Γεωπολιτικό «καμπανάκι» της ΕΚΤ για τις ελληνικές τράπεζες

Στην ομάδα των τραπεζικών συστημάτων με υψηλή ευαισθησία στον γεωπολιτικό κίνδυνο κατατάσσει το ελληνικό χρηματοπιστωτικό σύστημα η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, σε νέα μελέτη που έδωσε στη δημοσιότητα.

Η διαπίστωση αυτή αποκτά αυξημένη βαρύτητα, καθώς έχουν αρχίσει, για πρώτη φορά, τα γεωπολιτικά stress tests από την ΕΚΤ στις συστημικές τράπεζες της ευρωζώνης, τα οποία ολοκληρώνονται στο τέλος του πρώτου εξαμήνου.

Η νέα έκθεση της ΕΚΤ και του ESRB (Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Συστημικού Κινδύνου) για τους γεωπολιτικούς κινδύνους για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα (Ιανουάριος 2026) χτυπά ένα ηχηρό καμπανάκι για τον τρόπο με τον οποίο οι γεωπολιτικές αναταράξεις μεταδίδονται στην πραγματική οικονομία και στο τραπεζικό σύστημα της Ελλάδας.

Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία αναφέρεται ως το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα ενός δυσμενούς γεωπολιτικού σοκ και εξετάζεται πώς η κλιμάκωση των εντάσεων μπορεί να προκαλέσει πραγματικές οικονομικές απώλειες και να διογκώσει τις ευπάθειες του χρηματοπιστωτικού συστήματος.

Συγκεκριμένα, οι περικοπές στην παροχή φυσικού αερίου από τη Ρωσία και οι φόβοι για πλήρη διακοπή παροχής στην Ευρώπη εκτόξευσαν τις τιμές του αερίου, τροφοδοτώντας περαιτέρω τον πληθωρισμό στην ευρωζώνη το 2022 και το 2023. Ως απάντηση, η νομισματική πολιτική εφάρμοσε απότομες αυξήσεις επιτοκίων, οδηγώντας σε αυστηρότερες συνθήκες χρηματοδότησης.

Το πλέον ανησυχητικό σημείο για τη χώρα μας εντοπίζεται στην κατηγοριοποίηση των κρατών-μελών ανάλογα με τον αντίκτυπο του σοκ. Η ΕΚΤ διαπιστώνει σημαντική ετερογένεια μεταξύ των χωρών, ωστόσο προχωρά σε μια ομαδοποίηση βάσει των αντιδράσεων στην εμπιστοσύνη (ζήτηση) και στο κόστος δανεισμού (προσφορά).

Σε αυτή την κατηγοριοποίηση, η Ελλάδα τοποθετείται στην ίδια ομάδα με το Βέλγιο, την Ιταλία, την Ολλανδία και την Αυστρία. Οι χώρες αυτές εμφάνισαν ισχυρότερη πιστωτική συρρίκνωση (credit contraction), η οποία οφείλεται σε μεγάλες πτώσεις στην εμπιστοσύνη και απότομες αυξήσεις στο κόστος δανεισμού. Σύμφωνα με την ΕΚΤ, αυτό συνδέεται με το κανάλι ανατιμολόγησης κινδύνου (risk repricing) ή το κανάλι των προσδοκιών, το οποίο σφίγγει περαιτέρω τις χρηματοπιστωτικές συνθήκες, καθιστώντας τις τράπεζες αυτών των χωρών πιο ευάλωτες σε γεωπολιτικά σοκ.

«Οι χώρες με μεγάλη πτώση στην εμπιστοσύνη και απότομη αύξηση στο κόστος δανεισμού παρουσίασαν μεγαλύτερη πιστωτική συρρίκνωση (Βέλγιο, Ιταλία, Ολλανδία, Ελλάδα και Αυστρία), γεγονός που ενδέχεται να σχετίζεται με το κανάλι ανατιμολόγησης κινδύνου ή το κανάλι των προσδοκιών, το οποίο προκαλεί σύσφιξη των χρηματοπιστωτικών συνθηκών», αναφέρει χαρακτηριστικά η έκθεση.

Τα πρώτα γεωπολιτικά stress tests

Σε αυτό το περιβάλλον, οι ελληνικές τράπεζες καλούνται να αντιμετωπίσουν μια νέα, πρωτόγνωρη δοκιμασία. Η ΕΚΤ έχει ανακοινώσει από τον Δεκέμβριο 2025 τη διενέργεια μιας θεματικής άσκησης προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων (stress test) για τον γεωπολιτικό κίνδυνο σε 110 συστημικές τράπεζες υπό την άμεση εποπτεία της, η οποία θα «τρέξει» το α’ εξάμηνο του 2026.

Η ειδοποιός διαφορά αυτής της άσκησης είναι ότι πρόκειται για ένα «αντίστροφο stress test» (reverse stress test). Σε αντίθεση με τα παραδοσιακά τεστ, όπου η ΕΚΤ δίνει ένα κοινό οικονομικό σενάριο για όλους, ώστε να διαπιστώσει πώς θα επηρεαζόταν η κεφαλαιακή επάρκεια, εδώ ορίζεται ένα προκαθορισμένο δυσμενές αποτέλεσμα (προκαθορισμένη μείωση του δείκτη κεφαλαιακής επάρκειας CET1) και ζητείται από τις ίδιες τις τράπεζες να καθορίσουν το σενάριο που θα οδηγούσε σε αυτό.

Συγκεκριμένα, κάθε τράπεζα καλείται να εντοπίσει τα πιο κρίσιμα γεωπολιτικά γεγονότα που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε μείωση του δείκτη κεφαλαίου κοινών μετοχών της κατηγορίας 1 (CET1) κατά τουλάχιστον 300 μονάδες βάσης. Εκτός από την επίδραση στη φερεγγυότητα, οι τράπεζες θα πρέπει να αναλύσουν πώς το σενάριο αυτό θα επηρέαζε τη ρευστότητα και τις συνθήκες χρηματοδότησής τους.

Στόχος της άσκησης δεν είναι ο άμεσος καθορισμός κεφαλαιακών απαιτήσεων (Pillar 2 Guidance), αλλά η αξιολόγηση των ικανοτήτων διαχείρισης κινδύνου των τραπεζών. Η ΕΚΤ θέλει να διαπιστώσει αν οι τράπεζες μπορούν να ενσωματώσουν τον γεωπολιτικό κίνδυνο στα μοντέλα τους και να σχεδιάσουν πλάνα ανάκαμψης.

Τα αποτελέσματα θα τροφοδοτήσουν την Εποπτική Διαδικασία Ελέγχου και Αξιολόγησης (SREP) του 2026 με ποιοτικό τρόπο, δηλαδή χωρίς να επηρεάζονται οι ελάχιστες εποπτικές απαιτήσεις για τα κεφάλαια. Τα συγκεντρωτικά αποτελέσματα αναμένεται να ανακοινωθούν το καλοκαίρι του 2026.

Πώς τα γεωπολιτικά σοκ επηρεάζουν την Ελλάδα

Την ιδιαίτερη ευαισθησία της ελληνικής οικονομίας στις γεωπολιτικές αναταράξεις επιβεβαιώνει και πρόσφατη μελέτη που δημοσιεύθηκε από το SUERF (The European Money and Finance Forum), την οποία συνυπογράφουν η Σοφία Λαζαρέτου και ο Γιώργος Παλαιοδήμος, οικονομολόγοι της Τράπεζας της Ελλάδος.

Βασικό συμπέρασμα της μελέτης είναι ότι ο γεωπολιτικός κίνδυνος συνδέεται άμεσα με τον πληθωρισμό στην Ελλάδα. Η γεωπολιτική αποτελεί τον «κοινό παρονομαστή» πίσω από όλα τα μεγάλα πληθωριστικά σοκ των τελευταίων 50 ετών. Η Ελλάδα είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένη λόγω της υψηλότερης συμμετοχής της ενέργειας και των τροφίμων στο καλάθι του καταναλωτή, με αποτέλεσμα οι παγκόσμιες γεωπολιτικές εντάσεις να μεταφράζονται άμεσα σε σημαντική άνοδο του εγχώριου πληθωρισμού.

Σε περιπτώσεις παγκόσμιων γεωπολιτικών σοκ, η επίδραση στον πληθωρισμό είναι πιο ουσιαστική και διαρκής, φτάνοντας έως και τα δύο έτη μετά το συμβάν. Αυτό έρχεται σε αντιδιαστολή με την αβεβαιότητα που προκύπτει από καθαρά εγχώρια γεγονότα, η οποία τείνει να έχει πιο βραχυπρόθεσμο χαρακτήρα.

Ένα ενδιαφέρον εύρημα της μελέτης είναι ότι ενώ η βιβλιογραφία συνήθως δείχνει αρνητική συσχέτιση μεταξύ αβεβαιότητας και πραγματικού ΑΕΠ -δηλαδή η αύξηση της αβεβαιότητας προκαλεί μείωση του ΑΕΠ-, στην περίπτωση της Ελλάδας αυτή η επίπτωση εμφανίζεται πιο ήπια (muted).

Οι συγγραφείς αποδίδουν το φαινόμενο αυτό στον σημαντικό ρόλο που έπαιξαν οι συντονισμένες δημοσιονομικές και νομισματικές παρεμβάσεις (όπως τα μέτρα στήριξης για το ενεργειακό κόστος), οι οποίες λειτούργησαν ως προστατευτικός μηχανισμός για την πραγματική οικονομία.

Η ανάλυση αυτή ενισχύει την προειδοποίηση της ΕΚΤ, υπογραμμίζοντας ότι για την Ελλάδα ο γεωπολιτικός κίνδυνος δεν είναι μια αφηρημένη έννοια, αλλά ένας μηχανισμός που επηρεάζει άμεσα τις τιμές, το κόστος δανεισμού και την πιστωτική επέκταση, δημιουργώντας κάθε φορά νέες πιέσεις στο τραπεζικό σύστημα.