώ μειώνεται η παραγωγή στη Βόρεια Θάλασσα και στην Αλάσκα. Το αποτέλεσμα είναι η αύξηση της εμπορίας πετρελαίου καθώς οι ΗΠΑ, η Ε.Ε., η Ιαπωνία, η Κίνα και πλέον και η Ινδία εξαρτώνται από τις εισαγωγές για να καλύψουν τις ανάγκες τους. Πριν από 20 χρόνια, τα δύο τρίτα του πετρελαίου διεθνώς καταναλώνονταν στη χώρα παραγωγής του. Τώρα, το ήμισυ της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου -που ξεπερνάει τα 40 εκατ. βαρέλια ημερησίως- είναι εμπορεύσιμο.

Σημαντικό είναι και το γεγονός ότι η όποια νέα παραγωγή προκύπτει από έναν ολοένα μικρότερο αριθμό χωρών, εκ των οποίων ελάχιστες είναι δημοκρατικές. Η Σαουδική Αραβία, οι χώρες του Περσικού Κόλπου και η Ρωσία ηγούνται της περιορισμένης λίστας των χωρών που έχουν τη δυνατότητα να διατηρήσουν ή ακόμη και να αυξήσουν τις εξαγωγές πετρελαίου. Η λίστα περιλαμβάνει επίσης κράτη όπως η Βενεζουέλα, η Νιγηρία, η Αγκόλα, ο Καναδάς και ορισμένες ακόμη χώρες της κεντρικής Ασίας. Το Ιράν και το Ιράκ επίσης έχουν τη δυνατότητα να εξάγουν περισσότερο πετρέλαιο, εάν όμως το επιτρέψουν οι συνθήκες.

Από όλες αυτές τις χώρες, μόνο ο Καναδάς και η Βραζιλία έχουν ισχυρές δημοκρατίες. Στις περισσότερες υπάρχουν χαρακτηριστικά αφανούς αστάθειας, όπως το ότι μεγάλο μέρος του πληθυσμού είναι κάτω των 25 ετών, το υψηλό ποσοστό της ανεργίας και η ακραία ανισότητα εισοδημάτων και πλούτου.

Για πολλά χρόνια, οι δυτικές χώρες έχουν ως δεδομένο ότι τα απολυταρχικά καθεστώτα οικογενειοκρατιών αποτελούν αξιόπιστους εταίρους. Αυτή η εμπιστοσύνη στα απολυταρχικά καθεστώτα είναι δελεαστική, αλλά επίσης και επικίνδυνη.

Ο ηθικός διχασμός κατέστη εμφανής στην περίπτωση της Λιβύης. Εκτός αυτού, όμως, η εξάρτηση των εισαγωγών πετρελαίου από πιθανώς ασταθείς χώρες ενέχει και σημαντικό οικονομικό κίνδυνο. Όταν η προσφορά επικεντρώνεται σε λίγους, κάθε διαταραχή θα προκαλέσει ανησυχίες για κερδοσκοπικές κινήσεις, εντείνοντας τις οικονομικές επιπτώσεις, μέσω της αστάθειας των τιμών και του πληθωρισμού.

Αυτή η πραγματικότητα θα πρέπει να αποτελέσει σημείο εκκίνησης για μία νέα κατεύθυνση πολιτικής. Η άμεση αντίδραση έγκειται στη διεύρυνση των αποθεμάτων. Η τρέχουσα αύξηση της τιμής του πετρελαίου θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί. Τα προβλήματα της Λιβύης δεν προκάλεσαν ελλείψεις στην αγορά πετρελαίου. Η αύξηση της τιμής κατά τις τελευταίες δύο εβδομάδες αποδίδεται μόνο στις ανησυχίες για το τι μπορεί να συμβεί στη συνέχεια. Αυτές οι ανησυχίες, όμως, είναι αληθινές. Κατά συνέπεια, καμία προσπάθεια να αποτραπούν οι κερδοσκοπικές κινήσεις δεν θα έχει αποτέλεσμα, μέχρις ότου αντιμετωπιστούν τα βαθύτερα προβλήματα.

Η κερδοσκοπία τροφοδοτείται από την απουσία μέσων αποτροπής των χτυπημάτων στα κανάλια προσφοράς. Για να αποφευχθούν τέτοιες διακυμάνσεις στις τιμές, απαιτείται αύξηση των αποθεμάτων. Αυτό θα πρέπει να συμβεί σε κάθε επίπεδο της αλυσίδας στην προσφορά ενέργειας: από τους καταναλωτές μέχρι τα εργοστάσια ενέργειας και τα κρατικά στρατηγικά αποθέματα. Ακόμη και μεγάλοι καταναλωτές θα πρέπει να έχουν επαρκή αποθέματα ώστε να κρατηθούν για μερικές εβδομάδες. Οι χονδρέμποροι της αγοράς θα πρέπει επίσης να υποχρεωθούν να έχουν διαθέσιμα αποθέματα.

Πιο ουσιώδες θέμα, όμως, είναι η διεύρυνση της προσφοράς. Η παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια είναι αρκετά σημαντική ώστε να εγκριθούν επιδοτήσεις των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και των πυρηνικών σταθμών νέας γενιάς. Είναι σίγουρα πιο σοφό να επιδοτεί κάποιος πυρηνικά εργοστάσια στη Βρετανία απ' ό,τι δικτάτορες στον Περσικό Κόλπο.

Κάποια στιγμή μέσα στις επόμενες ημέρες ή εβδομάδες, η κατάσταση στη Λιβύη θα αποκλιμακωθεί και οι τιμές πετρελαίου θα υποχωρήσουν. Το χειρότερο αποτέλεσμα θα ήταν να συμπεράνουμε ότι είχαμε απλώς μία μικρή διαταραχή και πως σε γενικές γραμμές η κατάσταση είναι καλή. Τα προβλήματα και οι κίνδυνοι για την παγκόσμια πετρελαϊκή αγορά είναι θεμελιώδη, όχι προσωρινά. Αν δεν αναγνωρίσουμε αυτήν την πραγματικότητα και δεν οργανωθούμε αναλόγως, τότε η αστάθεια και οι υψηλές τιμές ενέργειας θα γίνουν πιο συχνές, με τελικό ηττημένο την παγκόσμια ανάπτυξη.

© The Financial Times Limited 2011. All rights reserved.
FT and Financial Times are trademarks of the Financial Times Ltd.
Not to be redistributed, copied or modified in any way.
Euro2day.gr is solely responsible for providing this translation and the Financial Times Limited does not accept any liability for the accuracy or quality of the translation