Μόλις μία εβδομάδα πέρασε από το σημείωμα της στήλης «Ο Τραμπ, η Ουκρανία και το ζοφερό μέλλον της Ευρώπης», που έθιξε την αυτοπαγίδευση της ΕΕ στην Ουκρανία, αλλά και τη φανερή διάθεση της διοίκησης Τραμπ να αξιοποιήσει αυτή τη συγκυρία, στην Ευρώπη και ανά τον κόσμο, προς όφελος των ΗΠΑ. Αυτή τη φορά, η επιβεβαίωση, ήρθε σχεδόν ακαριαία.
Ίσως η πιο αποκαλυπτική δήλωση για την κατάσταση που επικρατεί πλέον στις βορειοευρωπαϊκές πρωτεύουσες, έγινε προ ολίγων ημερών από την Κάγια Κάλλας, σε κλειστό κύκλο ευρωβουλευτών. Η ύπατη εκπρόσωπος της ΕΕ σε θέματα εξωτερικής πολιτικής, είπε αστειευόμενη ότι μέχρι τώρα πίνει ελάχιστα, «αλλά με την κατάσταση που επικρατεί στον κόσμο, ίσως τώρα είναι η ώρα να το ρίξω στο ποτό».
Πράγματι, τα όσα συμβαίνουν με άξονα τον Τραμπ, αποτελούν βίαιο σοκ για την ίδια την ταυτότητα της «Δύσης», πόσο μάλλον για τους οπαδούς του «φιλελεύθερου διεθνισμού», που την κυβέρνησαν επί δεκαετίες. Η πολιτική και ιδεολογική διαίρεση στους κόλπους της έως πρότινος κυρίαρχης γεωπολιτικής οντότητας, λαμβάνει πλέον σεισμικές διαστάσεις.
Απτή απόδειξη: Μέσα στις λίγες μέρες του νέου έτους, οι Ηνωμένες Πολιτείες του Τραμπ επενέβησαν στη Βενεζουέλα και αναμίχθηκαν ανοικτά στην προσπάθεια ανατροπής του καθεστώτος στο Ιράν (σε δύο χώρες που αθροιστικά τροφοδοτούν την Κίνα με πάνω από το 15% του πετρελαίου που καταναλώνει), ενώ ταυτόχρονα χρησιμοποίησαν την «ρωσική και κινεζική απειλή» για να αιτιολογήσουν την προσπάθεια προσάρτησης της Γροιλανδίας.
Μέσα σε αυτές ακριβώς τις ημέρες, ο Μαρκ Κάρνι πρωθυπουργός του Καναδά, παραδοσιακού συμμάχου, μέλους του ΝΑΤΟ, της G-7 και γείτονα των ΗΠΑ, έκλεισε στο Πεκίνο εμπορική συμφωνία στρατηγικής σημασίας με την ασιατική υπερδύναμη.
Ο ίδιος τόνισε ότι η Κίνα είναι πιο προβλέψιμος συνομιλητής από τις ΗΠΑ, αγνοώντας επιδεικτικά το νέο δόγμα Τραμπ για περιχαράκωση των Αμερικανικών συμφερόντων στο Δυτικό ημισφαίριο. Πρόσθεσε δε, χαρακτηριστικά, η κίνηση αυτή του Καναδά, «συνδυάζει καλά τα συμφέροντα του, με τη… νέα παγκόσμια τάξη»!
Η σύγχυση της Ευρώπης και το ερώτημα του Κίσιντζερ
Αντίστοιχες σκέψεις «ανυπακοής», αναπτύσσονται ήδη και στις ηγεσίες της γηραιάς ηπείρου. Και θα ενταθούν μετά την απειλή του Τραμπ για άμεση επιβολή νέων δασμών στις ευρωπαϊκές χώρες που αντιτίθενται ενεργά στην προσάρτηση της Γροιλανδίας. Ωστόσο, αυτές οι σκέψεις δεν θα είναι εύκολο να γίνουν πράξη.
Διότι η σκληρή αντιπαράθεση τους με τη Ρωσία και ο πόλεμος στην Ουκρανία, ωθούν τους Ευρωπαίους ηγέτες να συμπεριφέρονται ως τώρα απέναντι στον Τραμπ, ως απατημένη σύζυγος που, αν και θυμωμένη, προσπαθεί απεγνωσμένα να ξανακερδίσει την εύνοια του άντρα της, με καλοπιάσματα, για να σώσει το γάμο.
Παρότι πρόσφορη για τέτοιες χιουμοριστικές παρομοιώσεις, η κατάσταση δεν παύει να είναι πολύ σοβαρή. Απλουστεύοντας κάπως τα δεδομένα, παρατηρούμε ότι η ΕΕ βρίσκεται σήμερα σε στρατηγική «σύγχυση», ανάμεσα σε δυο οικονομικές και στρατιωτικές υπερδυνάμεις, τις ΗΠΑ και την Κίνα.
Η σύγχυση οφείλεται κυρίως σε δύο παράγοντες. Καμία από τις δύο υπερδυνάμεις, (για διαφορετικούς λόγους), δεν έχει διάθεση να συμμεριστεί τον υπέρ πάντων αγώνα της ΕΕ, κατά της τρίτης και μικρότερης υπερδύναμης, της Ρωσίας. Ταυτόχρονα, αμφότερες, με διαφορετικό τρόπο, κοιτούν τη δική τους ενίσχυση, συχνά εις βάρος των ευρωπαϊκών συμφερόντων.
Όσοι θεωρούν πώς είναι σύμπτωση οι πρωτοφανείς απαιτήσεις Τραμπ στη Γροιλανδία, την ώρα που διεξάγονται κρίσιμες διαπραγματεύσεις για την Ουκρανία, ενώ η τελευταία παραπαίει από την ενεργειακή κρίση και τις αδιάκοπες ρωσικές επιθέσεις στα μέτωπα, μάλλον είναι αφελείς.
Αυτό το σκηνικό σύγχυσης δεν αναμένεται να αλλάξει, όσο οι δύο μεγάλοι αντιλαμβάνονται ότι δεν μιλούν με μια ενιαία δύναμη, αλλά με ένα άθροισμά χωρών, χωρίς κεντρική εξουσία, που δεν είναι σε θέση να ενεργεί γρήγορα και αποφασιστικά. Αντίθετα, καταλήγει αργά και βασανιστικά, συνήθως στον ελάχιστο κοινό παρονομαστή των επίμέρους συμφερόντων.
Αρκετοί, πολιτικοί και αναλυτές, θα ισχυριστούν ότι η μόνη διέξοδος σε αυτό το στρατηγικό αδιέξοδο είναι οι «Ηνωμένες Πολιτείες της Ευρώπης». Παραβλέπουν τόσο τον παράγοντα χρόνο, όσο και τις πολιτικές συνθήκες «εθνικισμού», που έχουν διαμορφωθεί στο εσωτερικό της.
Θα ήταν μάλλον πιο ρεαλιστικό αν ήλπιζαν στην αποτελεσματική λειτουργία του γαλλογερμανικού άξονα, που επί δεκαετίες καθόρισε τις αποφάσεις της ΕΕ. Όμως τόσο στη Γαλλία, όσο και στη Γερμανία, δεν υφίστανται οι εσωτερικές πολιτικές και οικονομικές συνθήκες, ούτε οι ηγετικές φυσιογνωμίες που θα μπορούσαν να παίξουν αυτό το ρόλο.
Συνεπώς, η πικρή αλήθεια είναι ότι στο σκωπτικό ερώτημα που έκανε κάποτε ο Χένρι Κίσιντζερ, «αν θέλω να μιλήσω στην Ευρώπη, σε ποιόν πρέπει να τηλεφωνήσω;», δεν προβλέπεται να υπάρξει σύντομα απάντηση.
Ειδικά για την Ελλάδα, η στρατηγική σύγχυση που επικρατεί στην Ευρώπη, η σκληρή αντιπαράθεση της με τη Ρωσία και η εντεινόμενη κόντρα με τις Ηνωμένες Πολιτείες, αποτελούν πολύ επικίνδυνο συνδυασμό.
Έως την εκλογή του Τραμπ, είναι κοινό μυστικό στους κύκλους της εξωτερικής μας πολιτικής, ότι η κυβέρνηση κινείτο στον ευρύχωρο «κοινό τόπο» μεταξύ των πολιτικών της κυβέρνησης Μπάιντεν, της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, ως προέδρου της Κομισιόν, και του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος, υπό τον Μάνφρεντ Βέμπερ. Το γεγονός αυτό επέφερε και μια αίσθηση ισχυρής και ενιαίας γεωπολιτικής προστασίας.
Η μετέωρη θέση της ελληνικής πολιτικής
Σήμερα, δεν φαίνεται να υπάρχει τέτοιος κοινός τρόπος. Αντιθέτως, δείχνει να διαμορφώνεται μια νέα κατάσταση, που δυσκολεύει την ελληνική πολιτική να ισορροπήσει μεταξύ ΗΠΑ και ΕΕ, με ορατή πλέον και την απειλή αποσταθεροποίησης του ΝΑΤΟ, μέσω Γροιλανδίας. Ενδεχόμενο που θα μπορούσε να διαταράξει καίρια μια από τις σταθερές της ελληνουρκικής σχέσης (και αντιπαλότητας) σε βάθος δεκαετιών.
Αντίστοιχα, η εμμονή της Βόρειας Ευρώπης να εντάξει την Τουρκία στην ευρωπαϊκή άμυνα, ως μερικό αντίβαρο στην αποστασιοποίηση των ΗΠΑ, έχει αιφνιδιάσει την ελληνική πολιτική-και δύναται να απειλήσει την προνομιακή θέση της Ελλάδας και της Κύπρου, ως μελών της ΕΕ.
Επιβαρυντικά όμως. λειτουργούν και τα όσα συμβαίνουν στη Μέση Ανατολή, με το Ιράν να έχει μετατραπεί πλέον σε ωρολογιακή βόμβα. Οι ισορροπίες στην περιοχή βρίσκονται σε φάση μεγάλης διαταραχής, που είναι άγνωστο πως θα λειτουργήσει, σε σχέση με τα ελληνικά συμφέροντα, την Τουρκία και το Ισραήλ.
Με τα σημερινά δεδομένα, η εμβέλεια της ΕΕ στη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής, είναι σήμερα σχεδόν ανύπαρκτη. Η επιρροή της Ρωσίας αισθητά περιορισμένη. Η Κίνα τηρεί στάση αναμονής, εκτιμώντας ότι οι εξελίξεις δεν θίγουν ζωτικά συμφέροντα της.
Κατά συνέπεια, σχεδόν όλα θα εξαρτηθούν από την εμφανή πλέον διάθεση των ΗΠΑ να προχωρούν σε «τακτοποιήσεις» επί τη βάση των συμφερόντων τους.
Η Τουρκία, που δείχνει να έχει αντιληφθεί πλήρως πως λειτουργεί ο αμερικανικός παράγοντας, αρχίζει να βάζει στο τραπέζι συστηματικά, μια εσπευσμένη διαπραγμάτευση «εφ' όλης της ύλης», ένα «παζάρι» διεκδικήσεων, το οποίο διαχρονικά η Ελλάδα απορρίπτει κατηγορηματικά.
Γνωρίζει η Τουρκία, ότι ενόσω μετακινούνται τεκτονικές πλάκες της γεωπολιτικής, το μέγεθος της, οικονομικό, στρατιωτικό και γεωγραφικό, αλλά και η προθυμία της να διακινδυνεύσει, μπορούν να αποφέρουν σημαντικά οφέλη από συμμάχους και αντιπάλους.
Θα περίμενε λοιπόν κάποιος ότι σε μια περίοδο έντονης αβεβαιότητας, με τόσες σταθερές να κλυδωνίζονται και τις προθέσεις των Τούρκων να εκδηλώνονται, θα γινόταν από την κυβέρνηση και συνολικά το πολιτικό σύστημα, μια οργανωμένη προσπάθεια κατάρτισης σεναρίων και χάραξης ρεαλιστικής εθνικής στρατηγικής, για την αντιμετώπιση τους.
Η αναβαθμισμένη συμμαχία με το Ισραήλ είναι μεν αναγκαία, όχι όμως και ικανή συνθήκη, για τη νέα εποχή. Κι όπως έχει αποδειχτεί ήδη σε αρκετές περιπτώσεις, το ίδιο μπορεί να ισχύσει και για την εξόφθαλμη προσπάθεια της κυβέρνησης να βρεθεί με κάθε τρόπο, στην «καλή πλευρά» του Ντόναλντ Τραμπ.
Παραδόξως, με εξαίρεση μετρημένους στα δάκτυλα πολιτικούς, όπως ο Ευάγγελος Βενιζέλος και η Ντόρα Μπακογιάννη, οι οποίοι-προς το παρόν διακριτικά-χτυπούν το καμπανάκι, το ελληνικό πολιτικό σύστημα φαίνεται να διατηρεί τη μακαριότητα του, εστιασμένο σχεδόν αποκλειστικά στην εσωτερική πολιτική διαμάχη.
Μοιάζει σαν να θεωρεί ότι η Ελλάδα βρίσκεται σε θέση παρατηρητή, που σχολιάζει με άνεση τα εξωτικά νέα «πιάτα» της γεωπολιτικής, όταν αυτά εμφανίζονται στο τραπέζι. Παραγνωρίζοντας τον κίνδυνο να σερβιριστούν σε αυτό το τραπέζι, ζωτικά συμφέροντα της χώρας μας
ΥΓ: Μην απορήσετε αν δείτε το επόμενο διάστημα σημαντική αλλαγή στη στάση της Ευρώπης απέναντι στον πόλεμο της Ουκρανίας. Τα σημάδια είναι ήδη ορατά. Αλλά θα επανέλθουμε…