ΗΠΑ: Η μεγάλη επιστροφή στη Νότια Κίνα

Ενώ η ΕΕ είναι βυθισμένη στην κρίση, οι ΗΠΑ διεκδικούν ηγετικό ρόλο στην νοτιοανατολική Ασία. Οι εμπορικές και στρατιωτικές συμφωνίες και η διαμάχη με την Κίνα για τον έλεγχο της περιοχής κατά τον "Αιώνα του...Ειρηνικού".

Δημοσιεύθηκε: 17 Νοεμβρίου 2011 - 16:40

David Pilling

Πόσοι τρόποι υπάρχουν άραγε για να πει κανείς ότι έχει επιστρέψει; Το 2010 η Hillary Clinton έπιασε το Πεκίνο από τον γιακά, δηλώνοντας πως η Θάλασσα της Νότιας Κίνας, την οποία διεκδικεί εν τω συνόλω της η Κίνα, είναι περιοχή ζωτικών συμφερόντων για τις ΗΠΑ. Πριν από μερικές εβδομάδες, η υπουργός Εξωτερικών δημοσιοποίησε ένα εκτενές άρθρο στο περιοδικό Foreign Policy, στο οποίο σκιαγραφούσε τα βασικά σημεία για τον «Αμερικανικό Αιώνα στον Ειρηνικό».

Και αυτή την εβδομάδα, κατά την σύνοδο του ΑSEAN στην Χονολουλού, ο Barack Obama μίλησε μόνο για αυτό το θέμα. «Οι ΗΠΑ είναι δύναμη του Ειρηνικού και είμαστε εδώ για να μείνουμε» δήλωσε. Το μήνυμα είναι σαφές. Οι ΗΠΑ επιστρέφουν. Ή μάλλον καλύτερα… δεν έφυγαν ποτέ.

Στην έκθεσή της, η κα Clinton αναπτύσσει το όραμά της. «Πρέπει να δημιουργήσουμε μία τάξη πραγμάτων που να βασίζεται σε κανόνες, η οποία να είναι ανοιχτή, ελεύθερ, διαφανής και δίκαιη» αναφέρει. Υποστηρίζει πως οι ΗΠΑ είναι μοναδικά τοποθετημένες για να δημιουργήσουν αυτή την τάξη και να την αστυνομεύσουν. «Είμαστε η μόνη δύναμη με δίκτυο ισχυρών συμμαχιών στην περιοχή, που δεν έχει εδαφικές φιλοδοξίες και με ισχυρό παρελθόν προσφοράς για το κοινό καλό» γράφει.

Τα σχόλιά της αναφέρονται στο μέλλον. Φέρουν όμως, πολλά στοιχεία από το παρελθόν. Δεν θα είναι όμως, τόσο εύκολο να επαναφέρει την μεταπολεμική εποχή, κατά την οποία οι ΗΠΑ δεν είχαν αξιόπιστο ανταγωνιστή για τον ρόλο του ουδέτερου μεσολαβητή. Η Ιαπωνία είχε νικηθεί και η Κίνα ήταν φτωχή και είχε καταπιαστεί με την Μαοϊκή επανάσταση.

Σήμερα η Κίνα έχει βγει από τον λήθαργο. Οι ΗΠΑ έχουν πλέον έναν σημαντικό ανταγωνιστή για την περιοχή της Ασίας, αν όχι σε παγκόσμια κλίμακα. Όπως υποστηρίζει και ο Lee Hsien Loong, ο πρωθυπουργός της Σιγκαπούρης: η Ασία είναι μία ακόμη περιοχή για τις ΗΠΑ, η Κίνα όμως, είναι συνέχεια εκεί.

Αυτή την εβδομάδα δύο στοιχεία της αμερικανικής στρατηγικής ενώθηκαν. Το πρώτο ήταν όταν ο κ. Obama παρουσίασε την Tran-Pacific Partnership (ΤΡΡ), όπως αποκαλεί την εμπορική συμφωνία του 21ου αιώνα που ενσωματώνει πολλά θέματα, από την κατάργηση των δασμών μέχρι την προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας και το σύστημα κρατικών προμηθειών.

Αμερικανοί αξιωματούχοι κάνουν λόγο για μία «νέα γενιά» αρχών. Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο όμως, είναι πως δεν περιλαμβάνει την Κίνα, την μεγαλύτερη εμπορική δύναμη της Ασίας. Σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους, αυτό θα μπορούσε να συμβαίνει επειδή η Κίνα – με τις κρατικές της επιχειρήσεις, την τάση προς την πειρατεία και την αμφισβητούμενη συναλλαγματική πολιτική – δεν είναι έτοιμη να γίνει μέρος σε μία τόσο υψηλού επιπέδου συμφωνία. Από την άλλη πλευρά όμως, το Βιετνάμ, που δεν θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως υπόδειγμα ελεύθερης αγοράς, είναι μία από τις 9 χώρες που συμμετέχουν στις διαπραγματεύσεις.

Ίσως λοιπόν το Πεκίνο να θεωρεί – και μάλλον δικαίως - πως η ΤΡΡ είναι ένα κλαμπ στο οποίο δεν προσεκλήθη. Είναι άλλωστε, ένα στοιχείο στο οποίο αναφέρθηκε και η ίδια η Hilary Clinton, μιλώντας για την τάξη πραγμάτων που βασίζεται σε κανόνες. Οι κανόνες γράφονται στις ΗΠΑ. Μακροπρόθεσμα, στόχος ενδεχομένως να είναι να δελεαστεί η Κίνα να συμμορφωθεί με έναν κώδικα υψηλότερο από ότι μπορεί να επιβάλει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου.

Το δεύτερο σημαντικό στοιχείο αφορά τα θέματα ασφαλείας. Ο κ. Obama δήλωσε αυτή την εβδομάδα από την Χαβάη, ότι οι προγραμματισμένες περικοπές στις αμυντικές δαπάνες των ΗΠΑ δεν θα επηρεάσουν την αμερικανική παρουσία στην Ασία. Την Πέμπτη θα επισκεφθεί τις νέες εγκαταστάσεις στο Ντάργουιν της Αυστραλίας όπου θα είναι η έδρα της ημι-μόνιμης ναυτικής παρουσίας των ΗΠΑ στην Αυστραλία.

Εάν συνδυάσει κανείς την ΤΡΡ και την ενίσχυση των διμερών στρατιωτικών δεσμών τότε καταλήγει σε κάτι που πλησιάζει το όραμα του πρώην υπουργού Εξωτερικών και πρωθυπουργού της Αυστραλίας, Kebin Rudd. Ο κ. Rudd αναζητούσε συνεχώς τρόπους για να συνδέσει πιο ισχυρά τις ΗΠΑ με την υπό διαμόρφωση θεσμική αρχιτεκτονική της Ασίας. Οι χώρες που ανησυχούν περισσότερο για την ανάδειξη της Κίνας – το Βιετνάμ, οι Φιλιππίνες, ακόμη και η Σιγκαπούρη – αθόρυβα καλωσορίζουν αυτό το ανανεωμένο ενδιαφέρον των ΗΠΑ.

Υπάρχουν όμως, δυνάμεις που κινούνται προς την αντίθετη κατεύθυνση. Καθώς αυξάνεται η κινεζική επιρροή, για πολλούς είναι σχεδόν παράλογο ότι οι ΗΠΑ διεκδικούν πιο βαθιά εμπλοκή στην περιοχή. Οι Ασιάτες έχουν συνηθίσει την αμερικανική παρουσία. Αρκεί όμως, να φανταστεί κανείς ένα κινεζικό αεροπλανοφόρο να πλέει στα ανοιχτά του Σαν Φρανσίσκο, για να καταλάβει ότι δεν υπάρχει τίποτα αναπόφευκτο στην βαθιά εμπλοκή των ΗΠΑ στην Ασία - είτε η Ουάσιγκτον θεωρεί ότι είναι δύναμη του Ειρηνικού είτε όχι.

Μία μειονότητα στις ΗΠΑ υποστηρίζει πως η Ουάσιγκτον θα πρέπει να δει τα μηνύματα και να μειώσει την παρουσία της. Ο Clyde Prestowitz, πρόεδρος του Economic Strategy Institute, είναι ένας εξ αυτών. Υποστηρίζει ότι οι ΗΠΑ δαπανούν πολλά σε ανησυχίες για στρατηγικούς στόχους και όχι αρκετά για να ενισχύσουν την οικονομία τους.

Ένας εκ των συμμετεχόντων στη σύνοδο του APEC προσπάθησε να τετραγωνίσει τον κύκλο. Ο Susilo Bambang Yudhoyono, πρόεδρος της Ινδονησίας, δήλωσε πως ενώ καλωσορίζει την αμερικανική παρουσία, δεν επιθυμεί πλέον να ελέγχεται η περιοχή από μία μόνο υπερδύναμη. «Αναπτύσσονται ταχύτατα νέα κέντρα δυνάμεων και οι σχέσεις εξουσίας αλλάζουν, γίνονται πιο ρευστές» δήλωσε.

Είναι καθήκον όλων των εμπλεκόμενων χωρών να εξασφαλίσουν ότι αυτές οι νέες τάσεις δεν θα εξελιχθούν σε εντάσεις. Ο πρόεδρος της Ινδονησίας πρότεινε την ίδρυση μίας «δυναμικής ισορροπίας». Πρόκειται για μία δύσκολη πρόταση. Αυτό που εννοεί όμως, είναι πως για την περιοχή του Ειρηνικού, αυτός ο αιώνας δεν πρέπει να είναι ούτε Αμερικανικός ούτε Κινεζικός. Μπορεί να είναι ουτοπία, αλλά ο κ. Yudhoyono οραματίζεται έναν αιώνα όπου η περιοχή του Ειρηνικού ανήκει σε όλους.

© The Financial Times Limited 2011. All rights reserved.
FT and Financial Times are trademarks of the Financial Times Ltd.
Not to be redistributed, copied or modified in any way.
Euro2day.gr is solely responsible for providing this translation and the Financial Times Limited does not accept any liability for the accuracy or quality of the translation