Προσοχή, όλα συγκλίνουν!

Η σύγκλιση είναι ένα υπέροχο πράγμα. Ποιος θα ονειρευόταν πριν από μια γενιά ότι μια μέρα θα μπορούσατε να παίζετε δίσκους γραμμοφώνου στο τηλέφωνό σας; (Και εδώ που τα λέμε, ποιος θα ονειρευόταν ότι θα θέλατε να το κάνετε;). Τι γίνεται όμως με την επίδραση της σύγκλισης σε άλλους τομείς του παγκόσμιου γίγνεσθαι;

Δημοσιεύθηκε: 20 Μαρτίου 2004 - 12:40

του Richard Tomkins

Η σύγκλιση είναι ένα υπέροχο πράγμα. Ποιος θα ονειρευόταν πριν από μια γενιά ότι μια μέρα θα μπορούσατε να παίζετε δίσκους γραμμοφώνου στο τηλέφωνό σας; (Και εδώ που τα λέμε, ποιος θα ονειρευόταν ότι θα θέλατε να το κάνετε;).

Ωστόσο, στους Financial Times της Δευτέρας, διάβασα ότι μια βρετανική ραδιοφωνική εταιρία σχεδιάζει να επιτρέπει στους ακροατές της να αγοράζουν ηχογραφήσεις τραγουδιών που άκουσαν στα ερτζιανά, ”κατεβάζοντάς” τα ως αρχεία MP3 στο κινητό τους τηλέφωνο.

Σήμερα, μπορείτε να πραγματοποιήσετε τηλεφωνικές κλήσεις μέσω του προσωπικού σας υπολογιστή και του διαδικτύου. Μπορείτε να χρησιμοποιήσετε το κινητό σας τηλέφωνο για να βγάλετε φωτογραφίες ή να ”τραβήξετε” video clips. Μπορείτε να χρησιμοποιήσετε τον ηλεκτρονικό σας υπολογιστή για να δείτε τις φωτογραφίες που τραβήξατε με την ψηφιακή σας φωτογραφική μηχανή.

Είναι εντυπωσιακό πως στην εξελιγμένη Μεγάλη Βρετανία μπορείτε να αγοράσετε ακόμη και ηλεκτρικό ξυπνητήρι με ενσωματωμένο βραστήρα ο οποίος θα σας προσφέρει αυτόματα ένα φρέσκο φλιτζάνι τσάι όταν σας ξυπνάει το πρωί.

Μερικές φορές αναρωτιέμαι αν είμαι ο μοναδικός στον κόσμο που δεν χρησιμοποιεί ακόμη το ψυγείο του για να ”σερφάρει” στο διαδίκτυο. Ωστόσο, αυτό που με ενδιαφέρει στη σύγκλιση δεν είναι τόσο το πώς συνενώνει τις εξελίξεις στην τεχνολογία, τα μέσα, τις τηλεπικοινωνίες και τις οικιακές συσκευές, αλλά πως επιδρά σε άλλους τομείς του παγκόσμιου γίγνεσθαι.

Στην πολιτική, τα επιχειρήματα του Francis Fukuyama στο ”Τέλος της Ιστορίας” και στο ”Ο τελευταίος Άνθρωπος” ίσως φαίνονται ξεπερασμένα τώρα που ο φαινομενικός θρίαμβος της δημοκρατίας του φιλελευθερισμού – το ”τελευταίο στάδιο της ιδεολογικής εξέλιξης της ανθρωπότητας” σύμφωνα με τον Fukuyama– δοκιμάζεται από την παγκόσμια τρομοκρατία.

Στη δύση, ωστόσο, ο παλιός ιδεολογικός διαχωρισμός μεταξύ δεξιάς και αριστεράς έχει πάψει να ισχύει μετά την πτώση του Τείχους του Βερολίνου, και οι δυο παρατάξεις έχουν συγκλίνει στον χώρο του κέντρου.

Στην κοινωνία, τα άκρα του πλούτου και της φτώχειας εξακολουθούν να υπάρχουν. Ωστόσο, όσο οι δυνάμεις του ανταγωνιστικού καπιταλισμού και της αυξανόμενης ευημερίας γκρεμίζουν τους ταξικούς φραγμούς και άλλους περιορισμούς της ελευθερίας επιλογών, θα γίνεται όλο και πιο ”κλισέ” το σχόλιο πως είμαστε όλοι μέρος της μεσαίας τάξης.

Και όσο θα συγκλίνουν οι ίδιες οι κοινωνικές τάξεις, τόσο θα συγκλίνουν και οι συνήθειες και οι προτιμήσεις τους στην κατανάλωση: κάποτε το Harrods ήταν το μαγαζί των πλουσίων και το Tesco το μαγαζί των μαζών. Πλέον δεν υπάρχει τέτοιος διαχωρισμός.

Στην κοινωνιολογία, η μάχη των δυο φύλων ίσως να συνεχιστεί για πάντα και οι άντρες να μη μπορούν ακόμη να γεννήσουν. Ωστόσο, τα φυλετικά χαρακτηριστικά συγκλίνουν αδιαμφισβήτητα. Περισσότερες γυναίκες εργάζονται, καταλαμβάνοντας θέσεις εξουσίας, ενώ περισσότεροι άντρες βοηθούν με τις δουλειές του σπιτιού και την ανατροφή των παιδιών.

Οι γυναίκες γίνονται πιο ανεξάρτητες και γεμίζουν αυτοπεποίθηση ενώ οι άντρες χρησιμοποιούν ενυδατικές κρέμες, γνωρίζονται με τη θηλυκή τους πλευρά και πηγαίνουν για ψώνια. Υποπτεύομαι ότι έως το τέλος της δεκαετίας το μοναδικό ”οχυρό” του άντρα που θα παραμείνει θα είναι το κούρεμα του γκαζόν.

Στην εργασία, η διαχωριστική γραμμή ”εμείς και αυτοί” που διαχώριζε κάποτε τα διευθυντικά στελέχη από τους εργάτες– σκλάβους του βασικού μισθού απέδωσε σε εργασιακούς χώρους που διακήρυσσαν την ιεραρχία και τη συλλογική εργασία.

Στην σημερινή οικονομία της γνώσης, οι εργαζόμενοι πληροφορούνται ότι είναι το πιο πολύτιμο περιουσιακό στοιχείο της επιχείρησης και τους παινεύουν, τους φροντίζουν και τους συμβουλεύονται, τουλάχιστον μέχρι τη στιγμή που θα χαθεί η δουλειά τους στο βωμό μιας επιχειρηματικής συγχώνευσης ή περικοπών λειτουργικού κόστους.

Υπάρχουν αναρίθμητα παραδείγματα. Κάποτε οι άνθρωποι ήταν είτε νέοι είτε γέροι. Τώρα, που τα παιδιά ωριμάζουν νωρίτερα και οι ενήλικοι αρνούνται να ωριμάσουν, η ηλικία που όλοι φιλοδοξούν να φτάσουν είναι αυτή των 17. Κάποτε, νομίζαμε ότι τα πράγματα ήταν, είτε καλά, είτε κακά. Τώρα, ο ηθικός σχετικισμός μας διδάσκει ότι όλα είναι κάπου στη μέση. Κάποτε υπήρχε η πραγματικότητα και η φαντασία. Τώρα έχουμε τα reality στην τηλεόραση.

Και πάνω από όλα, έχουμε τον μεγάλο εξισωτή του καπιταλισμού, την παγκοσμιοποίηση, να τριγυρνάει ανά τον κόσμο και να μετατρέπει τις οικονομίες, τις γλώσσες, τους πολιτισμούς, τις μόδες, τις μουσικές, τις προτιμήσεις και τη διασκέδασή μας σε μια παγκόσμια ”σούπα”.

Μπορείτε όντως να επιχειρηματολογήσετε για το πως η παγκοσμιοποίηση λειτουργεί προσθετικά στην διαθέσιμη ποικιλία, αυξάνοντας τη δυνατότητα πρόσβασης στον πολιτισμό των άλλων χωρών: σκεφτείτε απλά την ποικιλία πιάτων από διαφορετικές χώρες που είναι διαθέσιμα κοντά στο σπίτι σας.

Το πρόβλημα είναι ότι αυτή η ποικιλία τείνει να γίνει ακριβώς η ίδια κοντά σε όλα τα σπίτια του πλανήτη. Και δεν θα αναφερθώ καν στην κουζίνα fusion.

Όσο η σύγκλιση αυτή θα συνεχίζει να εξελίσσεται αδυσώπητα, θα καταλήξουμε όλοι να σκεφτόμαστε το ίδιο, να λειτουργούμε με τον ίδιο τρόπο, να ψηφίζουμε τους ίδιους, να ντυνόμαστε ίδια και να μοιραζόμαστε το ίδιο γούστο στο φαγητό, τα σπορ, τη διασκέδαση, και να ελέγχουμε το οικιακό μας περιβάλλον με το ίδιο μικρό τηλεκοντρόλ;

Εάν πιστεύετε στο επιχείρημα του ”τέλους της Ιστορίας” του Fukuyama, ίσως μπείτε στον πειρασμό να θεωρήσετε πως έτσι θα γίνει. Για τον Fukuyama, υπήρξε κάτι δαρβινικό και αναπόφευκτο στην πολιτισμική σύγκλιση προς το ιδεώδες της δημοκρατίας του φιλελευθερισμού και των ελεύθερων αγορών.

Εάν πειστείτε από αυτή την ιδέα είναι εύκολο να αντιληφθείτε τη σύγκλιση ως μια φυσική δύναμη που μας ωθεί όλους προς το κέντρο σε όλα τα επίπεδα, από την πολιτική και τον πολιτισμό έως την κοινωνία και την ηθική.

Ωστόσο, η αλήθεια είναι ότι δεν υπάρχει τίποτα φυσικό στην σύγκλιση. Τα προαναφερθέντα παραδείγματα καταδεικνύουν ότι είναι ένα εντελώς πρόσφατο φαινόμενο – ένα πανούργο τέχνασμα, ένα κοινωνικό δημιούργημα, προϊόν των δημοκρατιών του φιλελευθερισμού ανά τον κόσμο και των προηγμένων βιομηχανικών οικονομιών.

Στο φυσικό σύμπαν, ο δεύτερος νόμος της θερμοδυναμικής μας λέει πως τα πράγματα τείνουν όχι προς τη σύγκλιση αλλά προς τη διαφοροποίηση, την απομάκρυνση, την αποδιοργάνωση και το χάος. Εν κατακλείδι, η ενέργεια διασκορπίζεται και τα πράγματα αποσυντίθενται στα εξ’ ων συνετέθησαν: εάν αφεθούν μόνα τους, τα σπίτια γίνονται χαλάσματα και τα αυτοκίνητα, σκουριά και όχι ανάποδα.

Ίσως μια μέρα όλοι συναντηθούμε στη μέση, αλλά, όπως μας υπενθυμίζει η τρομοκρατία, τα άκρα δεν έχουν φύγει μακριά. Αμφιβάλλω αν θα σταματήσουν ποτέ να τραβούν τον κόσμο προς το χάος: η σύγκλιση είναι εύθραυστη και πρέπει να πολεμήσουμε γι’ αυτή μέχρι το τέλος.

© The Financial Times Limited 2004. All rights reserved.
FT and Financial Times are trademarks of the Financial Times Ltd.
Not to be redistributed, copied or modified in any way.
Euro2day.gr is solely responsible for providing this translation and the Financial Times Limited does not accept any liability for the accuracy or quality of the translation