Η τυφλή πορεία της σύγχρονης οικονομίας

Τα νέα έπαθλα στους τοίχους των εταιριών private equity, μετά τις παραδοσιακές εταιρίες (βλ. Chrysler) φαίνεται πως είναι οι τράπεζες, καθώς χτίζουν θέσεις σε Citigroup και Deutsche Bank. Οι πρακτικές των ομίλων ιδιωτικού κεφαλαίου, η καταστροφή αξίας, η ελληνική πραγματικότητα και ο κοινωνικός παράγοντας. Γράφει ο Αντώνης Κεφαλάς.

Δημοσιεύθηκε: 25 Μαΐου 2007 - 10:56

του Αντώνη Κεφαλά

Το κρίσιμο ερώτημα είναι ”πού πάμε;”. Οι εταιρείες ιδιωτικού κεφαλαίου στράφηκαν τώρα προς τις τράπεζες: αποτελούν τα νέα έπαθλα στον τοίχο τους -μετά τις παραδοσιακές εταιρείες (π.χ. Chrysler) και τις εταιρείες της νέας τεχνολογίας και της επικοινωνίας. Η Citi φαίνεται πως βρίσκεται στο στόχαστρο, ενώ δεν είναι λίγες και οι ανάλογες κινήσεις άλλων επενδυτών.

Χαρακτηριστικά είναι τα παραδείγματα του κ. Merdoch που επιδιώκει να μεγαλώσει την αυτοκρατορία του των media και της DIFG Investments που επένδυσε στην Deutsche Bank.

Ως ένα βαθμό η εξέλιξη αυτή είναι και φυσιολογική και αναπόφευκτη. Επιπλέον, υπάρχει διαφορά ανάμεσα στην εξαγορά της Chrysler από τη Cerberus Capital Management και την επένδυση της DIFG. Η δεύτερη ακολουθεί μία πάγια τακτική επενδύσεων που αποβλέπουν στην αύξηση της προστιθέμενης αξίας.

Οι εταιρείες ιδιωτικού κεφαλαίου, σε αντίθεση, αντιπροσωπεύουν ό,τι χειρότερο υπάρχει στον κόσμο της οικονομίας. Στηρίζονται στην ανθρώπινη απληστία, εκμεταλλεύονται την επιθυμία για εύκολο και γρήγορο κέρδος και βασίζονται στην αίσθηση οικονομικού και κοινωνικού αποκλεισμού που δημιουργούν η παγκοσμιοποίηση και η εξειδίκευση των χρηματοπιστωτικών εργαλείων. Φορτώνουν τις εταιρείες που αγοράζουν με χρέη, τις μεταπωλούν αποκομίζοντας τεράστιες υπεραξίες -που στην ουσία είναι εικονικές- και αδιαφορούν για τις επιπτώσεις στους ανθρώπους.

Ελάχιστη η συνεισφορά

Η πρακτική που ακολουθούν είναι μία: στοχεύουν σε εισηγμένες εταιρείες τις οποίες και εξαγοράζουν κατά 100%. Χρηματοδοτούν την εξαγορά με δάνεια εγγυημένα από τα πάγια των εταιρειών αυτών. Μετά την εξαγορά τις αποσύρουν από το χρηματιστήριο, τις ”αναδιαρθρώνουν”, πληρώνουν στους εαυτούς τους τεράστιες προμήθειες και απομυζούν μερίσματα και, στη συνέχεια, είτε τις μεταπωλούν ιδιωτικά σε ακόμη υψηλότερη τιμή -μαζί με τα χρέη που τις έχουν φορτώσει- είτε τις επανεισάγουν στο χρηματιστήριο με τη μορφή πρώτης δημόσιας εγγραφής (IPO) και αποκομίζουν ακόμη μεγαλύτερα κέρδη.

Η αναδιάρθρωση που κάνουν ελάχιστα συνεισφέρει στη δημιουργία των υπεραξιών που οι ίδιες αποκομίζουν. Συνήθως συνεπάγεται απολύσεις, πώληση ορισμένων περιουσιακών στοιχείων και κλείσιμο -παύση- ορισμένων δραστηριοτήτων.

Στην πράξη οι εταιρείες ιδιωτικού κεφαλαίου εκμεταλλεύονται την υπερβολική ρευστότητα που πλεονάζει στο παγκόσμιο οικονομικό σύστημα, καθώς και την αναζήτηση εκ μέρους των κατόχων υψηλών αποδόσεων - σε εποχή χαμηλών επιτοκίων. Καταστρέφουν αξία, δεν προσθέτουν.

Είναι οι πειρατές της οικονομίας, οι δημιουργοί ”φούσκας”, οι ανεξέλεγκτοι ”βασιλείς” της. Όταν (όχι αν) τα πράγματα καταρρεύσουν θα είναι δακτυλοδεικτούμενες ως ένας από τους κύριους υπεύθυνους, μαζί με ορισμένα από τα hedge funds και τα funds of funds. Τότε, βέβαια, θα είναι πολύ αργά.

Η κορυφή του παγόβουνου

Αυτές είναι οι εταιρείες με τη νοοτροπία που εξέθρεψε την Ακρόπολις Χρηματιστηριακή, τους... Πρινιωτάκηδες και... Σημαιοφορίδηδες, τους... Παπαμαρκάκηδες, τις χειρότερες εκφράσεις της JP Morgan και όλων των άλλων... επενδυτικών σπιτιών. Γι’ αυτούς επένδυση είναι η εικονική υπεραξία, η δημιουργική λογιστική. Όχι η παραγωγή, ούτε η θέση εργασίας, ούτε ο πλούτος που διαχέεται στην κοινωνία.

Αδιαφορούν για την ανθρώπινη δυστυχία, για την ανάγκη να υπάρχει κοινωνική συνοχή. Είναι οι ”καουμπόηδες των πόλεων”, οι αντίστοιχοι robber barons του 19ου και του 20ού αιώνα.

Στην ουσία, οι εταιρείες ιδιωτικών κεφαλαίων αποτελούν την εξελιγμένη αλλά κατά πολύ χειρότερη μορφή των παλαιότερων εξαγορών με χρέη - leveraged buyouts, LBOs κατά τη διεθνή ορολογία. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία, το 2006 και σε σύγκριση με το 2005, ο όγκος των συναλλαγών αυτών διπλασιάστηκε στα 800 δισ. δολάρια.

Σε απόλυτα μεγέθη μπορεί το ποσό να μη δημιουργεί αίσθηση, αποτελεί, όμως, την κορυφή ενός παγόβουνου, καθώς σε περίπτωση κρίσης η αρνητική επιρροή του θα λειτουργήσει πολλαπλασιαστικά.

Η ελληνική πραγματικότητα

Στην Ελλάδα τα δομημένα ομόλογα δεν είναι παρά μία έκφραση της νοοτροπίας των εταιρειών ιδιωτικών κεφαλαίων. Η αναφορά δεν είναι στην έκδοσή τους από το ελληνικό δημόσιο - αυτό ακολούθησε την πάγια τακτική όλων των άλλων χωρών. Βρίσκεται στην αδυναμία να ελεγχθούν οι μετέπειτα κινήσεις, που βαρύνει πρωτίστως τον Γ.Γ. του υπουργείου Οικονομίας, καθώς και στο αρμόδιο για τα Ταμεία υπουργείο που δεν θέλησε -σκόπιμα ή όχι- να επιβλέψει το θέμα - για να μην πούμε ότι το προώθησε σε όφελος πολλών εξωθεσμικών παραγόντων.

Πίσω από το θέμα αυτό κρύβεται στην ουσία η εγκαθίδρυση και στον τόπο μας των φαινομένων της απληστίας, της... λαμογιάς και της λούφας. Παρακολουθούμε το χρηματιστήριο στην ανοδική του πορεία και δεν αναρωτιόμαστε αν η άνοδος αυτή στηρίζεται σε πραγματικές αξίες παραγωγής, θέσεων εργασίας, εξαγωγών και διεθνούς ανταγωνιστικότητας. Δεν ενδιαφερόμαστε αν οι νέες καταστάσεις στηρίζουν ή υπονομεύουν την κοινωνική συνοχή.

Το βασικό πρόβλημα είναι πως οι σύγχρονοι οικονομικοί γίγαντες που δημιουργούνται μέσα από τις διαδικασίες της παγκοσμιοποίησης και της απληστίας δεν εφαρμόζουν τις αρχές της εταιρικής διακυβέρνησης και δεν επιδεικνύουν το παραμικρό ίχνος εταιρικής κοινωνικής ευθύνης. Η ιδιωτική μορφή επιχείρησης, πίσω από την οποία οχυρώνονται, δεν είναι ανοιχτή στον δημόσιο θεσμικό έλεγχο.

Με την ίδια λογική, δεν δείχνουν καμία ευαισθησία για τα προβλήματα του κοινωνικού συνόλου σε μία εποχή όπου το κράτος-πατερούλης έχει χάσει μεγάλο μέρος από την οικονομική του υγεία και αποτελεσματικότητα.

Αντίθετα μάλιστα: οι κοινωνικής μορφής δημόσιες εκδηλώσεις τους έχουν περισσότερο τη μορφή κοσμοπολίτικης εκδήλωσης που απευθύνεται στους ομοϊδεάτες και στους σνομπ και σχεδόν καθόλου την έμπρακτη στήριξη των κοινωνικά αδυνάτων.

Ειδικά σε ό,τι αφορά την Ελλάδα, αν και υπάρχουν ελάχιστες εξαιρέσεις, πού είναι τα ιδρύματα για φιλανθρωπία, για μελέτη, για ανάλυση, για προβληματισμό και για διάχυση της γνώσης;

Πού είναι οι εκδηλώσεις συμπόνιας για αυτούς που τώρα δοκιμάζονται από τις αλλαγές και ανησυχίας για όλους όσοι αναπόφευκτα θα δοκιμαστούν στο άμεσο μέλλον; Οι αντίστοιχοι των εταιρειών ιδιωτικού κεφαλαίου Έλληνες θεωρούν τον εαυτό τους κλειστή και ανέγγιχτη κάστα που δεν επηρεάζεται από όσα συμβαίνουν γύρω τους. Και αν επηρεαστούν μπορούν να φύγουν. Τους περιμένουν τα διαμερίσματα στο Λονδίνο, στο Παρίσι, στη Γενεύη και στη Νέα Υόρκη και οι καταθέσεις στους φορολογικούς παραδείσους.

Εγκληματική αδιαφορία

Υποστηρικτές του Δαρβίνου βλέπουν το κοινωνικό πεδίο ως μέρος όπου με έπαρση χτίζουν μνημεία στη ματαιοδοξία τους - όχι ως μέρος όπου επιδεικνύουν την ευαισθησία τους προς την ανθρώπινη δυστυχία. Το παράδειγμα του κ. Bill Gates βρίσκεται πολύ μακριά από τη νοοτροπία τους. Πιο κοντά είναι η συνεχής προσπάθεια εξαγοράς ακόμη και της ανθρώπινης συνείδησης, με πρώτη και καλύτερη αυτή των media.

Κανείς δεν μπορεί να σταματήσει την πρόοδο, την εξέλιξη, την εμφάνιση προβλημάτων και την ανθρώπινη δυστυχία. Το θέμα είναι άλλο: εν μέσω τεράστιου πλούτου (ο κορυφαίος επικεφαλής hedge fund στις ΗΠΑ πληρώθηκε πέρυσι 1,7 δισ.) η αδιαφορία για το υπόλοιπο κοινωνικό σύνολο είναι κοντόφθαλμη, αν όχι εγκληματική.

Αν δεν συνειδητοποιήσουμε το πρόβλημα θα κινδυνεύσουμε να δούμε είτε αντιστροφή της παγκοσμιοποίησης -όπως έγινε στις αρχές του 20ού αιώνα- είτε καταστάσεις που θα μας παραπέμπουν σε ιστορίες επιστημονικής φαντασίας για τις κοινωνικές διαφορές και συγκρούσεις. Μόνο που δεν θα είναι πλέον τέτοιες ιστορίες αλλά πραγματικότητα.

* Αναδημοσίευση από την εφημερίδα ”ΜΕΤΟΧΟΣ & ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ”, 18-22/5/2007.

Oι απόψεις που διατυπώνονται σε ενυπόγραφο άρθρο γνώμης ανήκουν στον συγγραφέα και δεν αντιπροσωπεύουν αναγκαστικά, μερικώς ή στο σύνολο, απόψεις του Euro2day.gr.