* Ο πίνακας με τη γεωγραφική κατανομή των hedge funds δημοσιεύεται στη δεξιά στήλη "Συνοδευτικό Υλικό".

Λιγότερα, φθηνότερα και πιο... διαφανή! Να πιστέψουμε τους διαχειριστές τους ότι τα κεφάλαια αντιστάθμισης κινδύνου -γνωστά ως hedge funds- προσφέρουν πλέον μεγαλύτερη διαφάνεια; Το υποστηρίζουν οι ίδιοι σε πρόσφατη μεγάλη έρευνα με τη συμμετοχή εκπροσώπων από τα ισχυρότερα επενδυτικά κεφάλαια. Το σίγουρο είναι ότι τα διαβόητα κερδοσκοπικά κεφάλαια άλλαξαν σελίδα και νοοτροπία μετά την κρίση. Αυτό βέβαια δεν έγινε... οικειοθελώς. Η πτώση του τζίρου και οι απώλειες στις αποδόσεις, που έφεραν μεγάλα «λουκέτα», ήταν ο βασικός λόγος.

Ειδικότερα, δραστικό ξεκαθάρισμα στον κλάδο των hedge funds προκάλεσε η πιστωτική κρίση. Σύμφωνα με τα υπάρχοντα στοιχεία, το 2008 έκλεισαν 1.471 hedge funds και άλλα 668 το α΄ εξάμηνο του 2009. Για τους υπόλοιπους οκτώ μήνες έως σήμερα δεν υπάρχουν στοιχεία, αλλά θεωρείται ότι ο αριθμός των 6.723 hedge funds έχει μειωθεί ακόμη περισσότερο.

Τα «λουκέτα» και η ύφεση οδήγησαν τον κλάδο να αλλάξει στάση. Σύμφωνα με έρευνα που πραγματοποιήθηκε από την εταιρεία Greenwich Associates για λογαριασμό της Ernst&Young, με τη συμμετοχή εκπροσώπων από τα 100 μεγαλύτερα κεφάλαια αντιστάθμισης κινδύνου, το 80% απάντησε ότι πλέον το σημαντικότερο θέμα στο οποίο πρέπει να εστιάσουν είναι η αύξηση της διαφάνειας προς όφελος των πελατών με την καλύτερη κατανόηση της σχέσης ρίσκου - απόδοσης. Μάλιστα, σχεδόν το 75% των διαχειριστών δήλωσε ότι είναι βασικό το hedge fund αλλά και ο πελάτης να γνωρίζουν καλά τον κίνδυνο μιας επένδυσης, αφήνοντας σε δεύτερη μοίρα την απόδοση.

- Οπωσδήποτε... διαφάνεια

Χαρακτηριστικό είναι ότι σχεδόν όλοι οι διαχειριστές των hedge funds κοινοποιούν κάθε μήνα στοιχεία σχετικά με τη συγκέντρωση κινδύνου και τη μόχλευση. «Ο κλάδος θεωρεί πλέον αξιόλογη πρωτοβουλία την αύξηση της διαφάνειας και της ενημέρωσης των πελατών, καθώς τα πλεονεκτήματά της υπερτερούν σημαντικά του κόστους», ανέφερε στέλεχος της Ernst&Young. Βέβαια, όπως δήλωσαν σχεδόν οι μισοί διαχειριστές που συμμετείχαν στην έρευνα, ορισμένα στοιχεία τα κοινοποιούν μόνο έπειτα από σχετικό αίτημα του πελάτη.

Eπίσης η κρίση έριξε και τις τιμές. Σε ποσοστό 56% οι διαχειριστές κεφαλαίων αντιστάθμισης κινδύνου δήλωσαν ότι είχαν πραγματοποιήσει ή προγραμμάτιζαν αλλαγές σχετικά με τους όρους εξαγορών και τις προμήθειες. Μάλιστα, το 25% προχώρησε σε μείωση των προμηθειών λόγω των πιέσεων που δέχτηκε από πελάτες, ενώ ποσοστό 50% το έκανε για να προσελκύσει νέα κεφάλαια. Όμως, σχεδόν το ένα τρίτο των hedge funds αποφάσισε να επιβάλει όρια ή να προχωρήσει σε αναστολή των ρευστοποιήσεων κατά τη διάρκεια της πιστωτικής κρίσης.

- Χωρίς κρατική εποπτεία

Από την άλλη, οι διαχειριστές των hedge funds θεωρούν ότι ο κλάδος μπορεί να αλλάξει σελίδα (υιοθετώντας μέτρα διαφάνειας κ.λπ.), χωρίς να είναι αναγκαία τα μέτρα των κρατών και η εποπτεία. Συγκεκριμένα, πιστεύουν ότι η κρατική εποπτεία δεν βοηθά τους επενδυτές, ενώ είναι και δαπανηρή. Και αυτό κυρίως στην Ευρώπη, όπου υπάρχει πρόθεση για αλλαγή των κανόνων λειτουργίας και εποπτείας του κλάδου. «Πρόκειται για σκανδαλώδη απόπειρα των Γάλλων και των Γερμανών να πλήξουν το Λονδίνο», ήταν η πρώτη αντίδραση διαχειριστή hedge fund στα μέτρα που προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Η αναφορά στο Λονδίνο είναι εύλογη αφού σχεδόν το 22,5% των κεφαλαίων αντιστάθμισης κινδύνου στην Ευρώπη έχει έδρα στη βρετανική πρωτεύουσα.

Οι προτάσεις της Ε.Ε. είναι μία σειρά κανόνες για τον δανεισμό, την εμπορία και το κεφάλαιο καθώς και για τους επιστάτες που θα διασφαλίζουν το ενεργητικό των hedge funds. Οι επικριτές τους εκτιμούν ότι θα αυξήσουν το κόστος και θα μειώσουν την ευελιξία διασποράς των εναλλακτικών επενδύσεων, ενώ θα κάνουν λιγότερο ανταγωνιστικά τα ευρωπαϊκά hedge funds, αφού στις ΗΠΑ θεωρούν πως χρειάζεται μόνο ελάχιστη ρυθμιστική παρέμβαση. Χαρακτηριστικό είναι ότι έρευνα της αρχής εποπτείας του βρετανικού χρηματοπιστωτικού κλάδου (FSA) έδειξε πως, εάν εφαρμοστούν οι προτάσεις οι οποίες έχουν δημοσιοποιηθεί, ο κλάδος των hedge funds μπορεί να συρρικνωθεί κατά 40%.

Πάντως, η διαδικασία στην Ε.Ε. είναι ιδιαίτερα αργή και, εάν υπάρξει απόφαση από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο Υπουργών, η σχετική οδηγία που θα εκδοθεί ενδεχομένως θα εγκριθεί έως το τέλος του 2010. Κατόπιν θα υπάρξει μεταβατική περίοδος 18 μηνών προτού αρχίσει να ισχύει...

- Πόνταραν στην κρατική στήριξη και κέρδισαν

Με τον έναν ή τον άλλον τρόπο όλοι κατά την περίοδο της κρίσης προσέτρεξαν στην κρατική βοήθεια. Ακόμη και οι διαχειριστών των κερδοσκοπικών κεφαλαίων, δρώντας... εκ του πονηρού.

Οι επενδυτικές επιλογές που στήριξαν τα κέρδη των ισχυρών hedge funds κατά τη διάρκεια της ύφεσης δεν ήταν άλλες από χρηματοοικονομικούς ομίλους οι οποίοι αντιμετώπιζαν προβλήματα. Οι διαχειριστές των κεφαλαίων πόνταραν στη λογική ότι οι όμιλοι αυτοί είναι πολύ μεγάλοι για να αφεθούν από τις κυβερνήσεις να καταρρεύσουν και τελικά κέρδισαν.

Είναι ενδεικτικό ότι το hedge fund Appaloosa, το οποίο πέτυχε τη μεγαλύτερη απόδοση (117,3%) το εννεάμηνο του 2009 με βάση τα στοιχεία του ειδησεογραφικού πρακτορείου Bloomberg, αγόρασε μετοχές της Bank of America, της AIG, της Citigroup, της Fifth Third Bancorp, της SunTrust Banks και στην Ευρώπη της Commerzbank και της Lloyds. Όλες προσέτρεξαν στην κρατική στήριξη για να διασωθούν και την πήραν. Οι τιμές των μετοχών και των ομολόγων ανέβηκαν εντυπωσιακά (ενδεικτικά, της Bank of America κατά 330% και της Citigroup σε ποσοστό 223%, ευνοημένες από το ράλι που ξεκίνησε στις αρχές Μαρτίου) και το Appaloosa έβαλε στο ταμείο του πάνω από 1 δισ. δολάρια.

Ένα ακόμη ευνοημένο από την κρίση κεφάλαιο αντιστάθμισης κινδύνου ήταν το Tennenbaum Opportunities VLLC, το οποίο βρέθηκε στην πέμπτη θέση της κατάταξης του Bloomberg, με απόδοση 58,5%. Το συγκεκριμένο hedge fund είδε την κρίση ως ευκαιρία καθώς δανείζει χρήματα σε προβληματικές εταιρείες.

Ευρύτερα, μετά την πτώση-ρεκόρ του 2008 (19% κατά μέσο όρο), τα hedge funds είδαν τις αποδόσεις τους να ανεβαίνουν περίπου 15% την προηγούμενη χρονιά, ενώ τα πλέον κερδισμένα ήταν αυτά που εξειδικεύονται στην ενέργεια και όσα επενδύουν στην ανατολική Ευρώπη και στη Ρωσία. Είναι η περιοχή της Ευρώπης όπου αρκετές χώρες αντιμετώπισαν οξύτατα προβλήματα, με αποτέλεσμα να παρέμβει το ΔΝΤ για να τις σώσει από τη χρεοκοπία...

* Ο πίνακας με τη γεωγραφική κατανομή των hedge funds δημοσιεύεται στη δεξιά στήλη "Συνοδευτικό Υλικό".

* * Αναδημοσίευση από το 624ο φύλλο της εβδομαδιαίας εφημερίδας ΜΕΤΟΧΟΣ & ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ, 5-9 Μαρτίου 2010.