Ο ψηφιακός μετασχηματισμός και οι κίνδυνοι για επιχειρήσεις

Στο πλαίσιο των διπλωματικών εργασιών του Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών «Εσωτερικός Έλεγχος, Διαχείριση Κινδύνων και Κανονιστική Συμμόρφωση» του Τμήματος Οικονομικών Επιστημών του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ) εκπονήθηκε εμπειρική έρευνα, με τη συμμετοχή 117 επαγγελματιών του ευρύτερου χρηματοοικονομικού και τραπεζικού κλάδου στην Ελλάδα για την ψηφιακή μετάβαση των οργανισμών.

Η έρευνα

• εξετάζει την πολυδιάστατη σχέση του ψηφιακού μετασχηματισμού (digital transformation) με τον αντιλαμβανόμενο λειτουργικό κίνδυνο (operational risk) στον τραπεζικό κλάδο στην Ελλάδα,
• αναλύει την επίδραση του ψηφιακού μετασχηματισμού στη λειτουργική αποδοτικότητα και την ανταγωνιστικότητα των οργανισμών του κλάδου, και
• προτείνει ένα πλάνο δράσης για τη βελτιστοποίηση των επενδύσεων στον ψηφιακό μετασχηματισμό και τη διαχείριση των επικείμενων λειτουργικών κινδύνων. 

Το «παράδοξο» του λειτουργικού κινδύνου

Η μετάβαση από την αναλογική στην ψηφιακή τραπεζική δημιουργεί νέα δεδομένα για τον λειτουργικό κίνδυνο. Αν και η εφαρμογή νέων τεχνολογιών (π.χ., mobile banking, ΑΙ, machine learning, blockchain, cloud computing, big data, robotic process automation) καθιστά πολλές διαδικασίες περισσότερο αποδοτικές, ταυτόχρονα αυξάνει την έκθεση των χρηματοπιστωτικών οργανισμών σε κυβερνοεπιθέσεις, παραβιάσεις δεδομένων, αστοχίες συστημάτων και μεγαλύτερη εξάρτηση από τρίτους παρόχους.

Τα αποτελέσματα της έρευνας καταρρίπτουν την κοινή αντίληψη ότι η εισαγωγή νέων τεχνολογιών οδηγεί νομοτελειακά σε αύξηση του λειτουργικού κινδύνου. Ο λειτουργικός κίνδυνος δεν είναι εγγενές χαρακτηριστικό της τεχνολογίας, προκύπτει από τον τρόπο που αυτή εφαρμόζεται και τα οργανωσιακά χαρακτηριστικά που πλαισιώνουν τη λειτουργία της.

Η έκθεση σε λειτουργικούς κινδύνους (όπως κυβερνοεπιθέσεις ή αστοχίες συστημάτων) σχετίζεται περισσότερο με την ταχύτητα της ψηφιοποίησης όταν αυτή δεν συνοδεύεται από την αντίστοιχη οργανωσιακή ωριμότητα και το απαιτούμενο πλαίσιο ελέγχου.

Πώς μπορούν οι οργανισμοί να μην εκτεθούν σε λειτουργικό κίνδυνο κατά τον ψηφιακό μετασχηματισμό; 

Η κυριαρχία της οργανωσιακής ωριμότητας

Βάσει της ανάλυσης των τριών βασικών μεταβλητών/πυλώνων του ψηφιακού μετασχηματισμού [1: στρατηγική (στρατηγική/διοικητική προτεραιοποίηση της ψηφιακής αλλαγής), 2: οργανωσιακή ωριμότητα (υποδομή, πόροι και ψηφιακές δεξιότητες και ικανότητες που επιτρέπουν την υλοποίηση του ψηφιακού μετασχηματισμού), 3: ψηφιοποίηση/ ανάπτυξη προϊόντων και υπηρεσιών], η έρευνα ανέδειξε την οργανωσιακή ωριμότητα ως κυρίαρχη παράμετρο του ψηφιακού μετασχηματισμού.

Στα πολυμεταβλητά μοντέλα που αναλύθηκαν επιβεβαιώθηκε η θεώρηση των κοινωνικό-τεχνικών συστημάτων καθώς η διάσταση της οργανωσιακής ωριμότητας υπερίσχυσε τόσο της ψηφιακής στρατηγικής όσο και της εισαγωγής νέων προϊόντων στην αγορά. Κατά συνέπεια, η τεχνολογία, δεν παράγει αξία αυτόνομα, χρειάζεται να ενσωματωθεί σε επανασχεδιασμένες δομές και διαδικασίες.

Οργανωσιακή ωριμότητα και ψηφιακός μετασχηματισμός

Λαμβάνοντας υπόψη ως προϋπόθεση την οργανωσιακή ωριμότητα, η μελέτη επιβεβαιώνει τα οφέλη του ψηφιακού μετασχηματισμού με δύο βασικούς δείκτες οργανωσιακής επίδοσης:

• Λειτουργική αποδοτικότητα: Ο ψηφιακός μετασχηματισμός, όταν υποστηρίζεται από την κατάλληλη οργανωτική δομή και βελτιστοποιημένες διαδικασίες:
  • οδηγεί σε μείωση του χρόνου διεκπεραίωσης των ροών εργασίας,
  • ελαχιστοποιεί αστοχίες και σφάλματα σε επαναλαμβανόμενα εργασιακά πρότυπα και
  • συμβάλλει σημαντικά στη βελτίωση της ποιότητας των προσφερόμενων υπηρεσιών.
• Ανταγωνιστικό πλεονέκτημα: Ο ψηφιακός μετασχηματισμός ενισχύει σημαντικά την επίτευξη ανταγωνστικού πλεονεκτήματος. Οι χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί που επενδύουν στην οργανωσιακή αναβάθμιση, περνώντας από την αναλογική στην ψηφιακή, επιτυγχάνουν:
  • ουσιαστική διαφοροποίηση των προσφερόμενων προϊόντων, υπηρεσιών και επιχειρηματικών μοντέλων έναντι των ανταγωνιστών,
  • βελτιωμένη εμπειρία πελάτη και
  • ταχύτερη καινοτομία. 

Πλάνο ανάπτυξης οργανωσιακής ωριμότητας για τους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς

Τα εμπειρικά δεδομένα αποδεικνύουν ότι οι χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί μπορούν να υιοθετήσουν ένα στρατηγικό πλάνο ανάπτυξης βασισμένο σε τρεις κύριους άξονες δράσης.

1. Μετάβαση από τα προϊόντα σε διαδικασίες: Κατά τον ψηφιακό μετασχηματισμό και τη μετάβαση από την αναλογική στην ψηφιακή λειτουργία, οι επενδύσεις δεν πρέπει να εξαντλούνται στην αγορά λογισμικού ή τη δημιουργία εφαρμογών (apps). Απαιτείται χαρτογράφηση και επανασχεδιασμός των κρίσιμων ροών εργασίας και ουσιαστική επένδυση στην εκπαίδευση του ανθρώπινου δυναμικού (upskilling) για τη διαχείριση των νέων εργαλείων.

1. Ενσωμάτωση της διαχείρισης κινδύνου στο σχεδιασμό/προσέγγιση «Risk-by-Design»: Η διαχείριση του λειτουργικού κινδύνου δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως μία, εκ των υστέρων, διαδικασία συμμόρφωσης στις απαιτήσεις της ψηφιακής λειτουργίας. Αντιθέτως, πρέπει να ενσωματώνεται στον αρχικό σχεδιασμό κάθε έργου ψηφιακού μετασχηματισμού, εστιάζοντας στην κυβερνοασφάλεια και τη διαχείριση της εξωτερίκευσης των διαδικασιών σε εξειδικευμένους παρόχους (outsourcing).
2. Παρακολούθηση επιδόσεων (Dashboarding): Προτείνεται ο σχεδιασμός και η δημιουργία ενιαίων πινάκων ελέγχου που θα οπτικοποιούν τη διαδικασία της μετάβασης από την αναλογική στην ψηφιακή λειτουργία με ταυτόχρονη και παράλληλη εμφάνιση δεικτών απόδοσης (KPIs) και δεικτών κινδύνου (KRIs).  Η δημιουργία πινάκων ελέγχου επιτρέπει στη διοίκηση να αξιολογεί σε πραγματικό χρόνο αν η επιδίωξη της ταχύτητας και της καινοτομίας θέτει σε κίνδυνο την ασφάλεια του οργανισμού.

Αντί επιλόγου και συμπερασματικά ο ψηφιακός μετασχηματισμός δεν είναι μία απλή τεχνολογική αναβάθμιση. Είναι μία θεμελιώδης οργανωσιακή μεταρρύθμιση η επιτυχία της οποίας δεν είναι αυτονόητη με την εφαρμογή της σύγχρονης τεχνολογίας.

Οι χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί που θα μεταρρυθμιστούν ψηφιακά επιτυχώς δεν είναι αυτοί που διαθέτουν την πλέον σύγχρονη τεχνολογία ή διαθέτουν τους πόρους για να την αποκτήσουν. Επιτυχώς μετασχηματισμένοι χρηματοοικονομικοί οργανισμοί είναι αυτοί που αναπτύσσουν οργανωσιακή ωριμότητα και την εντάσσουν στις δομές τους.

Οι οργανωσιακές ικανότητες είναι ο κρίσιμος παράγοντας που μετατρέπει τις ψηφιακές επενδύσεις σε μετρήσιμα αποτελέσματα, ενώ η ωριμότητα επιτρέπει την ανάπτυξη και διατήρηση βιώσιμου ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος.

Το Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «Εσωτερικός Έλεγχος, Διαχείριση Κινδύνων & Κανονιστική Συμμόρφωση» του Τμήματος Οικονομικών Επιστημών του ΕΚΠΑ, αποτελεί το μοναδικό εξειδικευμένο Πρόγραμμα στην Ελλάδα που «θεραπεύει» πολυδιάστατα και ολιστικά, τόσο για τον ιδιωτικό όσο και τον δημόσιο τομέα, τον Εσωτερικό Έλεγχο / Internal Audit, τη Διαχείριση Κινδύνων / Risk Management, και την Κανονιστική Συμμόρφωσης / Compliance.

Η ιστοσελίδα του προγράμματος είναι η ακόλουθη: https://iarc.econ.uoa.gr/.

Mπορείτε να βρείτε την Προκήρυξη και την Αίτηση Συμμετοχής εδώ. 

* Η Ευαγγελία Σιάχου είναι Επίκουρη Καθηγήτρια Διοίκησης Ανθρώπινου Δυναμικού, στο Τμήμα Οικονομικών Επιστημών (ΤΟΕ) του ΕΚΠΑ και διδάσκουσα στο ΠΜΣ «Εσωτερικός Έλεγχος, Διαχείριση Κινδύνων και Κανονιστική Συμμόρφωση» του ΕΚΠΑ.

* Ο Θέμης Μαθιός είναι απόφοιτος του ΠΜΣ «Εσωτερικός Έλεγχος, Διαχείριση Κινδύνων και Κανονιστική Συμμόρφωση» του ΕΚΠΑ. 

* Ο Δημήτριος Καινούργιος (φωτ. δεξιά) είναι Καθηγητής Χρηματοοικονομικής, Μέλος του Συμβουλίου Διοίκησης του ΕΚΠΑ, Διευθυντής του ΠΜΣ «Εσωτερικός Έλεγχος, Διαχείριση Κινδύνων και Κανονιστική Συμμόρφωση» και του University of Athens MBA.