"Υπάρχουν και ενάρετοι δικτάτορες"

Υπάρχουν τεράστιες διαφορές μεταξύ των απολυταρχικών καθεστών, όπως επίσης υπάρχουν δικτάτορες που λειτουργούν θετικά για τον λαό τους. Παράλληλα όμως εξάλειψη της τυραννίας δεν σημαίνει μόνο διεξαγωγή εκλογών.

Δημοσιεύθηκε: 3 Μαρτίου 2011 - 14:05

Robert Kaplan*

Η ανάλυση βασίζεται σε διακρίσεις. Σε αυτό το κλίμα της αναστάτωσης του αραβικού κόσμου, οι διακρίσεις χάνονται. Δεν είναι όλα τα απολυταρχικά καθεστώτα κακά, όπως υποστηρίζουν οι νεοσυντηρητικοί. Και δεν θα πρέπει να ανατραπούν όλα. Οι ηθικές διαφορές ανάμεσα στον έναν δικτάτορα και στον άλλο είναι τόσο τεράστιες όσο και οι διαφορές ανάμεσα στις δικτατορίες και τις δημοκρατίες. Υπάρχουν φιλάνθρωποι δικτάτορες και δεν θα πρέπει να γυρίσουμε την πλάτη μας σε αυτούς.

Τα χαρακτηριστικά μεταμφίεσης που χρησιμοποιούν οι καλοί δικτάτορες είναι το όραμα, η κατ’ επίφαση νομιμότητα, η ύπαρξη ενός κοινωνικού συμβολαίου και η ικανότητα δημιουργίας πιο πολυσύνθετων θεσμών - και κατά συνέπεια πιο δημοκρατικών. Ο Μουαμάρ Καντάφι, επί παραδείγματι, δεν βρίσκεται ούτε κατά διάνοια στην ίδια κατηγορία με τον Σουλτάνο Καμπούς μπιν Σαΐντ του Ομάν, στο βασίλειο του οποίου επίσης καταγράφονται βίαιες διαδηλώσεις της νεολαίας τις τελευταίες ημέρες. Ο πρώην δικτάτορας της Αιγύπτου, Χόσνι Μουμπάρακ, επίσης δεν θα πρέπει να συγκρίνεται με τον ενεργητικό Βασιλιά Αμπντάλα της Ιορδανίας.

Ο Σουλτάνος Καμπούς του Ομάν έχει χτίσει δρόμους και σχολεία, έχει αναβαθμίσει τον ρόλο των γυναικών και έχει κινηθεί για την προστασία του περιβάλλοντος. Διοικεί με όραμα παρόμοιο με εκείνο πολλών παλαιότερων δικτατόρων στην Ασία, όπως ο Ντενγκ Ξιαοπίνγκ της Κίνας, ο Λι Κουάν της Σιγκαπούρης και ο πιο αμφιλεγόμενος Μαχαθίρ Μοχάμαντ της Μαλαισίας, οι οποίοι ανέσυραν τις χώρες τους από τη φτώχεια.

Όπως στις μοναρχίες της Ιορδανίας, του Κουβέιτ και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, έτσι και η νομιμότητα του Σουλτάνου Καμπούς βασίζεται σε μία παράδοση βασιλείας - παράγοντας που δεν ισχύει για τα περισσότερα αστυνομοκρατικά καθεστώτα της Αφρικής, που στερούνται τη βασιλική παράδοση και το όραμα.

Η νομιμότητα στηρίζεται σε ένα κοινωνικό συμβόλαιο, το οποίο αντιμετωπίζει τον λαό της χώρας ως πολίτες και όχι ως υπηκόους και έχει πρωταρχικό στόχο την οικονομική και κοινωνική αναβάθμιση της χώρας. Οι ηγέτες της Κίνας γνωρίζουν ότι πρέπει να δημιουργούν ρυθμό ανάπτυξης τουλάχιστον 7% για να αποφύγουν την ευρεία αναταραχή. Ακόμα και αν το πράξουν, όμως, το κοινωνικό συμβόλαιο αναθεωρείται γιατί η κοινωνία προοδεύει. Οι πολίτες και ειδικότερα η νεολαία απαιτούν παράλληλα με την οικονομική ελευθερία και πολιτικά δικαιώματα.

Γι' αυτούς τους λόγους, η ανήσυχη νεολαία της Κίνας και του Ομάν έχει σημαντικές διαφορές από τα κράτη της βόρειας Αφρικής. Στην Κίνα και στο Ομάν η νεολαία έχει μάθει να ζητάει ολοένα και περισσότερα από την ηγεσία της χώρας. Κατά συνέπεια, διαμαρτύρεται όταν οι ηγεσίες δεν μπορούν να ανταποκριθούν. Αντιθέτως, στην Τυνησία και στην Αίγυπτο, η νεολαία επαναστάτησε επειδή είχε μάθει να δέχεται ολοένα και λιγότερα και περίμενε υπομονετικά μία στιγμή αδυναμίας στο παλάτι, ώστε να εξαπολύσει όλη της την οργή.

Η Λιβύη, βεβαίως, αντιπροσωπεύει ένα επίπεδο μεγαλομανίας και κοινωνικής κονιορτοποίησης, που συναντάται σε ελάχιστες περιπτώσεις. Ο Καντάφι δεν δημιούργησε κανέναν θεσμό, όπως έπραξαν άλλα απολυταρχικά καθεστώτα. Στις χώρες του Περσικού υπάρχουν υπουργεία που λειτουργούν. Στην Τυνησία και στην Αίγυπτο λειτουργούν, αν και ίσως όχι τόσο καλά. Στη Λιβύη σχεδόν δεν υπάρχουν.

Όπως είχε τονίσει και ο καθηγητής του Harvard, Samuel Huntington, κατά τη δεκαετία του 1960, όσο πιο πολύπλοκη είναι μία κοινωνία, τόσο περισσότεροι θεσμοί χρειάζονται για τη διακυβέρνησή της. Καθήκον του κάθε δικτάτορα είναι να κάνει την κοινωνία ιεραρχικά περίπλοκη ώστε να ανακύπτουν διάφορες οικονομικές τάξεις και οι πολίτες να μπορούν να μεταπηδούν από το ένα επίπεδο στο άλλο. Αυτό επιτυγχάνεται με την ανάπτυξη και την ενίσχυση των προσωπικών ελευθεριών.

Η ίδια η επιτυχία ενός καλού δικτάτορα, όμως, η αποκήρυξη της τυραννίας, δηλαδή, οδηγεί και στην τελική του ανατροπή. Οι πολιτικές ελευθερίες θα πρέπει να συνοδεύονται από κάποια κοινωνική πολυπλοκότητα. Η μόνη ανακούφιση για έναν δικτάτορα κατά το τέλος μιας επιτυχούς ηγεμονίας είναι να δει τον λαό του να προχωρά χωρίς να ακολουθεί χάος. Είναι μάλλον απίθανο να αναγνωριστεί εν ζωή. Μόλις τώρα αναγνωρίζεται στην Ινδονησία ότι ο δικτάτορας Σουχάρτο συνέβαλε στην προετοιμασία της χώρας για μία δεκαετία επιτυχούς δημοκρατίας. Ήταν διεφθαρμένος, αλλά η διακυβέρνησή του είχε πλεονεκτήματα για τον λαό του.

Ο Σουλτάνος Καμπούς πρέπει να συνειδητοποιήσει πως με την προώθηση της κοινωνικής πολυπλοκότητας στο Ομάν, το ορόσημο της ηγεσίας του, θα είναι μία στάλα δημοκρατίας. Εάν καταφέρει να κατευνάσει τους διαδηλωτές με αυτόν τον τρόπο, τότε ενδεχομένως να αναδειχθεί στον Άραβα Λι, στο πρότυπο του ηγέτη της Σιγκαπούρης, ο οποίος έφερε τη χώρα από επίπεδα της Αφρικής στις ανεπτυγμένες οικονομίες του κόσμου. Εν μέσω δημοκρατικής αναταραχής, μία τέτοια σκέψη μοιάζει μάλλον παλαιομοδίτικη. Όταν όμως ξεθυμάνει αυτός ο ενθουσιασμός, τότε θα γίνει αντιληπτό ότι η πάταξη της τυραννίας δεν αφορά μόνο στη διεξαγωγή εκλογών.

* Ο Robert Kaplan είναι senior fellow στο Center for a New American Security και συγγραφέας του βιβλίου "Monsoon: The Indian Ocean and the Future of American Power".

© The Financial Times Limited 2011. All rights reserved.
FT and Financial Times are trademarks of the Financial Times Ltd.
Not to be redistributed, copied or modified in any way.
Euro2day.gr is solely responsible for providing this translation and the Financial Times Limited does not accept any liability for the accuracy or quality of the translation