Ύστερα από δεκαετίες σχετικής ειρήνης, στην Ευρώπη από το 2022 ξέσπασε πόλεμος μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Παρά τις εξελίξεις αυτές, οι περισσότερες χώρες της Δυτικής Ευρώπης εξακολουθούν να διαθέτουν σχετικά περιορισμένους πόρους για την άμυνά τους.
Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία της βάσης δεδομένων στρατιωτικών δαπανών του SIPRI, οι αμυντικές δαπάνες στην Ευρώπη αντιστοιχούσαν κατά μέσο όρο στο 2,94% του ΑΕΠ το 2025. Ωστόσο, ο μέσος όρος επηρεάζεται σημαντικά από την Ουκρανία, η οποία λόγω του πολέμου αφιερώνει στην άμυνα το εξαιρετικά υψηλό ποσοστό του 39,56% του ΑΕΠ της.
Οικονομίες πολέμου
Η Ουκρανία είναι μακράν η χώρα με τις υψηλότερες στρατιωτικές δαπάνες ως ποσοστό του ΑΕΠ στην Ευρώπη. Το ποσοστό αυτό υπερβαίνει αθροιστικά τις αντίστοιχες δαπάνες των έντεκα επόμενων χωρών της κατάταξης.
Η γειτονική Ρωσία, με πολύ μεγαλύτερη οικονομία, δαπανά το 7,5% του ΑΕΠ της για στρατιωτικούς σκοπούς, ποσοστό σημαντικά υψηλότερο από εκείνο των υπόλοιπων ευρωπαϊκών χωρών. Παρά τις διεθνείς κυρώσεις, η Ρωσία εξακολουθεί να χρηματοδοτεί σχεδόν διπλάσιες συνολικές στρατιωτικές δαπάνες από την Ουκρανία.
Περισσότερα από τέσσερα χρόνια μετά το ξέσπασμα της πολεμικής σύγκρουσης τον Φεβρουάριο του 2022, τόσο η Ρωσία όσο και η Ουκρανία έχουν μετατραπεί ουσιαστικά σε οικονομίες πολέμου, με ολοένα μεγαλύτερο μέρος της βιομηχανικής και μεταποιητικής παραγωγής να κατευθύνεται στην αμυντική βιομηχανία.
Στην περίπτωση της Ουκρανίας, αυτό αποτυπώνεται στην ανάπτυξη ενός από τους ισχυρότερους στόλους μη επανδρωμένων αεροσκαφών παγκοσμίως, τον οποίο χρησιμοποιεί για να αντισταθμίσει το αριθμητικό και υλικοτεχνικό πλεονέκτημα της Ρωσίας στο πεδίο της μάχης. Παράλληλα, το Κίεβο εξακολουθεί να στηρίζεται σε πακέτα οικονομικής και στρατιωτικής βοήθειας από τους συμμάχους της Δύσης, κυρίως από την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Αμυντικές δαπάνες στην Ευρώπη: Η Ανατολή «ενάντια» στη Δύση
Οι ευρωπαϊκές χώρες που συνορεύουν με τη Ρωσία έχουν επίσης αυξήσει σημαντικά τις αμυντικές τους δαπάνες, επιδιώκοντας να ενισχύσουν την αποτρεπτική τους ισχύ.
Η Πολωνία βρίσκεται στην πρώτη θέση μεταξύ των κρατών-μελών του ΝΑΤΟ στην Ευρώπη, διαθέτοντας το 4,5% του ΑΕΠ της για την άμυνα. Ακολουθούν η Λετονία με 3,61%, η Εσθονία με 3,37%, ενώ η Λιθουανία δαπανά το 1,83% του ΑΕΠ της. Στη Βόρεια Ευρώπη, η Φινλανδία διαθέτει το 2,57% του ΑΕΠ της για στρατιωτικές δαπάνες και η Νορβηγία το 3,28%.
Αντίθετα, οι μεγάλες οικονομίες της Δυτικής Ευρώπης εξακολουθούν να κινούνται σε χαμηλότερα επίπεδα σε σχέση με το μέγεθος των οικονομιών τους. Το Ηνωμένο Βασίλειο δαπανά το 2,35% του ΑΕΠ, η Γερμανία το 2,27%, η Ισπανία το 2,13%, η Γαλλία το 2,03% και η Ιταλία το 1,89%. Από όλες αυτές τις χώρες, η Ελλάδα βρίσκεται υψηλότερα καθώς σύμφωνα με το SIPRI, οι πόροι που διέθεσε πέρυσι αναλογούσαν πέρυσι στο 3% του ΑΕΠ.
Παρότι παράγοντες όπως το πυρηνικό οπλοστάσιο και το μέγεθος της οικονομίας επηρεάζουν επίσης τις αμυντικές δαπάνες, η διαφορά μεταξύ των χωρών που συνορεύουν με τη Ρωσία και των υπόλοιπων ευρωπαϊκών κρατών έχει γίνει ολοένα και πιο έντονη τα τελευταία χρόνια.
Το ΝΑΤΟ και ο στόχος του 5% του ΑΕΠ
Το 2026, συνολικά 30 ευρωπαϊκές χώρες είναι μέλη του ΝΑΤΟ, μεταξύ των οποίων και τα νεότερα, η Φινλανδία και η Σουηδία, καθώς και η Τουρκία. Η συμμαχία έχει συμφωνήσει ότι έως το 2035 οι αμυντικές δαπάνες των κρατών-μελών θα πρέπει να φθάσουν το 5% του ΑΕΠ, με εξαίρεση την Ισπανία.
Η στροφή προς τον επανεξοπλισμό αποδίδεται κυρίως στη επιθετικότητα της Ρωσίας και στον πόλεμο στην Ουκρανία, αλλά και στις αυξημένες πιέσεις που ασκούν οι ΗΠΑ, ιδιαίτερα κατά τη δεύτερη προεδρική θητεία του Ντόναλντ Τραμπ.
Η διαχρονική δυσαρέσκεια της Ουάσιγκτον για τις χαμηλές ευρωπαϊκές αμυντικές δαπάνες έχει οδηγήσει ακόμη και σε συζητήσεις εντός του Λευκού Οίκου για ενδεχόμενη αποχώρηση των ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ ή για άρνηση παροχής στρατιωτικής βοήθειας σε ευρωπαϊκή χώρα που θα δεχόταν επίθεση από τη Ρωσία.
Οι ανησυχίες αυτές έχουν οδηγήσει σε αύξηση των αμυντικών προϋπολογισμών, κυρίως σε χώρες χωρίς πυρηνικό οπλοστάσιο, όπως η Γερμανία, η Νορβηγία και οι χώρες της Βαλτικής.
Πηγή: visualcapitalist.com