Τα όρια αντοχής της ευρωζώνης δοκιμάζει η Ιταλία

Τα όρια αντοχής της ευρωζώνης δοκιμάζει ήδη η Ιταλία μετά τις δραματικές εξελίξεις των τελευταίων ημερών. Με το κόστος δανεισμού να έχει εκτιναχθεί σε μη διαχειρίσιμο επίπεδο, την πολιτική κατάσταση να είναι ιδιαίτερα ρευστή και τους ευρωπαϊκούς μηχανισμούς (ΕΚΤ, EFSF) να μην μπορούν σε αυτή τη φάση να δώσουν αποφασιστική απάντηση, η επόμενη φάση της κρίσης που όλοι απεύχονταν είναι γεγονός.

Χθες η αγορά ομολόγων της γειτονικής χώρας εμφάνισε σημάδια κατάρρευσης. Καθώς είχε προηγηθεί η πολιτική κρίση της Δευτέρας (απώλεια κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας από Μπερλουσκόνι και αναγγελία παραίτησης) θρυαλλίδα αποτέλεσε η απόφαση δυο εταιρειών εκκαθάρισης να αυξήσουν τα margin στο ιταλικό χρέος.

Αρχικά η βρετανική LCH.Clearnet ανέβασε το margin. Για τίτλους που ωριμάζουν σε 7 - 10 χρόνια διαμορφώνεται πλέον στο 11,65%. Γι' αυτούς διάρκειας 10 - 15 ετών στο 11,8%, και για ομόλογα που λήγουν σε 15 - 30 χρόνια έφτασε στο 15%. Ακολούθησε η CC&G.

Αμεσα αντέδρασε η αγορά στέλνοντας τα επιτόκια του 10ετούς τίτλου, τα οποία εκείνη τη στιγμή βρίσκονταν στα όρια του 7% στο 7,4%.

Τα κρίσιμα τεστ

Ήδη από σήμερα η ιταλική οικονομία θα κληθεί να αποδείξει ότι μπορεί να αναχρηματοδοτήσει το τεράστιο χρέος της. Έχει προγραμματιστεί μια έκδοση ετήσιων εντόκων γραμματίων με στόχο την άντληση 5 δισ. ευρώ.

Εκτιμάται ότι δεν θα υπάρχει πρόβλημα στη συγκέντρωση του ποσού, δεδομένου ότι μπορεί να καλυφθεί από την εσωτερική αγορά. Ερώτημα όμως είναι το επιτόκιο. Στις 11 Οκτωβρίου το «αντίτιμο» σε αντίστοιχη έκδοση είχε φτάσει το 3,57%.

Η πραγματική δοκιμασία, όμως, είναι στις 14 Νοεμβρίου. Τότε έχει προγραμματιστεί η έκδοση 5ετών ομολόγων.

Σύμφωνα με τον Gianluca Ziglio, στρατηγικό αναλυτή της UBS, το υπουργείο οικονομικών της χώρας έχει αποθέματα ύψους 35 δισ. ευρώ, γεγονός που επιτρέπει αλλαγές στο πρόγραμμα άντλησης νέων κεφαλαίων.

Τα περιθώρια όμως δεν είναι πολύ μεγάλα. Κατά την Daiwa Securities η χώρα καλείται να αναχρηματοδοτήσει χρέος 30,5 δισ. ευρώ τον Νοέμβριο και περαιτέρω 20,5 δισ. ευρώ τον Δεκέμβριο.

Με το συνολικό χρέος να φτάνει το 1,9 τρισ. ευρώ, η Ιταλία αντιμετωπίζει και ωριμάνσεις ομολόγων ύψους 200 δισ. ευρώ το 2012, χρονιά που πρέπει να αναχρηματοδοτήσει και έντοκα γραμμάτια ύψους 108 δισ. ευρώ.

Από την άλλη πλευρά, αν το κόστος δανεισμού της χώρας μείνει σε επίπεδα πάνω του 7,5%, η Ρώμη θα πρέπει να επιτυγχάνει πρωτογενές πλεόνασμα 6% μόνο για να κρατήσει το χρέος της στα σημερινά επίπεδα! Και αυτό αν καταφέρει να πιάσει τις σημερινές προβλέψεις για την ανάπτυξη...

Τα μηνύματα των ομολόγων

Οι αγορές στη χθεσινή συνεδρίαση έστειλαν μια σειρά από σήματα συναγερμού:

• Η απόδοση του ιταλικού δεκαετούς έκλεισε στο 7,26%, ενώ νωρίτερα εκτινάχθηκε έως το 7,477% (πάνω από τις 580 μ.β. το spread), επίπεδο στο οποίο η Πορτογαλία και η Ελλάδα είχαν προσφύγει σε πακέτα στήριξης.

• Η απόδοση του 2ετούς έφτασε στο 7,234%, με υψηλό ημέρας το 7,489% αποτυπώνοντας την αντιστροφή της επιτοκιακής καμπύλης. Εξέλιξη η οποία υποδηλώνει τους φόβους των αγορών για σύντομη χρεοκοπία της χώρας. Η διαφορά του 2ετούς τίτλου της χώρας έναντι του αντίστοιχου γερμανικού (spread) έφτασε τις 710 μονάδες βάσης.

Στο 7,69% διαμορφώνεται η απόδοση του ιταλικού πενταετούς, ενώ και τα ασφάλιστρα κινδύνου, τα CDS, της Ιταλίας στην 5ετία διαμορφώθηκαν στις 543 μονάδες βάσης.

Εμφανίστηκαν παρενέργειες σε επίπεδο εμπορευσιμότητας. Η ψαλίδα μεταξύ των τιμών αγοράς και πώλησης μεγάλωσε σε όλες τις ωριμάνσεις και ειδικά στους βραχυχρόνιους τίτλους. Για παράδειγμα, χθες στο 2ετές το bid ήταν σε τιμές οι οποίες έδιναν απόδοση 7,269% και το ask σε 6,923. Στο 10ετές το bid ήταν στο 7,247% και το ask στο 7,148%.

Το δίλλημα και τα αδιέξοδα της ΕΚΤ

Με την κατάσταση να απειλεί να βγει εκτός ελέγχου, η ΕΚΤ προχώρησε χθες εκ νέου σε αγορές 2ετών και 10ετών ιταλικών ομολόγων στην δευτερογενή αγορά. Υπό την πίεση να σταματήσει την κατάρρευση των τιμών οι αγορές αυτές ήταν επιθετικές, λένε traders.
Ωστόσο ούτε αυτές οι κινήσεις ήταν αρκετές να ανακόψουν την άνοδο των –αντιστρόφως κινούμενων με τις τιμές- αποδόσεων.

Με δεδομένο ότι το EFSF δεν θα είναι έτοιμο να αναλάβει δράση πριν το Δεκέμβριο -το νωρίτερο- και οι δυνάμεις του είναι ούτως ή άλλως περιορισμένες, όλα τα βλέμματα είναι στραμμένα στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα.

Υπάρχουν πιέσεις να προχωρήσει σε μεγαλύτερης κλίμακας αγορές τίτλων στο πλαίσιο του προγράμματος που εδώ και μήνες βρίσκεται σε εξέλιξη και για το οποίο έχουν ήδη διατεθεί 185 δισ. ευρώ. Υπολογίζεται ότι για να σταθεροποιηθεί η κατάσταση σε Ιταλία, Ισπανία και όποιον άλλο χρειαστεί βοήθεια (Βέλγιο και Γαλλία μπορεί να είναι οι επόμενοι) απαιτούνται αγορές ύψους 1 τρισ. ευρώ.
 
Εδώ όμως είναι το πρόβλημα: η ΕΚΤ θα πρέπει να αναθεωρήσει σημαντικές στρατηγικές επιλογές σε μια στιγμή που από την Γερμανία ασκούνται τεράστιες πιέσεις να μην το πράξει.

Πρακτικά η ΕΚΤ για να δώσει αποφασιστική λύση στο πρόβλημα θα πρέπει να υιοθετήσει στρατηγική «εκτύπωσης χρήματος», μιμούμενη το αμερικανικό FED.

Εως σήμερα η ΕΚΤ έκανε κάτι διαφορετικό. Προχωρούσε μεν σε αγορές ομολόγων προβληματικών χωρών δίνοντας έτσι ρευστότητα στην αγορά, την ίδια στιγμή όμως «αποστείρωνε» αυτές τις αγορές προσελκύοντας καταθέσεις από το τραπεζικό σύστημα.

Πρακτικά, δηλαδή, το χρήμα που έριχνε στην αγορά από τη μια πλευρά, το μάζευε από την άλλη…

Αν οι αγορές πολλαπλασιαστούν η τακτική αυτή δεν θα μπορεί να συνεχιστεί και η ΕΚΤ θα μπει στη λογική της εκτύπωσης χρήματος (quantitative easing).

Σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις η ΕΚΤ διαθέτει περίπου 500 δισ. ευρώ για τη νομισματική της πολιτική και τις χορηγήσεις στις ευρωπαϊκές τράπεζες, εκ των οποίων τα 200 δισ. ευρώ είναι «παρκαρισμένα» στην ίδια την ΕΚΤ.

Με αυτό το δεδομένο το ποσό που απομένει είναι περί τα 300 δισ. ευρώ. Δεδομένου ότι η ΕΚΤ έχει ήδη διαθέσει 185 δισ. ευρώ για το πρόγραμμα αγοράς ομολόγων, απομένουν περί τα 115 δισ. ευρώ για κινήσεις που δεν θα μεταφραστούν ως εκτύπωση χρήματος.