«Μήτε δανειζόμενος μήτε δανειστής να είσαι» έγραφε ο Ουίλιαμ Σαίξπηρ, ο οποίος ήταν ένας από τους μεγαλύτερους συγγραφείς στην ιστορία, αλλά προφανώς δεν είχε γνώσεις οικονομικών. Χωρίς τον δανεισμό η σύγχρονη οικονομική κοινωνία δεν θα αναπτυσσόνταν και πολύ, με ή χωρίς την τεχνητή νοημοσύνη. Αυτός είναι ένας άλλος τρόπος για να πούμε πως η πιστωτική επέκταση είναι μια θεμελιώδης και απαραίτητη προϋπόθεση για την ενίσχυση της ονομαστικής αύξησης ΑΕΠ, εδώ στις ΗΠΑ και οπουδήποτε αλλού στον κόσμο.
Το να κάνεις απλά το αντίστοιχο της ανταλλαγής κοχυλιών δεν κάνει και πολλά προς αυτή την κατεύθυνση. Η οικονομική ανάπτυξη απαιτεί επέκταση των κοχυλιών/ισολογισμών προκειμένου να προωθήσει τη μακροπρόθεσμη ανάπτυξη.
Το έργο του Μίλτον Φρίντμαν μπορεί να το επιβεβαίωσε αυτό με τη θέση του πως «το χρήμα έχει σημασία», όπου υποστήριζε πως η προσφορά χρήματος είναι ο πρωταρχικός μοχλός του πληθωρισμού. Αλλά από τον ορισμό του για το «χρήμα» πάντα έλειπε μια σύνδεση με τον δικό μου τρόπο σκέψης.
Είναι καλύτερα να κοιτάξουμε τη συνολική πίστη στις ΗΠΑ. Αυτή η κατηγορία συμπεριλαμβάνει την κρατική, στεγαστική και εταιρική πίστη και τώρα βρίσκεται κοντά στα 84 τρισ. δολάρια, σύμφωνα με την Fed.
Τελευταία επεκτείνεται με έναν ικανοποιητικό ρυθμό 5,9%, που σε έναν κόσμο με ονομαστική αύξηση του ΑΕΠ των ΗΠΑ γύρω στο 8%, είναι αρκετός για να σταθεροποιήσει τις τιμές των περιουσιακών στοιχείων ή να τις ωθήσει υψηλότερα, δεδομένης και της ευφορίας γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη, η οποία τιμολογεί την ανάπτυξη του ΑΕΠ σε επίπεδα υψηλότερα από τα ιστορικά.
Αυτό είναι που ευθύνεται για τα τρέχοντα επίπεδα των μετοχών. Αν η πιστωτική ανάπτυξη επιβραδυνθεί στο περίπου 4%, οι χρηματαγορές πιθανότατα θα νιώσουν τη σύσφιξη.
Αλλά η επέκταση των ισολογισμών, είτε είναι προσωπικοί, είτε εταιρικοί, ή κρατικοί, πρέπει να εξισορροπείται μεσομακροπρόθεσμα. Το υπερβολικό χρέος μπορεί να οδηγήσει σε υπερβολικό ρίσκο και τα υπερβολικά ίδια κεφάλαια μπορεί να οδηγήσουν σε μικρότερη αύξηση των κερδών ανά μετοχή υπό ορισμένους κύκλους υποαπόδοσης της παραγωγικότητας.
Αν κινηθούν και τα δυο με τον ίδιο ρυθμό, συμβατό με τα πρότυπα του κλάδου, η οικονομική ανάπτυξη είναι κάτι παραπάνω από πιθανό πως θα επεκταθεί και αυτή.
Αν και είναι δύσκολο να μετρηθούν λόγω των καθυστερήσεων στην υποβολή των στοιχείων, οι προσωπικοί, εταιρικοί και κρατικοί ισολογισμοί έχουν βγει εκτός ισορροπίας και η ανάπτυξη με τη σειρά της μπορεί να υποστεί τις συνέπειες.
Η πρόσφατη επέκταση της τεχνητής νοημοσύνης που χρηματοδοτείται από τις αγορές χρέους είναι ανώμαλη με βάση τα ιστορικά δεδομένα. Ο δανεισμός εκατοντάδων δισεκατομμυρίων από τους hyperscalers για τη χρηματοδότηση της επέκτασης των data centers είναι προφανώς ένα καλό στοίχημα για την ενίσχυση της μελλοντικής ανάπτυξης, αλλά αν δεν αποδώσει τότε… «Χιούστον, έχουμε πρόβλημα».
Τα 1 τρισ. δολάρια των επενδύσεων που σχετίζονται με την τεχνητή νοημοσύνη που προβλέπονται για το 2027 πιθανόν θα χρηματοδοτηθούν μόνο από χρέος, τώρα που έχουν εξαφανιστεί οι θετικές ταμειακές ροές.
Στον κρατικό ισολογισμό ο κίνδυνος είναι εξίσου σημαντικός. Ακόμα και οι πιο αισιόδοξοι οικονομολόγοι πρέπει να αρχίσουν να αναγνωρίζουν πως τα επίπεδα του αμερικανικού χρέους φτάνουν σε επίπεδα κορύφωσης για «καιρό ειρήνης», με τον δείκτη καθαρού χρέους προς ΑΕΠ να κυμαίνεται γύρω στο 100%. Και οι γενιές των boomers στον πληθυσμό θα προκαλέσουν διόγκωση του μελλοντικού κόστους της κοινωνικής ασφάλισης, του Medicare και του Medicaid. Η μετάβαση σε ένα μέλλον όπου θα κυριαρχούν οι νεότερες γενιές απέχει ακόμα χρόνια.
Αυτό που υποδηλώνεται για τις μελλοντικές χρηματαγορές είναι προφανές βάσει της κοινής λογικής. Η ανισομερής ανάπτυξη του ισολογισμού μέσω της ανάληψης περισσότερου χρέους οδήγησε σε ανάπτυξη τώρα, αλλά πιθανότατα χαμηλότερη αργότερα. Ομοίως, έχει οδηγήσει σε υψηλότερο πληθωρισμό τώρα με ελάχιστη μελλοντική «ανάπαυλα», απουσία παγκόσμιας συγκράτησης στις δημοσιονομικές αγορές και τις αγορές χρέους.
Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, η άποψή μου είναι: μην έχετε στην κατοχή σας ομόλογα, με εξαίρεση τα μονοετή Treasuries, που βρίσκονται τώρα στο 4,55%. Να είστε προσεκτικοί με τις μετοχές που βρίσκονται σε επίπεδα ρεκόρ, καθώς οι υψηλότερες αποδόσεις με την πάροδο του χρόνου θα συρρικνώσουν τα περιθώρια κέρδους.
Να είστε προετοιμασμένοι για το τέλος των χρηματιστηριακών αγορών «όπως τις είχατε συνηθίσει» και για υψηλότερη αστάθεια στις τιμές για τα 10ετή ομόλογα αναφοράς του αμερικανικού δημοσίου.
Σε όρους συγκεκριμένων τομέων, είμαι επιφυλακτικός με τους hyperscalers εκτός αν έχουν δείκτες τιμής προς κέρδη (P/E) μικρότερους από 20. Και ενώ δεν κατέχω αυτές τις μετοχές, οι αξιοπρεπείς αποδόσεις των Verizon και AT&T μπορεί να είναι ελκυστικές για κάποιους συντηρητικούς επενδυτές στην αγορά των ΗΠΑ -αν και οι δραστηριότητές τους απειλούνται τώρα από το Starlink Mobile της SpaceX όσον αφορά τις αγορές κινητής τηλεφωνίας.
Ενδέχεται επίσης να υπάρχουν ευκαιρίες σε αμοιβαία κεφάλαια εισοδήματος που διαπραγματεύονται με έκπτωση σε σχέση με την καθαρή αξία του ενεργητικού τους. Το Nuveen Preferred & Income Opportunities Fund, για να αναφέρω ένα παράδειγμα στο οποίο δεν έχω μερίδιο, διαπραγματεύεται με έκπτωση περίπου 8% σε σχέση με το NAV και αποδίδει 11%. Ωστόσο, όπως και άλλα του κλάδου, θα πληγεί εάν τα βραχυπρόθεσμα επιτόκια κινηθούν υψηλότερα από το αναμενόμενο.
«Διατήρηση και προστασία» είναι το τρέχον επενδυτικό μου μότο.
* Ο συγγραφέας είναι φιλάνθρωπος και συν-ιδρυτής της Pimco
© The Financial Times Limited 2026. All rights reserved.
FT and Financial Times are trademarks of the Financial Times Ltd.
Not to be redistributed, copied or modified in any way.
Euro2day.gr is solely responsible for providing this translation and the Financial Times Limited does not accept any liability for the accuracy or quality of the translation