Η Μέι και το εγχειρίδιο διαπραγμάτευσης Βαρουφάκη

Αν οι διαπραγματεύσεις Brexit έχουν κάνει θυελλώδη αρχή μετά τις διακοπές του καλοκαιριού, την ευθύνη έχει ο Γιάνης Βαρουφάκης, σχολιάζει δημοσίευμα της Wall Street Journal.

Σύμφωνα με το άρθρο του Simon Nixon, κορυφαίο ανάγνωσμα των Βρετανών υπουργών ήταν για αυτό το καλοκαίρι το βιβλίο του Βαρουφάκη «Adults in the Room»: η δική του καταγραφή για την ελληνική κρίση χρέους, στην οποία έπαιξε ρόλο κατά το πρώτο μισό του 2015.

Ο Βαρουφάκης έχει εξελιχθεί σε απίθανο ήρωα για πολλούς στο Ηνωμένο Βασίλειο. Όπως αναφέρει το άρθρο, από τους αριστερούς «πανηγυρίζεται» ως ηγέτης της παγκόσμιας αντίστασης στη λιτότητα. Από τους ευρωσκεπτικιστές της Δεξιάς, θεωρείται ο άνθρωπος που παραλίγο να κάνει το όνειρό τους πραγματικότητα και να καταστρέψει το ευρώ.

Τώρα το βιβλίο του εξετάζεται εξονυχιστικά από τα υψηλά κλιμάκια της βρετανικής κυβέρνησης, σε αναζήτηση ενδείξεων για το πώς να διαχειριστούν το Brexit.

Για πολλά από τα πρόσωπα που εμπλέκονται άμεσα στην ελληνική κρίση οι λεονταρισμοί του Γιάνη Βαρουφάκη φαίνονται σουρεαλιστικοί, ενώ πολλοί θεωρούν σοβαρά στρεβλωμένη την εικόνα που σκιαγράφησε, μιας γενναίας Ελλάδας που γονάτισε από την άτεγκτη γραφειοκρατία των Βρυξελλών, ενώ υποτιθέμενοι σύμμαχοι κάθονταν στο περιθώριο με σταυρωμένα τα χέρια.

Αντιθέτως, το άρθρο τονίζει πως πολλοί ισχυρίζονται ότι αυτό που πραγματικά συνέβη στην Ελλάδα είναι το εξής: μια λαϊκίστικη κυβέρνηση εκλέχθηκε με την ελπίδα πως θα μπορούσε να πείσει την υπόλοιπη ευρωζώνη να διαγράψει τα χρέη της χωρίς άλλες υποχρεώσεις. Όταν η ευρωζώνη απέρριψε αυτή την πρόταση τύπου «και την πίτα ολόκληρη και τον σκύλο χορτάτο», ο Βαρουφάκης ενεπλάκη σε ριψοκίνδυνη διπλωματία που κράτησε έξι μήνες, πεπεισμένος πως η ΕΕ τελικά θα υποχωρούσε για να αποτρέψει ευρύτερη ζημιά στην ευρωζώνη -μέχρι που τελικά υποχώρησε η Αθήνα, υπογράφοντας τη συμφωνία που ήταν στο τραπέζι εξαρχής και χωρίς να καταφέρει τίποτα εκτός του να ζημιώσει την ίδια την οικονομία της.

Σύμφωνα με το άρθρο, πράγματι υπάρχουν μαθήματα που μπορεί να πάρει η Βρετανία από την ελληνική κρίση, αλλά υπάρχει ο κίνδυνος να βγάλει λάθος συμπεράσματα, παίρνοντας τα λάθος μαθήματα.

Η βρετανική κυβέρνηση δημοσίευσε αυτό το μήνα μια σειρά έγγραφα, με τα οποία περιγράφει τη θέση της στο Brexit. Η Τερέζα Μέι και ο Βρετανός υπουργός Brexit Ντέιβιντ Ντέιβις υποστηρίζουν πως αυτά τα έγγραφα δείχνουν ότι η Βρετανία -σε αντίθεση με την Ελλάδα- έρχεται στο τραπέζι της διαπραγμάτευσης με εποικοδομητικές προτάσεις για να προχωρήσουν οι συζητήσεις. Ωστόσο πολλά από αυτά τα έγγραφα είναι τόσο «ξεφτισμένα» όσο κι εκείνα που διακινούσε ο Βαρουφάκης όταν προσπαθούσε να πάρει με το μέρος του την κοινή γνώμη, αναφέρει το δημοσίευμα.

Κάποια έγγραφα περιορίζονται να εξηγήσουν το γιατί είναι προς το συμφέρον και των δύο πλευρών η διατήρηση του status quo, όσο περισσότερο γίνεται. Στα σημεία στα οποία η βρετανική κυβέρνηση προχωρά σε προτάσεις, συνήθως ανήκουν στην κατηγορία «και η πίτα ολόκληρη και ο σκύλος χορτάτος», όπως για παράδειγμα όταν προτείνει η ΕΕ να την αφήσει να συμμετέχει στο σώμα χάραξης πολιτικής που ασχολείται με την προστασία δεδομένων και παράλληλα να της επιτρέψει να διαμορφώσει τους δικούς της κανόνες.

Στο μεταξύ, μία πρόταση της κυβέρνησης έχει δημιουργήσει σοβαρές αμφιβολίες σε ειδικούς, τόσο στην ΕΕ όσο και στη Βρετανία: η ιδέα ότι το Ηνωμένο Βασίλειο μπορεί με κάποιο τρόπο να φύγει από την τελωνειακή ένωση, αλλά να διατηρήσει τα οφέλη της μέσω της ενσωμάτωσης συσκευών εντοπισμού σε όλα τα προϊόντα που εξάγονται, για να διαπιστώνεται το αν εισέρχονται στην εγχώρια ή την ευρωπαϊκή εφοδιαστική αλυσίδα, ώστε να φορολογούνται αναλόγως.

Βρετανοί υπουργοί τονίζουν πως η πρόταση έχει «δουλευτεί σοβαρά», αλλά τα βρετανικά έγγραφα όχι μόνο δεν προσφέρουν στοιχεία για να την υποστηρίξουν, αλλά παραδέχονται πως πρόκειται για μια ιδέα «άνευ προηγουμένου», «αδοκίμαστη» και απαιτεί περαιτέρω έρευνα για «να καταλάβουμε τις πρακτικές δυσκολίες στο να την εφαρμόσουμε με επιτυχία».

Ο κίνδυνος για την κυβέρνηση είναι αυτή η πρόταση να παρομοιαστεί με την πρόταση του Βαρουφάκη, ότι η λύση στη φοροδιαφυγή ήταν να προμηθεύσουμε τους τουρίστες με κάμερες, για να «πιάσουμε» τις απάτες στον ΦΠΑ -μια ιδέα που έπληξε την αξιοπιστία του στα μάτια των πιστωτών της Ελλάδας.

Η βρετανική κυβέρνηση φαίνεται ότι σκοπεύει να ακολουθήσει το εγχειρίδιο Βαρουφάκη και με άλλους τρόπους. Ο ίδιος και ο πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας ξόδεψαν έξι μήνες προσπαθώντας να παρακάμψουν τις Βρυξέλλες και να διαπραγματευτούν άμεσα με το Βερολίνο και με το Παρίσι -πράγμα ειρωνικό, αφού η μεγαλύτερη πίεση για τη συμφωνία προερχόταν ουσιαστικά από την ίδια την Κομισιόν.

Η Μέι και ο Ντέιβις φαίνεται πως έχουν εξάγει παρόμοιο συμπέρασμα, ότι το «κλειδί» για το Brexit βρίσκεται σε μια πολιτική συμφωνία με τους εθνικούς ηγέτες. Ωστόσο οι κυβερνήσεις της ευρωζώνης ήταν πάντα αμετακίνητες στο ότι η Ελλάδα θα πρέπει να μείνει πιστή στις ευρωπαϊκές διαδικασίες και δεν είναι πιθανό να αλλάξουν γνώμη και στην περίπτωση του Brexit, ακόμη και μετά τις γερμανικές εκλογές.

Η ΕΕ δεν θα μεταβάλει τη θέση της, διότι δεν χρειάζεται να το κάνει: πιστεύει πως είναι αρκετά ισχυρή για να αντέξει είτε το Grexit, είτε το Brexit. Πράγματι, ενέχεται μεγαλύτερος κίνδυνος για την ΕΕ σε περίπτωση που υποκύψει στους εκβιασμούς. Η νομιμότητα του μπλοκ υπάρχει χάρη στο κράτος δικαίου.

Προσφέροντας στη Βρετανία μια συμφωνία Brexit κατά την οποία θα τα έχει όλα δικά της, αυτό θα μπορούσε να υπονομεύσει τη νομιμότητα της ΕΕ, όπως σίγουρα μια μεταφορά δημοσιονομικών πόρων στην Ελλάδα χωρίς όρους θα είχε καταστρέψει το ευρώ, αναφέρει το άρθρο.

Ο πραγματικός λόγος για τον οποίο η Βρετανία μπορεί να μάθει από την ελληνική κρίση είναι η ανάγκη να κάνει μια νηφάλια αξιολόγηση του ποια είναι η πιθανή έκβαση της διαπραγμάτευσης και έπειτα να προετοιμάσει την κοινή γνώμη για το αναπόφευκτο -πριν εγκλωβιστεί σε θέσεις και απόψεις από όπου δεν υπάρχει διαφυγή.

Το καλό είναι πως παρότι η Βρετανία δεν έχει παρουσιάσει μέχρι στιγμής πολλές αξιόπιστες προτάσεις, ταυτόχρονα δεν έχει αποκλείσει και κάτι. Και σε ορισμένες περιπτώσεις, για παράδειγμα στο θέμα της δικαιοδοσίας του ευρωπαϊκού δικαστηρίου, έχει αρχίσει να προετοιμάζει το έδαφος για πιθανούς μελλοντικούς συμβιβασμούς.

Όπως καταλήγει το δημοσίευμα, η κυβέρνηση έχει ακόμη τον χρόνο να αποφύγει να επαναλάβει τα λάθη του κ. Βαρουφάκη, αν και δεν είναι πολύς.