ΗΠΑ - Ιράν
Ο πόλεμος του Ντόναλντ Τραμπ με το Ιράν δεν επιβαρύνει μόνο τον αμερικανικό προϋπολογισμό, αλλά διαχέεται πλέον σε μεγάλο μέρος της οικονομίας των ΗΠΑ, με κόστος που οι οικονομολόγοι εκτιμούν ότι φτάνει σε εκατοντάδες δισ. δολάρια χαμένου προϊόντος.
Σύμφωνα με ρεπορτάζ των Financial Times, η άνοδος των καυσίμων, οι υψηλότερες αποδόσεις δανεισμού, οι νέες δυσλειτουργίες στις αλυσίδες εφοδιασμού και οι πιέσεις στα τρόφιμα διαβρώνουν το διαθέσιμο εισόδημα των αμερικανικών νοικοκυριών.
Η κυβέρνηση Τραμπ έχει τοποθετήσει το άμεσο κόστος για τους φορολογουμένους στα 25 δισ. δολάρια. Ωστόσο, οικονομολόγοι που μίλησαν στους FT θεωρούν ότι αυτό είναι μόνο ένα μικρό μέρος του λογαριασμού, αν υπολογιστούν πλήρως οι στρατιωτικές δαπάνες και το αυξημένο κόστος χρηματοδότησης.
Η Linda Bilmes, καθηγήτρια στο Χάρβαρντ και ειδική στο κόστος των αμερικανικών συγκρούσεων, τονίζει ότι οι προϋπολογιστικές επιβαρύνσεις που έχουν ανακοινωθεί είναι μόνο η κορυφή του παγόβουνου.
Η σύγκρουση έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η δημοτικότητα του Τραμπ κινείται ήδη κοντά σε ιστορικά χαμηλά, εν μέσω κρίσης κόστους ζωής. Ο Justin Wolfers, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν, σημειώνει στους Financial Times ότι ο πόλεμος αλλάζει την οικονομία με βαθύ και δαπανηρό τρόπο. Αν ο στόχος είναι φθηνότερη βενζίνη και περισσότερα τρόφιμα στο καλάθι των νοικοκυριών, προσθέτει, αυτή είναι η λάθος κατεύθυνση.
Το άμεσο κόστος του πολέμου
Το Πεντάγωνο αποδίδει μεγάλο μέρος της εκτίμησης των 25 δισ. δολαρίων στην ταχεία κατανάλωση ακριβών πυραύλων και συστημάτων αντιαεροπορικής άμυνας. Η αμερικανική αμυντική δαπάνη είχε ήδη πάρει ανοδική τροχιά πριν από την κρίση, με σχέδια αύξησής της περίπου κατά 50%, στο 1,5 τρισ. δολάρια έως το 2027, χωρίς να περιλαμβάνονται οι επιπτώσεις του πολέμου.
Το Πεντάγωνο σχεδιάζει να ζητήσει συμπληρωματική χρηματοδότηση από το Κογκρέσο, χωρίς να έχει ακόμη οριστικοποιηθεί το ύψος της. Η αμυντική βιομηχανία μπορεί να δει αυξημένες παραγγελίες, αλλά αυτό δεν σημαίνει άμεση παραγωγική ώθηση. Ο Carlton Haelig, του Center for a New American Security, επισημαίνει ότι θα χρειαστούν χρόνια για να μετατραπούν οι νέες παραγγελίες σε οπλικά συστήματα στην κλίμακα που προβλέπει ο προϋπολογισμός.
Παράλληλα, οικονομολόγοι σημειώνουν ότι οι ίδιες δαπάνες θα είχαν μεγαλύτερο αναπτυξιακό αποτέλεσμα αν κατευθύνονταν σε εκπαίδευση ή υποδομές, που έχουν ισχυρότερο αποτύπωμα στην παραγωγικότητα και την ευημερία των νοικοκυριών.
Καύσιμα, νοικοκυριά και πετρελαϊκές
Το πιο άμεσο πλήγμα για τους καταναλωτές έρχεται από τα καύσιμα. Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, από όπου πριν από τον πόλεμο περνούσε περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου, έχει αυξήσει την τιμή της βενζίνης στις ΗΠΑ πάνω από 50%, στα 4,55 δολάρια το γαλόνι.
Το ντίζελ, κρίσιμο για τη βιομηχανία και τις μεταφορές, έχει ανέβει στα 5,66 δολάρια, πολύ κοντά στο ιστορικό υψηλό των 5,82 δολαρίων. Σύμφωνα με το Watson School of Public Affairs του Brown University, οι Αμερικανοί καταναλωτές είχαν ήδη πληρώσει επιπλέον 35 δισ. δολάρια για βενζίνη και ντίζελ από την έναρξη του πολέμου έως την Παρασκευή που επικαλούνται οι FT.
Το ποσό αντιστοιχεί σε περίπου 268 δολάρια ανά νοικοκυριό, δηλαδή περίπου όσο το κόστος των τροφίμων μιας εβδομάδας. Η επιβάρυνση, όμως, δεν κατανέμεται ισότιμα. Ερευνα της Fed της Νέας Υόρκης δείχνει ότι τα νοικοκυριά στο ανώτερο τρίτο της εισοδηματικής κλίμακας έχουν περιορίσει ελάχιστα τη χρήση βενζίνης. Αντίθετα, τα νοικοκυριά στο χαμηλότερο τρίτο καταναλώνουν πλέον 7% λιγότερη βενζίνη, καταφεύγοντας σε συνεπιβατισμό ή δημόσιες συγκοινωνίες για να απορροφήσουν το πλήγμα.
Υπάρχουν και κερδισμένοι. Οι αμερικανικές πετρελαϊκές εταιρείες επωφελούνται από τις υψηλότερες τιμές, ενώ οι εξαγωγές έχουν φτάσει σε επίπεδα-ρεκόρ. Οι Financial Times αναφέρουν ότι οι εξαγωγείς είχαν έσοδα 214 δισ. δολαρίων τον Μάρτιο. Ο Joseph Gagnon, του Peterson Institute for International Economics, σημειώνει ότι οι ωφελημένοι είναι κυρίως οι ιδιοκτήτες κοιτασμάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου, όχι τα χαμηλότερα εισοδήματα.
Σημαντική είναι και η πίεση στις αερομεταφορές. Τα αεροπορικά καύσιμα έχουν αυξηθεί πάνω από 70%, ανεβάζοντας το κόστος των εισιτηρίων και επιβαρύνοντας έναν κλάδο ήδη ευάλωτο. Κατά τους FT, ο πόλεμος επιτάχυνε και την κατάρρευση της χαμηλού κόστους Spirit Airlines.
Το μπλόκο στις μειώσεις επιτοκίων
Το δεύτερο μεγάλο κανάλι μετάδοσης είναι τα επιτόκια. Πριν ξεσπάσει η σύγκρουση, οι αγορές περίμεναν δύο μειώσεις επιτοκίων από τη Fed μέσα στο έτος, κατά 25 μονάδες βάσης η καθεμία. Πλέον, αυτή η στήριξη δείχνει να έχει απομακρυνθεί, καθώς οι υψηλότερες τιμές καυσίμων έχουν ανεβάσει τον πληθωρισμό στο 3,5%, αρκετά πάνω από τον στόχο του 2%.
Ο Wolfers εκτιμά ότι μόνο η αδυναμία της Fed να μειώσει τα επιτόκια κατά μισή ποσοστιαία μονάδα συνεπάγεται απώλειες περίπου 200 δισ. δολαρίων στο προϊόν. Το υψηλότερο κόστος χρήματος πλήττει και την αγορά κατοικίας: το μέσο επιτόκιο για στεγαστικό δάνειο 30 ετών έχει ανέβει στο 6,37%, από 5,98% πριν από την έναρξη της σύγκρουσης.
Η Bilmes προειδοποιεί ότι ο τελικός λογαριασμός μπορεί να αποδειχθεί αποσταθεροποιητικός για τους φορολογουμένους, καθώς το κόστος εξυπηρέτησης του αμερικανικού χρέους είναι ήδη πολύ υψηλότερο σε σχέση με την περίοδο του πολέμου στο Ιράκ. Το 2003 οι ΗΠΑ δαπανούσαν περίπου 4% του προϋπολογισμού για τόκους. Σήμερα, το ποσοστό έχει φτάσει στο 15%.
Νέες πιέσεις στις εφοδιαστικές αλυσίδες
Η τρίτη πίεση έρχεται από τις αλυσίδες εφοδιασμού. Ο μηνιαίος δείκτης της Fed της Νέας Υόρκης για τις παγκόσμιες πιέσεις στην εφοδιαστική αλυσίδα βρίσκεται στο υψηλότερο σημείο από την πανδημία. Ελλείψεις σε πρώτες ύλες έχουν αρχίσει να εμφανίζονται, ενώ το κόστος μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων με σύντομη προθεσμία έχει αυξηθεί αισθητά.
Ακόμη και τα υπερατλαντικά ναύλα από τη Βόρεια Ευρώπη προς την ανατολική ακτή των ΗΠΑ έχουν ανέβει 56% από τα τέλη Φεβρουαρίου, σύμφωνα με τη Xeneta. Ο Austan Goolsbee, πρόεδρος της Fed του Σικάγου, σημειώνει ότι πολλές βιομηχανίες εξακολουθούν να στηρίζονται στη λογική της παράδοσης ακριβώς όταν χρειάζεται, χωρίς μεγάλα αποθέματα σε αποθήκες.
Αυτό σημαίνει ότι κάθε άνοδος στο κόστος καυσίμων περνά απευθείας στο κόστος μεταφοράς εξαρτημάτων, υλικών και προμηθειών.
Ο επόμενος κρίκος είναι τα τρόφιμα
Το επόμενο κύμα αναμένεται στα τρόφιμα. Οικονομολόγοι εκτιμούν ότι χρειάζονται περίπου έξι μήνες για να περάσει πλήρως η άνοδος του ντίζελ στις τιμές των τροφίμων. Πιο εκτεθειμένα θεωρούνται τα ευπαθή προϊόντα, όπως φρούτα, λαχανικά, κρέας και θαλασσινά, που απαιτούν ψύξη και γρήγορη διανομή.
Η Bank of America έχει ήδη καταγράψει αύξηση 7,9% στο κόστος που αντιμετωπίζουν οι εταιρείες συσκευασμένων τροφίμων και ποτών τον Μάρτιο. Η πίεση ενισχύεται και από τα λιπάσματα. Η τιμή των αζωτούχων λιπασμάτων, μεγάλο μέρος των οποίων παράγεται στη Μέση Ανατολή, έχει αυξηθεί πάνω από 30% από την έναρξη του πολέμου.
Αυτό μπορεί να οδηγήσει αγρότες σε περιορισμένη χρήση λιπασμάτων, με χαμηλότερες αποδόσεις στις καλλιέργειες και ακριβότερη προσφορά τροφίμων την επόμενη περίοδο.
Οι FT σημειώνουν ότι οι επιπτώσεις στα τρόφιμα δεν αναμένεται να φτάσουν την ένταση που είχε προκαλέσει η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, όταν ο πληθωρισμός στα είδη παντοπωλείου ξεπέρασε το 13% τον Αύγουστο του 2022. Ωστόσο, το νέο σοκ προστίθεται σε μια ήδη επιβαρυμένη αλυσίδα, μετά την πανδημία, τον πόλεμο Ρωσίας-Ουκρανίας, τους δασμούς και τις επιπτώσεις της μεταναστευτικής πολιτικής στην προσφορά εργασίας.
Οι τιμές των τροφίμων έχουν ήδη αυξηθεί περίπου 30% την τελευταία εξαετία, ενώ οι Financial Times μεταφέρουν την εκτίμηση ότι το αγροδιατροφικό σύστημα βρίσκεται μπροστά σε ακόμη ένα σοβαρό σοκ, σε μια συγκυρία όπου οι πιέσεις συσσωρεύονται.
Οι δύο πλευρές σκλήρυναν τη στάση τους σχετικά με τις αναφορές στο πυρηνικό πρόγραμμα της χώρας και την οικονομική ελάφρυνση για την Τεχεράνη, σύμφωνα με πηγές της WSJ.25 Μαϊ 2026 - 21:39
Το Ιράν θα ανοίξει τα Στενά του Ορμούζ έναν μήνα αφότου επιτευχθεί συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου με βάση το σχέδιο που συζητά με τις ΗΠΑ, ανέφερε πηγή στην ιαπωνική εφημερίδα. 25 Μαϊ 2026 - 20:22
Ο εκπρόσωπος του υπουργείου Υγείας του Ιράν, Χοσεΐν Κερμανπούρ αποκάλυψε ότι ο ανώτατης ηγέτης είχε μόνο επιφανειακά τραύματα από τα αμερικανοϊσραηλινά πλήγματα κατά την πρώτη ημέρα του πολέμου.25 Μαϊ 2026 - 16:55
O Tραμπ παρουσίασε ως προϋπόθεση για πιθανή συμφωνία με το Ιράν την υπογραφή των Συνθηκών του Αβραάμ από το Κατάρ και τη Σαουδική Αραβία.25 Μαϊ 2026 - 15:50
Στα 46,4 ευρώ ανά μεγαβατώρα. Οι προσδοκίες για επαναφορά των ενεργειακών ροών πιέζουν τις τιμές, παρά τη συνεχιζόμενη αβεβαιότητα για τη συμφωνία.25 Μαϊ 2026 - 14:55
Ο Ποντίφικας προειδοποίησε τους ηγέτες να μην χρησιμοποιούν τις ένοπλες συγκρούσεις ως πολιτικό αντιπερισπασμό. Παράλληλα, κάλεσε τους πιστούς να απορρίψουν τη λογική ότι ο πόλεμος είναι «αναπόφευκτος».25 Μαϊ 2026 - 14:55
«Έχουμε φτάσει σε ένα πλαίσιο, αλλά κανείς δεν μπορεί να πει ότι μια συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν είναι επικείμενη», δήλωσε ο εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών του Ιράν, Ισμαήλ Μπαγκεϊ. «Δεν θα επιβάλλουμε διόδια στο Ορμούζ αλλά...»25 Μαϊ 2026 - 11:00
Για συμφωνία «ίσως και σήμερα» μιλά ο Μ. Ρούμπιο στέλνοντας στα 97 δολάρια την τιμή του Brent. Ο Τραμπ δηλώνει ότι «δεν βιάζεται» ενώ παραμένουν αγκάθια το εμπλουτισμένο ουράνιο και τα Στενά του Ορμούζ. 25 Μαϊ 2026 - 08:40
Ο Αμερικανός ΥΠΕΞ επαναλαμβάνει τη στήριξη προς το Ισραήλ, εν μέσω εντάσεων με τη Χεζμπολά και φόντο τις διαπραγματεύσεις ΗΠΑ-Ιράν.25 Μαϊ 2026 - 08:37
Ενα μνημόνιο με το Ιράν αποτελεί για τις ΗΠΑ τη λιγότερο κακή λύση. Όμως αλλάζει άρδην το τοπίο στη Μέση Ανατολή και υπονομεύει τον διεθνή ρόλο της υπερδύναμης. Πώς η Κίνα καθοδήγησε τις εξελίξεις.25 Μαϊ 2026 - 07:30
Σε ανάρτησή του στο Telegram, ο Νετανιάχου δήλωσε ότι αυτό θα απαιτούσε τη διάλυση των εγκαταστάσεων εμπλουτισμού ουρανίου που διαθέτει το Ιράν και την απομάκρυνση του εμπλουτισμένου ουρανίου από το έδαφός του.24 Μαϊ 2026 - 18:59
«Πριν από τον μαρτυρικό θάνατο του αγιατολάχ Χαμενεΐ είχαμε δηλώσει, και το επαναλαμβάνουμε τώρα, ότι είμαστε έτοιμοι να διαβεβαιώσουμε τον κόσμο πως δεν επιδιώκουμε να αποκτήσουμε πυρηνικά όπλα» έγραψε ο Πεζεσκιάν στον λογαριασμό του στο Telegram.24 Μαϊ 2026 - 18:07
Ο χρόνος είναι με το μέρος μας δήλωσε ο Αμερικανός πρόεδρος, λέγοντας ότι οι διαπραγματεύσεις με το Ιράν προχωρούν με ομαλό τρόπο. Σε πλήρη ισχύ ο ναυτικός αποκλεισμός «μέχρι να επιτευχθεί, επικυρωθεί και υπογραφεί μια συμφωνία».24 Μαϊ 2026 - 17:35
Ο Μάρκο Ρούμπιο δήλωσε ότι αναμένονται σύντομα νέες εξελίξεις για τη συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν, υπογραμμίζοντας ότι βασικός στόχος της Ουάσιγκτον παραμένει η οριστική αποτροπή απόκτησης πυρηνικού όπλου από την Τεχεράνη.24 Μαϊ 2026 - 15:16
Η πρόεδρος της Κομισιόν χαιρέτισε τις ενδείξεις προόδου στις συνομιλίες. Τόνισε ότι πρέπει να διασφαλιστεί πλήρης ελευθερία ναυσιπλοΐας χωρίς χρεώσεις στο Ορμούζ.24 Μαϊ 2026 - 13:22
Ιρανική πηγή διαψεύδει στο Reuters ότι η Τεχεράνη έχει συμφωνήσει να παραδώσει το απόθεμα εμπλουτισμένου ουρανίου, υποστηρίζοντας ότι το πυρηνικό ζήτημα δεν περιλαμβάνεται στην προκαταρκτική συμφωνία με τις ΗΠΑ. Οι λεπτομέρειες παραπέμπονται στις τελικές διαπραγματεύσεις.24 Μαϊ 2026 - 12:42
Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός συγκαλεί συμβούλιο ασφαλείας για τη συμφωνία Ουάσιγκτον-Τεχεράνης. Ανησυχία στο Τελ Αβίβ για δύο βασικές ρήτρες της υπό διαπραγμάτευση συμφωνίας.24 Μαϊ 2026 - 12:05
Ο Αμερικανός πρόεδρος ανέβασε εικόνα με τη σημαία των ΗΠΑ πάνω στον χάρτη του Ιράν εν μέσω διαπραγματεύσεων με την Τεχεράνη. Αναλυτές προειδοποιούν ότι η κίνηση μπορεί να υπονομεύσει τη διπλωματία.24 Μαϊ 2026 - 09:48
Η Τεχεράνη φέρεται να αποδέχεται την εγκατάλειψη του αποθέματος ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού στο πλαίσιο συμφωνίας με τις ΗΠΑ για τον τερματισμό του πολέμου. Ωστόσο, παραμένουν ανοιχτά κρίσιμα ζητήματα για τον τρόπο παράδοσης και διαχείρισης του υλικού.24 Μαϊ 2026 - 08:25
Προσδοκίες στην Ουάσιγκτον ότι μπορεί να υπογραφεί ακόμα και σήμερα. Προβλέψεις για επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ και ελεύθερες εξαγωγές ιρανικού πετρελαίου. Τι θα γίνει με το ουράνιο.24 Μαϊ 2026 - 08:21