Η μετοχική οικογενειοκρατία

Την ώρα που στις ανεπτυγμένες αγορές συζητούν για το πώς θα περιορίσουν τα δικαιώματα της εταιρικής ”αριστοκρατίας” προς όφελος μιας δημοκρατίας των μετόχων, στη Σοφοκλέους είμαστε ακόμη δέσμιοι μιας μετοχικής δικτατορίας που εμφορείται από τις αρχές της… οικογενειοκρατίας!

Δημοσιεύθηκε: 21 Ιουνίου 2004 - 09:05

του Γιώργου Παπανικολάου

Έχοντας προ πολλού ξεπεράσει τον θεσμό των ”οικογενειακών” εισηγμένων, οι Αμερικανοί δοκίμασαν την τελευταία 15ετία με πολύ έντονο τρόπο το θεσμό της εταιρικής... ”αριστοκρατίας”. Στελέχη με εγνωσμένες ικανότητες προσλαμβάνονταν και αμείβονταν με τεράστια ποσά, για να οδηγήσουν στην επίτευξη μεγαλύτερου κέρδους, ”αξίας”, για τους μετόχους.

Με το τέλος του ”θαύματος” της αδιάκοπης ανόδου στη δεκαετία του ’90, ακόμη και τέτοιοι θεσμοί τίθενται υπό αμφισβήτηση, με εντονότατη κριτική για τις βραχυχρόνιες (υπερ)αξίες που δημιούργησαν περιστασιακά οι ”άριστοι”, προκειμένου να ικανοποιήσουν την απληστία τους για παχυλά stock options, αλλά και για τα ”μαγειρέματα” στα οποία επιδόθηκαν.

Στο διεθνές προσκήνιο περνά τώρα ο ρόλος των ενεργών μετόχων. Μετόχων που έχουν είτε τη μορφή θεσμικών κεφαλαίων είτε τη μορφή συνασπισμών μεταξύ ιδιωτών επενδυτών.

Κι έτσι έχει έλθει στον ”αφρό” της δημοσιότητας ο ρόλος του μετοχικού ακτιβισμού. Των μετόχων, δηλαδή, που όπως σε κάθε ”δημοκρατία” διεκδικούν όχι απλώς δικαίωμα ψήφου (το οποίο άλλωστε διαθέτουν), αλλά δικαίωμα ενημέρωσης με διαφάνεια για τα εταιρικά δρώμενα και δικαιώματα παρέμβασης σε διαδικαστικά θέματα των γενικών συνελεύσεων.

Όπως ας πούμε η δυνατότητα πρότασης μελών για το διοικητικό συμβούλιο, μια δυνατότητα που, όσο κι αν φαίνεται παράξενο, πρακτικά σπανίως υπάρχει για τους μετόχους μειοψηφίας!

Δυστυχώς στη χώρα μας αυτά παραμένουν... ”όνειρα θερινής νυκτός”.

Μια και βρισκόμαστε σε περίοδο τακτικών γενικών συνελεύσεων, έχει νόημα να επισημάνουμε ότι στις περισσότερες περιπτώσεις τα ποσοστά των εισηγμένων που έχουν διατεθεί σε λοιπούς μετόχους είναι μικρότερα ακόμη και από το ποσοστό της καταστατικής μειοψηφίας (33,3%), ενώ συχνό είναι τα φαινόμενο όπου το πραγματικό free float (αυτό που δεν είναι έμμεσα συνδεδεμένο με τα συμφέροντα των βασικών μετόχων) κινείται σε μονοψήφια ή χαμηλά διψήφια ποσοστά.

Συνεπώς, ο μέτοχος είναι αιχμάλωτος μιας ”συμπαγούς” πλειοψηφίας, η οποία στην πλειονότητα των εισηγμένων αποτελείται από ένα κατά βάση φυσικό πρόσωπο και την οικογένειά του, με τέτοια ποσοστά, που καθιστούν την όποια απόφαση της γενικής συνέλευσης απλώς... επικυρωτική των επιδιώξεών του.

Το γεγονός αυτό σε συνδυασμό με τον τρόπο λειτουργίας του δικονομικού συστήματος (δεν επιτρέπονται οι ομαδικές αγωγές), αλλά και με την εξαιρετικά περιορισμένη υιοθέτηση των θεσμών διαφάνειας και εταιρικής διακυβέρνησης, καθιστά τον επενδυτή απόλυτα δέσμιο της όποιας επιλογής του, με μόνη έξοδο διαφυγής την πώληση των μετόχων του, συνήθως με μεγάλη ζημία.

Κι έτσι, σε συνδυασμό με την πικρή εμπειρία του 1999-2002, εξηγείται η απόλυτη έλλειψη εμπιστοσύνης αυτού που αποκαλούμε ”ευρύ επενδυτικό κοινό” προς τη χρηματιστηριακή αγορά. Όπως επίσης εξηγείται και η βραχυχρόνια προοπτική με την οποία συνήθως αντιμετωπίζει ο κάθε επενδυτής την τοποθέτησή του στη Σοφοκλέους.

Στην ουσία την αντιμετωπίζει ως ένα ”ποντάρισμα” σε τυχερό παιχνίδι, αφού ουδείς τον έχει πείσει ότι υπάρχουν οι απαραίτητοι κανόνες για οποιοδήποτε ”σοβαρότερο” παιχνίδι ικανοτήτων.

Σημαντικό ρόλο βέβαια σε αυτή τη δυσάρεστη εξέλιξη παίζουν και οι Έλληνες ”θεσμικοί” επενδυτές.

Τα Ταμεία, δέσμια των κρατικών διορισμών στην ηγεσία τους, παίζουν ένα εντελώς παθητικό ρόλο ως ”εφεδρείες” της εκάστοτε κυβερνητικής βούλησης. Καμία απολύτως παρέμβαση δεν έχει γίνει ποτέ από Ταμείο σε εισηγμένη για λόγους προστασίας των συμφερόντων των επενδύσεών τους.

Και πώς να γίνει διαφορετικά, όταν ”κρατικά” Ταμεία με διορισμένες διοικήσεις επενδύουν σε ”κρατικές” εταιρίες με επίσης διορισμένες διοικήσεις. Στην ουσία θα ήταν μια διαμάχη ”κράτος εναντίον κράτους”!

Σχεδόν μηδενική, για διαφορετικούς λόγους είναι και η παρουσία των λοιπών ”θεσμικών επενδυτών”, δηλαδή των Αμοιβαίων Κεφαλαίων και των εταιριών επενδύσεων χαρτοφυλακίου.

Κι αυτό διότι, κακά τα ψέματα, μιλάμε κυρίως για διαχειριστές που είναι στην ουσία υπάλληλοι τραπεζικών ομίλων. Ο τραπεζικός όμιλος δανείζει και προσφέρει υπηρεσίες σε εταιρίες-πελάτες, στις οποίες σε πάρα πολλές περιπτώσεις ”επενδύει” και κάποιο ή κάποια από τα κεφάλαια των θυγατρικών εταιριών ”διαχείρισης κεφαλαίων”. Πολλές φορές, άλλωστε, οι βασικότερες επιλογές των κεφαλαίων που διαχειρίζεται η θυγατρική είναι άλλες εταιρίες της ”μητρικής” ή και η ίδια.

Φαύλος κύκλος, λοιπόν, σε μια αγορά που είναι τόσο μικρή ώστε να εμποδίζει τις ”καταγγελίες” μήπως και χαλάσουν οι ”δημόσιες σχέσεις”. Κι έτσι, για να βγουν προς τα έξω ακόμη και τα πιο σοβαρά θέματα, μένουν ή τα ανώνυμα ”μαχαιρώματα” ή -σπανιότερα- η οξύτατη κριτική την οποία σε ορισμένες περιπτώσεις ασκούν, όταν και μόνον όταν τους βολεύει, οι μεγάλοι ξένοι οίκοι.

Προφανώς όλη αυτή η κατάσταση που περιγράφηκε συνοπτικά αποτελεί τροχοπέδη για την ανάπτυξη της αγοράς, αλλά και της ”μετοχικής ιδέας” σε ευρύτερα στρώματα του πληθυσμού.

Εξίσου προφανώς, πέραν των θεσμικών παρεμβάσεων και της απαιτούμενης αλλαγής νοοτροπίας μεταξύ των ”παραγόντων” της αγοράς, υπάρχει και μια άλλη θεμελιώδης απαίτηση.

Οι ίδιοι οι επενδυτές οφείλουν να ”ξυπνήσουν”, να συνασπιστούν και να διεκδικήσουν δυναμικά τα δικαιώματά τους απέναντι σε όσους τα καταπατούν συστηματικά. Διότι το χρηματιστήριο είναι πράγματι ένας από τους ελκυστικότερους και πλέον χρήσιμους για την οικονομία τρόπος επένδυσης.

Αρκεί να μην εκτρέπονται ανεμπόδιστα οι ισχυροί του συστήματος σε συστηματική εκμετάλλευση των αδυνάτων, στο πλαίσιο μιας ιδιότυπης δικτατορίας που απλώς έχει την ψήφο της συνέλευσης ως... φερετζέ.

Oι απόψεις που διατυπώνονται σε ενυπόγραφο άρθρο γνώμης ανήκουν στον συγγραφέα και δεν αντιπροσωπεύουν αναγκαστικά, μερικώς ή στο σύνολο, απόψεις του Euro2day.gr.