Τα οικονομικά της ευτυχίας

Όταν ο David Cameron έθεσε ως εθνικό στόχο τη δημιουργία "δείκτη ευτυχίας" για τη Βρετανία σηματοδότησε μία νέα τάση στην οικονομία, που θέλει να φέρει τη διάσταση της ποιότητας ζωής στους στριφνούς στατιστικούς δείκτες.

Δημοσιεύθηκε: 28 Δεκεμβρίου 2010 - 13:10

Tim Harford

"Η ευημερία ενός έθνους… ελάχιστα τεκμαίρεται από το ύψος του εθνικού εισοδήματος".

Με αυτά τα λόγια προειδοποίησε ο Simon Kuznets το Κογκρέσο των ΗΠΑ το 1934 ενώ καθ’ όλη την ακαδημαϊκή του πορεία επέμενε ότι στη ζωή υπάρχουν περισσότερα από το χρήμα. Τα σχόλια του νομπελίστα οικονομολόγου ήταν ριζοσπαστικά για την εποχή του, πόσο μάλλον καθώς πρόκειται για τον άνθρωπο που συνέβαλε τα μέγιστα στην πρώτη σοβαρή προσπάθεια να δημιουργηθούν δείκτες εθνικού εισοδήματος -που υπολογίζουν το σύνολο όσων παράγει και κερδίζει μία χώρα- για τις ΗΠΑ. Ο Simon Kuznets και η μικρή ερευνητική του ομάδα "έχτισαν" αυτούς τους δείκτες και ήξεραν εξαρχής τα όριά τους.

Πολλοί ακολουθούν τώρα τον Simon Kuznets. Από τα ανώτερα κλιμάκια της κυβέρνησης του κ. Barack Obama μέχρι τα γραφεία του Γάλλου ομολόγου του, κ. Nicolas Sarkozy, και του πρωθυπουργού της Βρετανίας, κ. David Cameron, ο ευρύτερος στόχος της εκτίμησης της ευημερίας ενός κράτους φαίνεται πως κυριαρχεί στη φαντασία των αξιωματούχων. Το αποτέλεσμα είναι οι ισχυροί της Δύσης να ακολουθούν χώρες όπως το Μπουτάν, του οποίου επίσημη αποστολή είναι ο υπολογισμός της "ακαθάριστης εθνικής ευτυχίας" και έχει καταστήσει το βασίλειο των Ιμαλαΐων πρωτοπόρο των εξελίξεων.

Ο κ. Cameron ήταν ο τελευταίος που διακήρυξε αυτόν τον εθνικό στόχο, λέγοντας ότι η Βρετανία πρέπει να αναζητήσει εναλλακτικά μέτρα που θα αποδεικνύουν εθνική πρόοδο "όχι μόνο ως προς την ανάπτυξη της οικονομίας αλλά και ως προς τη βελτίωση της ζωής μας, και δεν μιλώ μόνο για το βιοτικό επίπεδο, αλλά για την ποιότητα ζωής". Ορισμένοι αναλυτές υποπτεύονται ότι οι πολιτικοί έχουν τα δικά τους κίνητρα. Το αποτέλεσμα, όμως, είναι πως υπάρχει μία νέα τάση στα… οικονομικά της ευτυχίας.

Ο εναγκαλισμός της ευτυχίας είναι ένα θέμα. Ο υπολογισμός της, όμως, είναι διαφορετικό. Σε γενικές γραμμές, υπάρχουν τρεις τρόποι να υπολογίσει κανείς την ευεξία κάποιου κράτους. Ο ένας είναι να θέσει το πλαίσιο των δεικτών εθνικού εισοδήματος και να τους ρυθμίσει κατά τέτοιον τρόπο ώστε να αντικατοπτρίζουν καλύτερα την εθνική ευημερία. Ένας δεύτερος τρόπος είναι να συλλέξει στοιχεία σε αντικειμενικούς στόχους, που σχετίζονται με την ευημερία: από το προσδόκιμο όριο ζωής μέχρι την εγκληματικότητα, τα ποσοστά αυτοκτονιών και την εισοδηματική ανισότητα. Ο τρίτος τρόπος -και πρέπει να σημειωθεί ότι και οι τρεις μπορούν να αλληλοσυμπληρωθούν- είναι να υπολογίσει την εθνική ευημερία απλώς ρωτώντας ευθέως τους πολίτες πώς αισθάνονται, όπως αντιστοίχως θα ρωτούσε κάποιος για να υπολογίσει τον πλούτο: "Σε μία κλίμακα από το 1 έως το 10 πόσο πλούσιος είστε;".

Από θεωρητική άποψη, ο στόχος υπολογισμού της εθνικής ευημερίας φαίνεται πως ανήκει στην Κεντροαριστερά. Οι δείκτες ακαθάριστου εθνικού προϊόντος, όπως και αυτοί της ανεργίας, βγήκαν στην επιφάνεια τη δεκαετία του 1930, όταν ο Roosevelt ηγήθηκε της εξόδου των ΗΠΑ από τη Μεγάλη Ύφεση, ενώ παράλληλα η κυβέρνηση παραδέχτηκε ότι γνώριζε ελάχιστα για τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η οικονομία. Κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και την εποχή της μεγάλης συγκεντροποίησης εντάθηκαν οι κρατικές προσπάθειες κατανόησης του τρόπου λειτουργίας της οικονομίας.

Η αντίθετη άποψη εκφράστηκε πιο ισχυρά από τον John Cowperthwaite, τον φιλελεύθερο υπουργό Οικονομικών του Χονγκ Κονγκ, ο οποίος τη δεκαετία του 1960 αρνήθηκε να συλλέξει στατιστικά στοιχεία, υποστηρίζοντας ότι απλώς προσφέρουν πολεμοφόδια για την αγορά. Οι απόψεις του δεν υποστηρίχτηκαν.

Ο Simon Kuznets τιμήθηκε με το βραβείο Νόμπελ Οικονομίας το 1971. Έκτοτε είναι δύσκολο να βρει κανείς σοβαρούς οικονομικούς αναλυτές που να πιστεύουν πως η συλλογή οικονομικών δεικτών είναι άσκοπη. Το ερώτημα είναι εάν υπάρχει κάποιο πλεονέκτημα στο να προσπαθήσει κάποιος να τους συνδυάσει με τους δείκτες εθνικής ευημερίας ή, για να τεθεί πιο… χαριτωμένα, τους δείκτες εθνικής ευτυχίας.

Ο κ. Cameron υποστηρίζει ότι υπάρχουν πλεονεκτήματα. "Δεν μπορεί να αποτυπώσει κανείς την ευτυχία σε ένα χαρτί, όπως δεν μπορεί να την εμφιαλώσει", δήλωσε τον προηγούμενο μήνα. Το project του δείκτη ευτυχίας, πρόσθεσε, έχει έναν πρακτικό στόχο: να βοηθήσει την κυβέρνηση να κατανοήσει "με αποδείξεις" τον καλύτερο τρόπο βελτίωσης της κοινωνικής ευημερίας. Με λίγα λόγια, ο κ. Cameron πιστεύει πως ο δείκτης ευτυχίας μπορεί να βοηθήσει τον συντηρητικό - φιλελεύθερο κυβερνητικό συνασπισμό της Βρετανίας να σχεδιάσει τον δρόμο προς ένα ευτυχέστερο κράτος με τον ίδιο τρόπο με τον οποίο οι δείκτες του Kuznets βοήθησαν τους αξιωματούχους να απαντήσουν στη Μεγάλη Ύφεση και στον πόλεμο.

Προτού, όμως, κατανοήσουν οι κυβερνήσεις το τι πρέπει να πράξουν με τους δείκτες ευτυχίας, θα πρέπει να εξακριβωθεί ο τρόπος υπολογισμού τους… Οι μέθοδοι που υπάρχουν μέχρι τώρα αποτυπώνουν την ικανοποίηση από τη ζωή και τη διάθεση. Και τα δύο απέχουν πολύ από την ευτυχία. Επί παραδείγματι, πρόσφατη έρευνα καταλήγει στο ότι οι γυναίκες στις ΗΠΑ δηλώνουν πολύ περισσότερο ικανοποιημένες από τη ζωή τους, ενώ οι Γαλλίδες είναι κατά μεγαλύτερο μέρος της ημέρας σε καλή διάθεση.

"Εδώ και καιρό χρησιμοποιούμε μία λέξη για να αναφερθούμε σε ένα ευρύ φάσμα πραγμάτων", αναφέρει ο καθηγητής Kahneman και συμπληρώνει: "Ειδικότερα, πρέπει να εξακριβωθεί η διαφορά ανάμεσα στην ικανοποίηση από τη ζωή, στη διάθεση και στην πραγματική ευτυχία. Είναι αρκετά διαφορετικά πράγματα και έχουν διαφορετικές αιτίες και άλλα αποτελέσματα". Εάν οι πολιτικοί θέλουν να περιλάβουν έναν υπολογισμό της ευτυχίας στην εθνική τους στατιστική, τότε θα πρέπει να λάβουν υπόψη αυτήν τη διαφοροποίηση.

© The Financial Times Limited 2010. All rights reserved.
FT and Financial Times are trademarks of the Financial Times Ltd.
Not to be redistributed, copied or modified in any way.
Euro2day.gr is solely responsible for providing this translation and the Financial Times Limited does not accept any liability for the accuracy or quality of the translation