Στις αρχές του εικοστού πρώτου αιώνα, η ΕΕ αποφάσισε αφενός την απελευθέρωση της παραγωγής και διανομής της της ηλεκτρικής ενέργειας, αφετέρου την αντικατάσταση των φθηνών -και ρυπογόνων- τεχνολογιών παραγωγής για να περιορίσει τις εκπομπές ρύπων.
Εκ του αποτελέσματος προκύπτει, ότι όσο και αν οι προθέσεις των ηγετών μας ήσαν αγαθές, οι στρατηγικές δεν υλοποιήθηκαν με έναν τρόπο που να ωφελεί τον Ευρωπαίο καταναλωτή και την οικονομία ευρύτερα.
Ο λόγος που μεταπολεμικά οι υποδομές παραγωγής και διανομής του ηλεκτρικού ρεύματος αναπτύχθηκαν ως κρατικές ήταν πολύ απλός. Επρόκειτο για πολύ μεγάλες επενδύσεις, με πολύ μακροχρόνιες αποσβέσεις και άρα σοβαρή επενδυτική επισφάλεια. Κανένας ιδιώτης δεν θα ήταν διατεθειμένος να αναλάβει τόσο μεγάλο ρίσκο χωρίς την προοπτική εξίσου μεγάλου κέρδους.
Άρα αναπτύχθηκαν ως κρατικές οντότητες χωρίς ανταγωνισμό. Το κατά πόσον, στην περίπτωση μετάβασης σε ιδιωτική/ανταγωνιστική παραγωγή, η μείωση του κόστους λόγω βελτιστοποίησης θα ήταν μεγαλύτερη από την αύξηση του κόστους λόγω τιμολόγησης του επενδυτικού κινδύνου, δεν φαίνεται να απασχόλησε κανέναν όταν πάρθηκε η απόφαση της απελευθέρωσης της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας.
Ένα ακόμα δεδομένο που δεν λήφθηκε υπ’ όψη είναι ότι, για να λειτουργήσει σωστά και δίκαια η ελεύθερη αγορά, πρέπει να ισχύουν ορισμένοι κανόνες. Σε ότι αφορά τους παραγωγούς, πρέπει να υπάρχει σχετική ευχέρεια εισόδου στην αγορά και -προφανώς- πιθανότητα απορρόφησης της πρόσθετης παραγωγής.
Αν το όριο εισόδου είναι πολύ υψηλό και αν η ελαστικότητα της ζήτησης είναι σχεδόν μηδενική, πολύ δύσκολα κάποιος θα προσθέσει δυναμικότητα στην αγορά παραπάνω από την τρέχουσα ζήτηση, με αποτέλεσμα να μην υπάρξει καμία προφανής επίπτωση - τουλάχιστον θετική - στις τιμές.
Από πλευράς κατανάλωσης, ο βασικός κανόνας της ελεύθερης αγοράς είναι ότι ο καταναλωτής πρέπει να έχει επιλογές. Και βέβαια ότι η ελαστικότητα της ζήτησης πρέπει να είναι τουλάχιστον ελαφρά αρνητική. Αν ο καταναλωτής δεν μπορεί να μην καταναλώσει το αγαθό -η τουλάχιστον να περιορίσει την κατανάλωση του- ανεξάρτητά από το ποια είναι η προσφερόμενη τιμή, το βέβαιο είναι ότι δεν έχουμε ελεύθερη αγορά.
Η πράσινη μετάβαση από την άλλη πλευρά, παρότι ουδείς μπορεί να αμφισβητήσει σκοπιμότητά της, έγινε χωρίς κανενός είδους κοστολόγηση. Παρότι ήταν ξεκάθαρο ότι η «πράσινη» ηλεκτρική ενέργεια είναι σημαντικά ακριβότερη, η ΕΕ δεν «έκανε τον κόπο» να υπολογίσει και -πολύ περισσότερο- να προσπαθήσει να αντισταθμίσει αυτή την αύξηση κόστους.
Η καθιέρωση του φόρου άνθρακα, προκειμένου να γίνει η βρώμικη ενέργεια τουλάχιστον εξίσου ακριβή με την καθαρή, συνοδεύτηκε από το σύνθημα «ο ρυπαίνων πληρώνει». Δυστυχώς ελάχιστοι από εμάς συνειδητοποιήσαμε ότι «ο ρυπαίνων» δεν είναι ο παραγωγός της ενέργειας, αλλά ο καταναλωτής της.
Το αποτέλεσμα των παραπάνω το βιώνουμε όλοι μας σήμερα. Στη χώρα μας η τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας τον Σεπτέμβριο ήταν υπερδιπλάσια από τη μέση τιμή του 2019, της τελευταίας χρονιάς πριν από την εφαρμογή του ενιαίου ευρωπαϊκού χρηματιστηρίου (64 €/mwh το 2019 έναντι 133 €/mwh τον Σεπτέμβριο του 2026). Ο μόνος εξωγενής παράγοντας κόστους που έχει διαφοροποιηθεί είναι η τιμή του φυσικού αέριου.
Αν όμως υπολογίσουμε τη καθαρή επιβάρυνση στο κόστος παραγωγής από τη διαφορά της τιμής του φυσικού αερίου, δεν δικαιολογείται παραπάνω από το 1/3 της αύξησης της τιμής.
Τα υπόλοιπα 2/3 πρέπει να αναζητηθούν, αφενός στην πολιτική που έχει ακολουθηθεί με το κόστος των ρύπων (25 €/tn το 2019 έναντι 85 €/tn τον Σεπτέμβριο του 2026) , αφετέρου στο σύστημα καθορισμού των τιμών της ενέργειας (target model) το οποίο επιβάλλει να πληρώνουμε τέλος ρύπων ακόμα και για την ενέργεια που παράγουν τα φωτοβολταϊκά και τα αιολικά.
Το συμπέρασμα είναι απλό. Οι Βρυξέλλες μπορούν να μειώσουν δραματικά την τιμή του ηλεκτρικού ρεύματος στην Ευρωπαϊκή Ένωση, εάν παραδεχτούν ότι για τα σημερινά δεδομένα το σύστημα που έχουν επιλέξει είναι λαθεμένο και αναστείλουν τη λειτουργία του τουλάχιστον προσωρινά.
Οι Λατίνοι έλεγαν «Extremis malis, extrema remedia» ή, σε ελεύθερη μετάφραση «όταν συμβαίνουν ακραία γεγονότα πρέπει να αντιμετωπίζονται με ακραία μέτρα». Ας το σκεφτούν προσεκτικά αυτοί που αποφασίζουν για τις τύχες της Ευρώπης, πριν οι επιπτώσεις στην Ευρωπαϊκή οικονομία είναι μη αναστρέψιμες.
*Ο Κωνσταντίνος Γιαζιτζόγλου είναι Πρόεδρος του Σύνδεσμος Μεταλλευτικών Επιχειρήσεων
Oι απόψεις που διατυπώνονται σε ενυπόγραφο άρθρο γνώμης ανήκουν στον συγγραφέα και δεν αντιπροσωπεύουν αναγκαστικά, μερικώς ή στο σύνολο, απόψεις του Euro2day.gr.