Μύθος του Αισώπου και διεθνής οικονομία

Ο μύθος "ο Τζίτζικας και ο Μέρμηγκας" μπορεί να αποτυπώσει άριστα τις συνθήκες που επικρατούν στην υφήλιο. Υπάρχουν τα "μυρμήγκια" Γερμανοί και Κινέζοι και τα ανέμελα "τζιτζίκια" Έλληνες, Ισπανοί, Αμερικανοί....

Δημοσιεύθηκε: 26 Μαΐου 2010 - 11:39

Martin Wolf

Όλοι στη Δύση γνωρίζουν τον μύθο "ο Τζίτζικας και ο Μέρμηγκας". Ο τζίτζικας είναι τεμπέλης και τραγουδάει όλο το καλοκαίρι, ενώ ο μέρμηγκας μαζεύει τροφή για τον χειμώνα. Όταν φθάνει ο χειμώνας, ο τζίτζικας ικετεύει τον μέρμηγκα να του δώσει τροφή. Όμως ο μέρμηγκας αρνείται και ο τζίτζικας λιμοκτονεί. Το ηθικό δίδαγμα αυτού του μύθου; Η τεμπελιά φέρνει φτώχια.

Βέβαια, η ζωή είναι πιο περίπλοκη από τον συγκεκριμένο μύθο του Αισώπου. Στη σημερινή ζωή μυρμήγκια είναι οι Γερμανοί, οι Κινέζοι και οι Ιάπωνες, ενώ τζιτζίκια οι Αμερικανοί, οι Βρετανοί, οι Έλληνες, οι Ιρλανδοί και οι Ισπανοί. Τα μυρμήγκια παράγουν προϊόντα που τα τζιτζίκια θέλουν να αγοράσουν. Τα τζιτζίκια ρωτούν τα μυρμήγκια μήπως έχουν και αυτά κάτι που τα ίδια επιθυμούν να αγοράσουν. "Όχι" απαντούν τα μυρμήγκια και προσθέτουν: "Δεν έχετε κάτι που θα θέλαμε, εκτός ίσως από μια γωνιά σε κάποια ηλιόλουστη παραλία. Θα σας δανείσουμε χρήματα. Με αυτόν τον τρόπο εσείς θα απολαμβάνετε τα προϊόντα μας και εμείς θα αποκτούμε τις παραλίες σας".

Τόσο τα μυρμήγκια όσο και τα τζιτζίκια είναι χαρούμενα. Καθώς τα μυρμήγκια είναι λιτοδίαιτα και προσεκτικά, αυξάνουν τα αποθεματικά τους σε υποτίθεται ασφαλείς τράπεζες, οι οποίες δανείζουν μέρος τους στα τζιτζίκια. Ως εκ τούτου, αυτά δεν είναι ανάγκη να παράγουν προϊόντα, από τη στιγμή όπου τα μυρμήγκια τους πωλούν όλα όσα χρειάζονται. Όμως, τα μυρμήγκια δεν τους πωλούν σπίτια, εμπορικά κέντρα ή γραφεία. Τα τζιτζίκια πρέπει να τα κατασκευάσουν μόνα τους. Πολλές φορές, δε, καλούν τα μυρμήγκια να τους τα φτιάξουν. Τα τζιτζίκια ανακαλύπτουν ότι καθώς αυξάνονται οι εισροές κεφαλαίων οι τιμές των ακινήτων αυνεβαίνουν. Έτσι δανείζονται περισσότερα, χτίζουν περισσότερο και ξοδεύουν περισσότερο.

Τα μυρμήγκια κοιτούν την ευμάρεια στις αποικίες των τζιτζικιών και συνιστούν στις τράπεζές τους: "Δανείστε περισσότερα στα τζιτζίκια, από τη στιγμή όπου εμείς τα μυρμήγκια δεν έχουμε ανάγκη δανεισμού". Τα μυρμήγκια προτιμούν να παράγουν πραγματικά και όχι χρηματοοικονομικά προϊόντα. Την ίδια στιγμή, τα τζιτζίκια φροντίζουν να τιτλοποιούν τα δάνεια που έχουν λάβει και να τα πουλούν στις τράπεζες των μυρμηγκιών.

Ταυτόχρονα, τα γερμανικά μυρμήγκια βρίσκονται πολύ κοντά σε ορισμένες μικρές "περιοχές" τζιτζικιών. Και προτείνουν: "Θέλουμε να είμαστε φίλοι. Γιατί δεν χρησιμοποιούμε όλοι το ίδιο νόμισμα; Όμως, πρώτα θα πρέπει να υποσχεθείτε ότι και εσείς θα συμπεριφέρεστε σαν μυρμήγκια". Τα τζιτζίκια θα πρέπει να περάσουν ένα βασικό τεστ: να συμπεριφερθούν σαν μυρμήγκια για μερικά χρόνια. Το πράττουν και τους επιτρέπεται να χρησιμοποιήσουν το κοινό ευρωπαϊκό νόμισμα.

Όλοι ζουν ευτυχισμένοι για κάποιο διάστημα. Τα γερμανικά μυρμήγκια κοιτούν τα δάνεια που έχουν παράσχει στα τζιτζίκια και αισθάνονται πλούσια. Την ίδια στιγμή, οι κυβερνήσεις των τζιτζικιών κοιτάζουν τους προϋπολογισμούς τους που είναι υγιείς και τονίζουν: "Κοίτα, τα καταφέρνουμε καλύτερα από τα μυρμήγκια". Τα μυρμήγκια αισθάνονται ντροπή, αλλά δεν σχολιάζουν τις υπερβολικές αυξήσεις μισθών και τιμών που καταγράφονται στις αποικίες των τζιτζικιών, κάτι που καθιστά τα προϊόντα των τζιτζικιών πιο ακριβά, ενώ ταυτόχρονα δημιουργούν συνθήκες που στηρίζουν ακόμη μεγαλύτερο δανεισμό.

Όμως, τα σοφά γερμανικά μυρμήγκια γνωρίζουν ότι "τα χρήματα δεν φυτρώνουν στα δέντρα". Τελικώς, οι τιμές ακινήτων στις αποικίες φθάνουν στο ανώτατο σημείο τους. Τα μυρμήγκια αρχίζουν να αισθάνονται άβολα και ζητούν πίσω τα χρήματά τους. Όλο αυτό δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο και οι αποικίες των τζιτζικιών βλέπουν τα ελλείμματα και τα χρέη τους να αυξάνονται.

Οι κυβερνήσεις των μυρμηγκιών κατανοούν ότι ο πλούτος τους δεν αξίζει και τόσο πολύ, από τη στιγμή όπου το μόνο που μπορούν να τους προσφέρουν τα τζιτζίκια είναι μια γωνιά σε κάποια ηλιόλουστη παραλία. Ζητούν, λοιπόν, από τα τζιτζίκια να αυξήσουν τους φόρους και να μειώσουν τις δαπάνες. "Πρέπει, όντως, να συμπεριφέρεστε σαν μυρμήγκια". Αποτέλεσμα οι αποικίες των τζιτζικιών να διολισθήσουν σε βαθιά ύφεση. Τελικώς, τα γερμανικά μυρμήγκια αναγκάζονται να διαγράψουν τα χρέη των τζιτζικιών.

Στον ευρύτερο κόσμο υπάρχουν και άλλες φωλιές μυρμηγκιών. Ιδιαίτερα στην Ασία υπάρχουν πάρα πολλές. Υπάρχει η πλούσια Ιαπωνία και η τεράστια, αν και φτωχότερη, Κίνα. Η Κίνα θέλει να γίνει πλούσια πουλώντας φθηνά προϊόντα στα τζιτζίκια της υφηλίου. Φροντίζει, δε, να έχει μία σταθερή ισοτιμία στο νόμισμά της, ώστε να είναι ακόμη πιο ανταγωνιστική. Ευτυχώς για τα ασιατικά μυρμήγκια υφίσταται μία τεράστια αποικία τζιτζικιών πρόθυμων να καταναλώσουν, που λέγεται Αμερική. Τα ασιατικά μυρμήγκια δημιουργούν με τα αμερικανικά τζιτζίκια ανάλογες σχέσεις με αυτές που τα γερμανικά μυρμήγκια έχουν δημιουργήσει με τους δικούς τους γείτονες-τζιτζίκια.

Υπάρχει, βέβαια, μία διαφορά: Όταν η αποικία των τζιτζικιών που λέγεται ΗΠΑ σταματήσει τον δανεισμό και την κατανάλωση και το δημοσιονομικό της έλλειμμα εκραγεί, η κυβέρνησή τους δεν θα σκεφτεί το αυτονόητο: "Υπάρχει κίνδυνος. Πρέπει να μειώσουμε τις δαπάνες". Αντίθετα θα σκεφτεί: "Πρέπει να συνεχίσουμε να καταναλώνουμε για να στηρίξουμε την οικονομία". Έτσι, το έλλειμμα διευρύνεται ακόμη περισσότερο.

Αυτό καθιστά νευρικούς τους Ασιάτες. Γι' αυτό ο αρχηγός της κινεζικής φωλιάς τονίζει στους Αμερικανούς: "Εμείς, ως πιστωτές σας, θέλουμε να σταματήσετε να δανείζεστε, όπως ακριβώς πράττουν αυτήν τη στιγμή και οι Ευρωπαίοι". Ο αρχηγός των Αμερικανών γελά και απαντά: "Δεν σας ζητήσαμε εμείς να μας δανείσετε. Μάλιστα, εμείς σας ξεκαθαρίσαμε ότι θα ήταν απερίσκεπτη κίνηση. Εμείς αυτό που θέλουμε είναι να διασφαλίσουμε ότι τα αμερικανικά τζιτζίκια έχουν δουλειά. Εάν δεν θέλετε να μας δανείσετε, αυξήστε την ισοτιμία του νομίσματός σας. Τότε εμείς θα μπορούμε να παράγουμε μόνοι μας αυτά που αγοράζαμε από εσάς και εσείς δεν θα έχετε πλέον την ανάγκη να μας δανείζετε".

Έτσι, οι Αμερικανοί διδάσκουν στα ασιατικά μυρμήγκια ένα σημαντικό μάθημα: "Εάν χρωστάς στην τράπεζά σου 100 δολάρια, έχεις πρόβλημα. Εάν χρωστάς 100 εκατ. δολάρια, τότε το πρόβλημα το έχει η τράπεζα".

Ο Κινέζος ηγέτης δεν θέλει να παραδεχτεί ότι το αμερικανικό χρέος που έχει στην κατοχή του δεν αξίζει όσα δαπάνησε για να το αποκτήσει. Οι Κινέζοι πολίτες, επίσης, επιθυμούν να συνεχίσουν να παράγουν φθηνά προϊόντα για τους ξένους. Τελικώς, η Κίνα αποφασίζει να συνεχίσει να αγοράζει αμερικανικό χρέος.

Έπειτα από αρκετές δεκαετίες τα κινεζικά μυρμήγκια λένε στους Αμερικανούς: "Τώρα θέλουμε εσείς να μας δώσετε προϊόντα ισότιμα με το χρέος που έχετε σε εμάς". Τότε οι Αμερικανοί προχωρούν σε αναδιάρθρωση του χρέους τους, μειώνοντας την αξία του. Τελικώς, τα μυρμήγκια μένουν χωρίς αποταμιεύσεις και λιμοκτονούν.

Θέλετε το ηθικό δίδαγμα και αυτής της ιστορίας; Είναι απλό: "Εάν θέλεις να διατηρήσεις τον πλούτο σου, το καλύτερο είναι να μη δανείζεις στα τζιτζίκια αυτού του κόσμου!".

© The Financial Times Limited 2010. All rights reserved.
FT and Financial Times are trademarks of the Financial Times Ltd.
Not to be redistributed, copied or modified in any way.
Euro2day.gr is solely responsible for providing this translation and the Financial Times Limited does not accept any liability for the accuracy or quality of the translation