Η Γροιλανδία και το «Μεγάλο Παιχνίδι» της Αρκτικής

Η πίεση του προέδρου των ΗΠΑ για κατάληψη της Γροιλανδίας δεν έχει απλώς σοκάρει τους Ευρωπαίους ηγέτες με αυτό που θεωρούν μια ωμή επίθεση στη Δανία, έναν σύμμαχο στο ΝΑΤΟ. Έχει επίσης ανατρέψει δεκαετίες σχετικής ειρήνης στα πολύ βόρεια, και την παραδοσιακή μορφή συνεργασίας που υπάρχει στην Αρκτική μεταξύ των μικρότερων σκανδιναβικών χωρών και των μεγαλύτερων χωρών όπως η Ρωσία και οι ΗΠΑ.

«Η Γροιλανδία είναι το σημείο μηδέν για μια νέα παγκόσμια τάξη μεγάλων δυνάμεων και των σφαιρών κυριαρχίας τους εάν δεν προσέξουμε» λέει ο Klaus Dodds, συν-συγγραφέας του βιβλίου «Unfrozen: The Fight for the future of the Arctic». «Αυτό που αναγνωρίζουν τα ευρωπαϊκά κράτη είναι πως όλα αυτά είναι καταστροφικά για τα μικρότερα κράτη».

Ο Τραμπ έχει τυλίξει το κυνήγι της Γροιλανδίας –και της Βενεζουέλας- στη γλώσσα της «άμυνας του ημισφαιρίου», υποστηρίζοντας πως ο έλεγχος ολόκληρης της αμερικανικής ηπείρου είναι απαραίτητος για τις ΗΠΑ, όπως περιγράφεται και στην νέα στρατηγική εθνικής ασφάλειας της χώρας.

Αυτό δίνει ένα ανταγωνιστικό όραμα για την Αρκτική σε σχέση με αυτό του status quo, ένα όραμα που πλαισιώνεται λιγότερο γύρω από τη συνεργασία και περισσότερο γύρω από μια αντιπαράθεση του στυλ «το Μεγάλο Παιχνίδι», με τις υπερδυνάμεις να αναμετρώνται στον Βόρειο Πόλο.

«Η Γροιλανδία είναι στην μπροστινή πόρτα της άμυνας του ημισφαιρίου» ανέφερε ο Thomas Dans, διορισμένος του Τραμπ ως επικεφαλής του συμβουλευτικού σώματος US Arctic Research Commission.

Πρόσθεσε πως «δεν είναι μόνο ο πάγος που λιώνει, αλλά και η ιδέα ότι μπορείς να στηρίζεσαι σε μια μικρή χώρα στην άλλη άκρη του κόσμου για να σου παράσχει ασφάλεια στην μπροστινή πόρτα της Αμερικής. Είναι υπερβολικά μεγάλο το ρίσκο για εμάς».

Ο Dans, Αμερικάνος υπήκοος, χρόνια τώρα πιέζει για στενότερες σχέσεις της Αμερικής με τη Γροιλανδία. Ήταν η κινητήριος δύναμη πίσω από την επίσκεψη του Donald Trump Jr στο Nuuk πριν από έναν χρόνο, η οποία σηματοδότησε την αρχή του πρόσφατου ενδιαφέροντος της Αμερικής για το τεράστιο νησί της Αρκτικής.

«Μπορεί να ακούγεται σαν αμερικανικός σωβινισμός… και είναι. Τελειώσαμε να απολογούμαστε γι’ αυτό. Δεν υπάρχει άλλη χώρα που να μπορεί να παρέχει ασφάλεια για την Αμερική που η Αμερική δεν μπορεί να παρέχει από μόνη της», είπε.

Διπλωμάτες στα υπόλοιπα δυτικά αρκτικά κράτη –Καναδάς,  Δανία, Φινλανδία, Ισλανδία, Νορμανδία και Σουηδία- προσπαθούν να βρουν πώς θα διατηρήσουν την τρέχουσα τάξη στον άπω βορρά, εν μέσω ανησυχιών πως οι εδαφικές φιλοδοξίες του Τραμπ θα μπορούσαν να προκαλέσουν αυτό που λέει πως φοβάται περισσότερο: μια ενισχυμένη ρωσική και κινεζική παρουσία στην Αρκτική.

«Οι συνέπειες για το διεθνές σύστημα θα ήταν δραματικές» ανέφερε ανώτατος αξιωματούχος από ευρωπαϊκό κράτος της Αρκτικής. «Τι είδους σήμα θα ήταν αυτό για το Πεκίνο ή τη Μόσχα; Περάστε να πάρετε. Άρα αυτό που κάνουμε αυτή τη στιγμή είναι να επιχειρούμε τη διπλωματική αποτροπή».

Ένα πρόβλημα είναι πως το φόρουμ που βοήθησε ώστε να διατηρηθεί η ειρήνη στην περιοχή –το Αρκτικό Συμβούλιο, που δίνει φωνή και στις οκτώ αρκτικές χώρες- είναι τώρα σε μεγάλο βαθμό αδρανές μετά την αναστολή της συνεργασίας με τη Ρωσία στον απόηχο της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία το 2022.

«Είναι ξεκάθαρα πρόβλημα για το όραμά μας για μια ειρηνική Αρκτική ότι το βασικό όργανο γι’αυτό δεν λειτουργεί σωστά αυτή τη στιγμή. Και γνωρίζουμε πως  υπάρχουν ανησυχίες που πρέπει να συζητηθούν –η στρατιωτική ενίσχυση της Ρωσίας στην Αρκτική είναι ευμεγέθης», ανέφερε δεύτερος διπλωμάτης από χώρα της Αρκτικής.

Ο Dodds, γεωπολιτικός αναλυτής και πρύτανης στο Middlesex University, είπε πως μεγάλο μέρος του θέματος της Γροιλανδίας «έχει να κάνει με ανταγωνιστικές γεωγραφικές φαντασίες». Η Ευρώπη θέλει να μιλάει για «Αρκτική ασφάλεια» ενώ ο Τραμπ προτιμά την «άμυνα του ημισφαιρίου», είπε.

«Η αρκτική ασφάλεια είναι πολύ πιο συμπεριληπτική. Σε μεγάλο μέρος της Αρκτική, η ασφάλεια έχει να κάνει με την προστασία των τοπικών κοινωνιών, των τοπικών πληθυσμών. Αν πας για μια άμυνα του ημισφαιρίου, έχει να κάνει πολύ περισσότερο με τη σκληρή ασφάλεια. Πώς επιβεβαιώνει μια υπερδύναμη την κυριαρχία της σε ολόκληρο ημισφαίριο; Ό,τι και αν προσφέρουν τα μικρότερα κράτη δεν θα είναι ποτέ αρκετό για τις ΗΠΑ», πρόσθεσε.

Ο Τραμπ εξήγησε το δικό του ενδιαφέρον για τη Γροιλανδία το 2021.

«Ασχολούμαι με το real estate. Βλέπω μια γωνία και λέω «πρέπει να πάρω αυτό το μαγαζί για το κτήριο που χτίζω» κ.λπ. Ξέρετε, δεν είναι και τόσο διαφορετικό. Λατρεύω τους χάρτες. Και πάντα έλεγα «δείτε το μέγεθός του, είναι τεράστιο, και πρέπει να είναι μέρος των Ηνωμένων Πολιτειών». Δεν διαφέρει από μια συμφωνία real estate. Είναι απλώς λίγο πιο μεγάλο, για να το θέσουμε ήπια», δήλωσε στους Αμερικάνους δημοσιογράφους Susan Glasser και Peter Baker.

Ο Dodds πρόσθεσε πως η προσέγγιση του Τραμπ φαίνεται να έχει να κάνει τόσο με την «εγώ-πολιτική» όσο και με τη γεωπολιτική, άρα η άμυνα του ημισφαιρίου θα μπορούσε να είναι η «σκαλωσιά» που στόχο έχει να δώσει νόημα στις επιθυμίες του προέδρου των ΗΠΑ. Αλλά η ιδέα εξακολουθεί να έχει σημασία, και όχι μόνο λόγω των σημάτων που στέλνει σε άλλους.

«Πού τελειώνει το δυτικό ημισφαίριο; Στη Γροιλανδία; Στην Ισλανδία; Στο Σβάλμπαρντ; Πολύς κόσμος αισθάνεται νευρικότητα» ανέφερε άλλος ανώτατος Σκανδιναβός αξιωματούχος.

Ο Dodds προειδοποίησε πως μια συνέπεια της ανάληψης του ελέγχου της Γροιλανδίας από τον Τραμπ θα μπορούσε να είναι η Ρωσία να κάνει κίνηση για το Σβάλμπαρντ, το αρκτικό αρχιπέλαγος που είναι μέρος της Νορβηγίας, αλλά όπου υπάρχει ρωσικός οικισμός.

Η Κίνα θα προσπαθούσε επίσης να εκμεταλλευτεί την τωρινή αδυναμία της Ρωσίας να πατήσει περισσότερο πόδι στην Αρκτική, λέει ο Dodds, σημειώνοντας το ενδιαφέρον του Πεκίνου για την Βόρεια Θαλάσσια Οδό που θα μπορούσε να μειώσει στο μισό τους χρόνους αποστολής προς την Ευρώπη.

«Καταλήγουμε σχεδόν σε μια συμφωνία τύπου «Μεγάλο Παιχνίδι» για τις σφαίρες κυριαρχίας. Η τρομακτική λογική είναι πως η Ευρώπη βρίσκεται στη μέση αυτών των σφαιρών συμφωνίας», πρόσθεσε ο Dodds.

Για την ώρα, η καλύτερη ελπίδα της Ευρώπης φαίνεται να είναι να πείσει την Ουάσινγκτον ότι παίρνει στα σοβαρά την ασφάλεια της Αρκτικής –και πως είναι καλύτερα να εστιάσει εκεί παρά στην άμυνα του ημισφαιρίου.

Αλλά μια πρώιμη προσπάθεια να το δείξει αυτό, στέλνοντας Ευρωπαίους στρατιώτες για να ενωθούν με τις δυνάμεις της Δανίας σε μια άσκηση στη Γροιλανδία, φάνηκε να γυρίζει μπούμερανγκ, αφού ο Τραμπ απείλησε να επιβάλλει δασμούς στις χώρες που συμμετείχαν, συμπεριλαμβανομένων του Ηνωμένου Βασιλείου, της Γαλλίας και της Γερμανίας.

Παρ’ όλ’ αυτά, οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες παραμένουν προσηλωμένες στη σύσφιξη των σχέσεων με τον Τραμπ, δείχνοντάς του πως είναι πολύτιμοι σύμμαχοι, ιδιαίτερα στην Αρκτική. «Υπάρχει ανταλλαγή πληροφοριών με τους Αμερικάνους. Είναι ένας δρόμος διπλής κατεύθυνσης» ανέφερε ένας ανώτατος Σκανδιναβός διπλωμάτης.

Η Φινλανδία έχει τονίσει στον Τραμπ τις ικανότητές της στον τομέα της παγοθραύσης, υπογραμμίζοντας την εμπειρογνωμοσύνη της στην Αρκτική που οι ΗΠΑ επιθυμούν διακαώς. Η υπουργός Εξωτερικών της Φινλανδίας Elina Valtonen, δήλωσε στην FT τον Οκτώβριο ότι η Ρωσία αποτελεί απειλή τόσο στο βορρά, όσο και στην ανατολή.

«Είμαστε εδώ για να αναλάβουμε το μερίδιο που μας αναλογεί, επίσης στην Αρκτική», είπε η Valtonen. «Η Αρκτική είναι πιο αμφισβητούμενη από ποτέ. Αυτό πιθανότατα δεν θα τελειώσει εδώ. Οι ΗΠΑ θα χρειαστούν συμμάχους για αυτό».

Η πρωθυπουργός της Ισλανδίας Kristrún Frostadóttir , δήλωσε επίσης στους FT τον Οκτώβριο ότι «κανείς δεν θέλει να αποκλείσει τις ΗΠΑ, όλοι θέλουν να συνεργαστούν με τις ΗΠΑ. Απλά δεν θέλουμε να μας λένε τι να κάνουμε».

Στη μέση όλων αυτών βρίσκεται η ίδια η Γροιλανδία. Οι 57.000 κάτοικοί της βρίσκονται στο επίκεντρο μιας γεωπολιτικής δίνης, σαστισμένοι και υπό έντονη πίεση. Η Sara Olsvig, πρώην υπουργός της Γροιλανδίας και νυν πρόεδρος του Inuit Circumpolar Council, αναφερόμενη στο αμερικανικό ενδιαφέρον, είπε πως «έχουμε περάσει τον αποικισμό και δεν χρειάζεται να το ξαναπεράσουμε αυτό».

Πρόσθεσε πως «αυτή η αντιπαλότητα των μεγάλων δυνάμεων που βλέπουμε τώρα δεν θα φύγει. Ο κόσμος είναι πολύ πιο πολυπολικός απ’ όσο ήταν κατά τη διάρκεια του ψυχρού πολέμου. Το μεγάλο ερώτημα είναι: θα διατηρήσουμε την παγκόσμια τάξη; Θα είναι τεράστιο χάος αν δεν μπορέσουμε, και όλοι θα την έχουμε άσχημα».

© The Financial Times Limited 2026. All rights reserved.
FT and Financial Times are trademarks of the Financial Times Ltd.
Not to be redistributed, copied or modified in any way.
Euro2day.gr is solely responsible for providing this translation and the Financial Times Limited does not accept any liability for the accuracy or quality of the translation