Οι αγορές δείχνουν να προεξοφλούν ότι η κρίση στον Περσικό θα τελειώσει και ότι τα στενά του Ορμούζ θα ανοίξουν σύντομα. Ίσως ποντάρουν ότι στην εποχή μας είναι πολύ σπάνιο φαινόμενο μεμονωμένοι παίκτες, όσο ισχυροί κι αν είναι, να προκαλούν σοβαρά «ατυχήματα». Από τα οποία οι πάντες, ακόμη και οι ίδιοι, κινδυνεύουν να βγουν πολύ σοβαρά χαμένοι.
Δυστυχώς όμως, όσα συμβαίνουν μέχρι σήμερα στον Κόλπο συνιστούν μια μεγάλη «καραμπόλα», ένα σύνθετο ατύχημα που συμβαίνει σε αργή κίνηση, επηρεάζει τους πάντες και μέρα τη μέρα γίνεται χειρότερο.
Υπάρχουν ακόμη κάποιοι που ελπίζουν ότι μόλις ανοίξει ο Περσικός, θα μετρήσουμε τις υφιστάμενες ζημιές και θα επανέλθουμε στην ομαλότητα. Ούτε αυτό όμως ισχύει, όπως σημειώνει σε άρθρο της και η Wall Street Journal.
Οι επιπτώσεις ούτως ή άλλως θα μας συνοδεύουν για πολύ καιρό, ενώ κάποιες θα αρχίσουν να φανερώνονται, λένε αρκετοί ειδικοί, μέσα στις επόμενες μία ή δύο εβδομάδες, καθώς τα τάνκερ που ήταν εν πλω έφτασαν και τα αποθέματα παγκοσμίως μειώνονται, ενώ η παραγωγή αργού στον Περσικό Κόλπο έχει υποστεί σοβαρότατο πλήγμα όπως φαίνεται και στον παρακάτω πίνακα.
Το χειρότερο είναι ότι η απόσταση που χωρίζει τις απόψεις και τις κόκκινες γραμμές των αντιμαχόμενων πλευρών, όπως και η αμοιβαία καχυποψία στις σχέσεις τους, δεν αναμένεται να επιτρέψουν ταχείες εξελίξεις.
Το πιο καλό σενάριο σήμερα είναι να καταλήξουν οι δύο πλευρές σε ένα πλαίσιο συμφωνίας, με βάση το οποίο τα στενά του Ορμούζ θα μπορούσαν να επιστρέψουν σε ένα καθεστώς που να μοιάζει κάπως, έστω σταδιακά, με ό,τι γνωρίζαμε προπολεμικά.
Μια γεύση του πώς θα μπορούσε να συμβεί αυτό, πήραμε όταν μέλη της κυβέρνησης του Ιράν ανακοίνωσαν μερικό άνοιγμα των στενών, με τους Φρουρούς της Επανάστασης να ρυθμίζουν την κυκλοφορία σε ορισμένες ζώνες, εντός των χωρικών του υδάτων, επικαλούμενοι τον κίνδυνο από νάρκες που οι ίδιοι έβαλαν στην υπόλοιπη περιοχή.
Στην αποναρκοθέτηση αυτής της περιοχής άλλωστε, όσο το δυνατόν ταχύτερα, μια προσπάθεια που θα κρατήσει εβδομάδες ίσως και μήνες, φαίνεται να αποβλέπει, μεταξύ άλλων, και η κοινή δύναμη που προετοιμάζουν διάφορες χώρες, εντός και εκτός Ευρώπης, άπαξ και φανεί ότι οι εχθροπραξίες έχουν τελειώσει.
Από τον ναυτικό αποκλεισμό στην κλιμάκωση;
Μόνο που έως στιγμής το σενάριο αυτό δεν έχει ιδιαίτερες πιθανότητες. Προς το παρόν, οι Ηνωμένες Πολιτείες επιδιώκουν να επιβάλουν θέσεις στους Ιρανούς μέσω του ναυτικού αποκλεισμού, μια προσπάθεια που ελάχιστοι αναμένουν ότι θα στεφθεί με επιτυχία.
Αρκετοί αναλυτές θεωρούν ότι η Ουάσιγκτον έχει μικρότερο πολιτικό χρόνο από την Τεχεράνη, καθώς η πίεση στις τιμές, στα αποθέματα, αλλά και στις συμμαχικές οικονομίες μπορεί να γίνει πολιτικά βαρύτερη από την πίεση που ασκεί ο αποκλεισμός στο ιρανικό καθεστώς.
Καθώς ο χρόνος περνά και ο πρόεδρος Τραμπ δεν φημίζεται για την υπομονή του, ολοένα και πιθανότερο δείχνει το ενδεχόμενο επανάληψης των εχθροπραξιών, μήπως και αυτή τη φορά αναγκαστεί το Ιράν να συνθηκολογήσει.
Εντούτοις, πολλοί στρατιωτικοί ειδικοί εκτιμούν πως α) οι ζημιές που υπέστησαν οι πυραυλικές δυνάμεις του Ιράν είναι μικρότερες απ' όσο υπέθεταν αρχικά και β) ότι εφόσον οι Ιρανοί άντεξαν τον πρώτο γύρο, θα αντέξουν και τον δεύτερο, θεωρώντας ότι αν κάνουν πίσω προκύπτει υπαρξιακό ζήτημα για το καθεστώς τους.
Στο μεταξύ βέβαια, μπορεί να έχουν προξενηθεί νέες καταστροφές στο Ιράν και τις γύρω πετρελαιοπαραγωγικές χώρες, που θα αυξήσουν κατακόρυφα το κόστος όχι μόνο για τους εμπολέμους αλλά και για την παγκόσμια οικονομία.
Ακόμη όμως κι αν επικρατήσει το καλό σενάριο, δηλαδή μια γρήγορη συμφωνία-πλαίσιο μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, υπάρχει σοβαρό ενδεχόμενο να παραβιαστεί στη συνέχεια είτε από τη μία είτε από την άλλη πλευρά.
Άλλωστε, μια συμφωνία αρκετά γενναιόδωρη ώστε να έχει λόγους να την τηρήσει η Τεχεράνη, περιλαμβάνοντας μια χρυσή τομή στο θέμα των πυρηνικών, ξεπάγωμα περιουσιακών στοιχείων για να ανακάμψει η οικονομία και εγγυήσεις για την ασφάλεια του καθεστώτος, θα έμοιαζε υπερβολικά υποχωρητική στους αντιπάλους του Ιράν.
Αντιθέτως, μια συμφωνία αρκετά σκληρή ώστε να ικανοποιεί την κυβέρνηση Νετανιάχου στο Ισραήλ, χώρες του Περσικού και ισχυρούς αμερικανικούς κύκλους, δύσκολα θα είχε λόγους να την αποδεχτεί και να την τηρήσει η Τεχεράνη.
Εν ολίγοις, η πιθανότητα να δούμε σύντομη εκτόνωση της κρίσης μπορεί να είναι υπαρκτή, αλλά δεν φαίνεται να συνιστά «βασικό» σενάριο.
Οι δύο πλευρές δεν έχουν λόγους να συμφωνήσουν, παρά μόνον αν η μία ή και οι δύο αισθανθούν απόλυτα υποχρεωμένες να το πράξουν. Κι αυτό δεν φαίνεται να συμβαίνει προς το παρόν, ούτε στις ΗΠΑ, ούτε στο Ιράν.
Θεωρητικά, υπάρχει πάντα και το σενάριο μιας αμερικανικής αποχώρησης χωρίς επικράτηση των ΗΠΑ ή ουσιαστική συμφωνία. Η συγκεκριμένη περίπτωση όμως δεν προσφέρεται για να επικαλεστεί ο Τραμπ μια ακόμη «νίκη», ενόσω το στενό του Ορμούζ βρίσκεται πρακτικά στα χέρια της Τεχεράνης.
Το πλήγμα για το γόητρο της υπερδύναμης και για τις ανά τον κόσμο συμμαχίες της θα είναι τεράστιο.
Η σύγκρουση στον Κόλπο έχει ήδη αλλάξει τον κόσμο
Ακόμη κι αν η κρίση τέλειωνε αύριο, τα αποτελέσματά της έχουν ήδη αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο συνηθίσαμε ότι λειτουργεί η παγκόσμια οικονομία.
Αν η πανδημία έδειξε τις επιπτώσεις που μπορεί να έχει ένα απρόβλεπτο γεγονός, ο πόλεμος στον Κόλπο έδειξε πόσο εκτεθειμένες είναι οι αλυσίδες εφοδιασμού σε μια μεγάλη γεωπολιτική αναταραχή, ιδίως όταν αφορά τα ορυκτά καύσιμα.
Το Ορμούζ μπορεί να είναι από τα πιο σημαντικά, αλλά ο πλανήτης μας έχει διάφορα θαλάσσια στενά που είναι ιδιαίτερα κρίσιμα για τις οικονομίες πάρα πολλών κρατών, όπως φαίνεται και από τον παρακάτω πίνακα του Bloomberg.
Πέρα από τις αλυσίδες εφοδιασμού, την αναμενόμενη αύξηση της στροφής προς την «ενεργειακή αυτάρκεια» και την πράσινη ενέργεια σε χώρες που δεν διαθέτουν ικανές πηγές ορυκτών καυσίμων, θα ήταν σφάλμα να υποτιμήσουμε τη στρατιωτική σημασία που έχουν όσα συμβαίνουν στον Περσικό.
Η μάχη για την εξασφάλιση κρίσιμων πρώτων υλών θα ενταθεί ακόμη περισσότερο, σε Ανατολή και Δύση.
Όμως, οι ειδικοί επί θεμάτων άμυνας συζητούν ήδη όχι την αδυναμία των ΗΠΑ να καταστρέψουν στόχους στο Ιράν, αλλά για τη δυσκολία τους να μετατρέψουν τη στρατιωτική υπεροχή σε πολιτική υποταγή της Τεχεράνης.
Αναγνωρίζουν επίσης ότι οι πύραυλοι και τα drones έχουν επιφέρει σημαντικές μεταβολές στις ισορροπίες δυνάμεων, όπως και στρατηγικές ασυμμετρίες στο κόστος διεξαγωγής του πολέμου.
Αρκετοί, αμφιβάλλουν για το κατά πόσον ναυτικές δυνάμεις, όπως ήταν η Μεγάλη Βρετανία και είναι σήμερα οι Ηνωμένες Πολιτείες, έχουν πλέον τη δυνατότητα να επιβάλουν τη θέλησή τους στις ηπειρωτικές, γεγονός που έχει μεγάλη σημασία και για τον ανταγωνισμό μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας, επίκεντρο του οποίου είναι η Ταϊβάν.
Κοιτώντας ευρύτερα, ακόμη και η τυχόν επίλυση της διαμάχης στον Περσικό δεν θα είναι παρά το τέλος της αρχής, σε μια νέα εποχή παγκόσμιου ανταγωνισμού.