του Φώτη Κόλλια

Οι μεγάλες ανάγκες της Ελλάδας σε σύγχρονες υποδομές μεταφορών, προκειμένου να ενισχυθούν περαιτέρω κύριοι τομείς ανάπτυξης της χώρας όπως ο τουρισμός και η ναυτιλία, αποτυπώνονται στο νέο Εθνικό Χωροταξικό Σχέδιο που παρουσίασε σήμερα ο υπουργός ΠΕΧΩΔΕ, κ. Γ. Σουφλιάς.

Από το Σχέδιο προκύπτει ότι παρά τα τρία Κοινοτικά Πλαίσια Στήριξης, στη χώρα μας υπάρχουν σοβαρά κενά σε σιδηροδρομικές, λιμενικές και αεροπορικές υποδομές, ενώ αντίστοιχες ελλείψεις παρατηρούνται και σε κρίσιμους τομείς για την οικονομική ανάπτυξη όπως είναι τα διαμετακομιστικά κέντρα (logistic centers) και οι τεχνολογικές υποδομές για συνδυασμένες μεταφορές.

Το νέο Εθνικό Χωροταξικό Σχέδιο, εκτός των γενικών κατευθύνσεων, περιλαμβάνει και δεκάδες έργα στους τομείς των μεταφορών.

Προτείνεται, για παράδειγμα, η περαιτέρω αναβάθμιση επιλεγμένων αερολιμένων σε διεθνούς κατηγορίας αερολιμένες αλλά και η μετατροπή απαξιωμένων ή μειωμένης δραστηριότητας στρατιωτικών αερολιμένων σε (ή και σε) πολιτικούς αερολιμένες τακτικών ή έκτακτων (charter) αερογραμμών ή σε αερολιμένες γενικής αεροπορίας (δηλ. εξυπηρέτησης ελαφρών αεροσκαφών και ελικοπτέρων).

Θα διερευνηθεί, επίσης, η δυνατότητα ”ανάπτυξης αερολιμένα – κόμβου (hub) χαμηλού κόστους εξυπηρέτησης ναυλωμένων επιβατικών αεροσκαφών (charters) ή/και η δημιουργία εξειδικευμένου εμπορευματικού αερολιμένα (hub για courier service) στον αερολιμένα της Τρίπολης”.

Για την περαιτέρω ενίσχυση του λιμανιού Θεσσαλονίκης ως διαμετακομιστικού κέντρου (σήμερα διαθέτει στοιχειώδεις υποδομές...) προτείνεται να εξεταστεί ”και ενδεχομένως να προωθηθεί εκ νέου” η απευθείας σιδηροδρομική σύνδεση του λιμένα με τον βουλγαρικό ποτάμιο λιμένα Lom για τη συνδυασμένη μεταφορά εμπορευματοκιβωτίων από και προς τη δυτική Ευρώπη μέσω ποτάμιων μεταφορών.

Για το λιμάνι του Πειραιά επισημαίνεται ότι πρέπει να προχωρήσει η σταδιακή μεταφορά ακτοπλοϊκών υπηρεσιών στους λιμένες της Ραφήνας και του Λαυρίου. Ο κεντρικός λιμένας του Πειραιά ”θα εξακολουθεί να διατηρεί ακτοπλοϊκές υπηρεσίες κυρίως για την περιοχή του Αργοσαρωνικού, ωστόσο θα εξειδικευτεί στον κλάδο της κρουαζιέρας, ενώ ένα σημαντικό του τμήμα θα αποδοθεί αναβαθμισμένο στην αστική περιοχή των παράκτιων ΟΤΑ της ευρύτερης πόλης του Πειραιά”.

Αλλά και στις περιπτώσεις μικρότερων λιμανιών ”σκόπιμο είναι να εξεταστεί, σε πολλές περιπτώσεις νησιών, η δημιουργία νέων ακτοπλοϊκών λιμένων σε απόσταση από τους παραδοσιακούς οικισμούς και η απόδοση των υφιστάμενων εγκαταστάσεων σε συνδυασμό με προγράμματα ανάπλασης παραλιακών μετώπων, σε αλιευτικές ή/και τουριστικές χρήσεις”.

Στον τομέα των σιδηροδρομικών αξόνων προτείνεται να διερευνηθεί ”η σκοπιμότητα, σε δεύτερη φάση, υλοποίησης του άξονα Θεσσαλονίκη – Αμφίπολη – Καβάλα - Ξάνθη καθώς και της επέκτασης του δικτύου προς Καλαμπάκα - δυτική Μακεδονία (Σιάτιστα - Κοζάνη) και από Καλαμπάκα προς Ιωάννινα και Ηγουμενίτσα”.

Οδικά και σιδηροδρομικά έργα

Πέραν των σημαντικών οδικών αξόνων που προωθούνται αυτή την περιόδο με τη μέθοδο της συγχρηματοδότησης, στο Εθνικό Χωροταξικό Σχέδιο καταγράφεται σειρά από μικρότερους οδικούς άξονες που θα συμπληρώσουν το οδικό δίκτυο (κάποια από τα συγκεκριμένα έργα βρίσκονται επίσης σε εξέλιξη).

Προτεραιότητα δίνεται στους εξής άξονες:

1. Θεσσαλονίκη – Νέα Μουδανιά και Θεσσαλονίκη - Πολύγυρος.

2. Τρίπολη – Βυτίνα – Αρχαία Ολυμπία σύνδεση με δυτικό άξονα.

3. Λάρισα – Κοζάνη.

4. Λάρισα - Φάρσαλα – σύνδεση με Ε65.

5. Τρίκαλα – Άρτα (βελτίωση υφιστάμενου δικτύου).

6. Αντίρριο – Ιτέα - Άμφισσα – Λαμία (βελτίωση υφιστάμενου δικτύου).

7. Λαμία – Καρπενήσι - Αγρίνιο – σύνδεση με Ιόνια Οδό (βελτίωση υφιστάμενου δικτύου).

8. Νότιος – ανατολικός άξονας της Κρήτης (και η σύνδεσή του με τον βόρειο).

9. Ελευσίνα – Θήβα – Υλίκη.

10. Σχηματάρι – Χαλκίδα - λιμένας Κύμης.

11. Αναβάθμιση και κατασκευή νέων τμημάτων των κυρίων οδικών αξόνων σε μεγάλα νησιά του βορείου και νότιου Αιγαίου (π.χ. Μυτιλήνη, Χίος, Ρόδος, Κως) και στα Ιόνια (π.χ. Κέρκυρα, Κεφαλλονιά και Λευκάδα).

Ειδικότερα, σε ό,τι αφορά τους κάθετους άξονες της Εγνατίας Οδού δίνεται ως κατεύθυνση η νέα χάραξη, η ολοκλήρωση και η διαρκής αναβάθμιση των εξής δέκα οδικών αξόνων:

1. Ιωάννινα – Κακαβιά (Αλβανία).

2. Σιάτιστα – Καστοριά - Κρυσταλλοπηγή / Ιεροπηγή (Αλβανία - πανευρωπαϊκός άξονας VIII).

3. Κοζάνη – Πτολεμαΐδα – Φλώρινα – Νίκη (πΓΔΜ - πανευρωπαϊκός άξονας Χ).

4. Θεσσαλονίκη (λιμένας) – Εύζωνοι (πΓΔΜ - Πανευρωπαϊκός άξονας Χ).

5. Θεσσαλονίκη (λιμένας) - Σέρρες - Προμαχώνας (Βουλγαρία - πανευρωπαϊκός διάδρομος IV).

6. Καβάλα (λιμένας) – Δράμα – Εξοχή (Βουλγαρία).

7. Ξάνθη – Εχίνος (Βουλγαρία).

8. Κομοτηνή - Νυμφαία (Βουλγαρία - πανευρωπαϊκός διάδρομος ΙΧ).

9. Φέραι – Καστανιές - Ορμένιο (Βουλγαρία - πανευρωπαϊκός διάδρομος IX).

10. Αναβάθμιση της οδικής σύνδεσης Σαγιάδας – Κονίσπολης – Αγίων Σαράντα.

Στο νέο Χωροταξικό προβλέπεται η επέκταση και η αναβάθμιση των υφιστάμενων υπηρεσιών σιδηρόδρομου προαστιακού τύπου στις παρακάτω περιοχές:

- Μητροπολιτική περιοχή Αθήνας (έως Χαλκίδα, Θήβα - Λιβαδειά, Κόρινθο - Κιάτο, λιμένα Λαυρίου, λιμένα Ραφήνας).

- Μητροπολιτική περιοχή Θεσσαλονίκης (έως Κατερίνη - Πλαταμώνα, Βέροια - Έδεσσα - Κοζάνη – Φλώρινα, Ειδωμένη, Κιλκίς, Σέρρες).

- Ευρύτερο πολεοδομικό συγκρότημα Πάτρας (Αίγιο – Πάτρα – Αερολιμένας Αράξου).

- Στο δίπολο Βόλος - Λάρισα.

- Στο δίπολο Κομοτηνή - Αλεξανδρούπολη.

- Μεταξύ των αστικών κέντρων Τρίπολης - Καλαμάτας.

- Μεταξύ των αστικών κέντρων Πάτρας – Πύργου (εφόσον υλοποιηθεί ο πολιτικός αερολιμένας της Ανδραβίδας).

Λιμάνια

Όλοι οι νησιωτικοί λιμένες απαιτούν διαρκή αναβάθμιση (εξαιτίας και της τεχνολογικής εξέλιξης των πλοίων) καθόσον αποτελούν το βασικό σημείο σύνδεσή τους με την ηπειρωτική χώρα. Ιδιαίτερο ρόλο στις ακτοπλοϊκές μεταφορές ως σημεία-κόμβοι (hub) μπορούν να αναλάβουν οι λιμενικές υποδομές (υφιστάμενες ή νέες) της Νάξου (για την περιοχή των Κυκλάδων, καθώς τα κοντινά προς την Αττική νησιά εξυπηρετούνται απευθείας από την Αττική), της Σάμου, Κω, Ρόδου, Μυτιλήνης, Χίου και Λήμνου (για την εξυπηρέτηση της πολυνησιωτικής περιοχής του Αιγαίου) και της Κέρκυρας για τα διαπόντια νησιά.

Αναβάθμιση των ακτοπλοϊκών υποδομών λιμένων της ηπειρωτικής χώρας συμπεριλαμβανομένης της Κρήτης, που ενισχύουν τις διαπεριφερειακές συνδέσεις, μειώνουν τις θαλάσσιες αποστάσεις, αποσπούν φορτίο από τις οδικές μεταφορές και αποσυμφορίζουν τους μεγάλους λιμένες όπως:

α. Ο λιμένας της Κύμης για τη σύνδεσή του με τη Χίο, το βόρειο Αιγαίο και την Τουρκία (Σμύρνη).

β. Οι λιμένες Καστελίου και Σούδας για τη σύνδεσή τους με τους λιμένες Καλαμάτας, Διακοφτίου Κυθήρων και Γυθείου και το λιμάνι της Σητείας για τη σύνδεση της Καρπάθου - Κάσου και Ρόδου.

γ. Ο λιμένας της Καλαμάτας ως απόληξη του δυτικού οδικού άξονα.

δ. Οι λιμένες της Θεσσαλονίκης, της Καβάλας και της Αλεξανδρούπολης για τη σύνδεσή τους με το βόρειο Αιγαίο, τις Σποράδες και το Αιγαίο γενικότερα.

ε. Οι λιμένες που ήδη σήμερα εξυπηρετούν τα Ιόνια Νησιά (Ηγουμενίτσα, Πάτρα, Κυλλήνη κ.ά.).

Κατασκευή νέων ή αναβάθμιση υφιστάμενων εξειδικευμένων και μη λιμενικών υποδομών που ενισχύουν (σε συνδυασμό με εξειδικευμένες υπηρεσίες) την τουριστική ανάπτυξη της χώρας μέσω του κλάδου της κρουαζιέρας (κρουαζιερόπλοια, mega yacht κ.ά.). Μεταξύ των προτεραιοτήτων συμπεριλαμβάνονται ο κεντρικός λιμένας του Πειραιά, η Ρόδος (Ακαντία), η Πάτμος, η Μύκονος, η Σαντορίνη, το Ηράκλειο, το Κατάκολο, η Κέρκυρα κ.ά.

Αεροδρόμια

Προτείνεται, μεταξύ άλλων, η ενίσχυση του ρόλου, των υποδομών (χωρητικότητα, τεχνολογία, τηλεπικοινωνίες, ραδιοβοηθήματα κ.ά.) και των υπηρεσιών των αερολιμένων Ηρακλείου (με την κατασκευή νέου αερολιμένα) Ρόδου (ενδεχομένως σε συνδυασμό και με τη χρήση του γειτονικού στρατιωτικού αεροδρομίου) και Κέρκυρας, όχι μόνο ως διεθνών τουριστικών αεροδρομίων περιοδικής κίνησης αλλά ως γενικότερων διεθνών κομβικών αερολιμένων εξυπηρέτησης τακτικών αερογραμμών αλλά και εξειδικευμένων υπηρεσιών για ελαφριά ιδιωτικά αεροσκάφη.

Κυρίως προτείνεται η προώθηση, σε πρώτη φάση, τακτικών αεροπορικών γραμμών της Ρόδου με την Κύπρο, Ισραήλ και σκανδιναβικές χώρες, της Κέρκυρας με τη Βρετανία, του Ηρακλείου με το Βέλγιο και τη Γερμανία κ.ά., ενώ παράλληλα μπορούν να αναλάβουν, όπως και οι αερολιμένες της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης, μερίδιο από τη διερχόμενη διεθνή αεροπορική κίνηση (π.χ. η Ρόδος στη γραμμή σκανδιναβικές χώρες – νότια Αφρική). Στην περίπτωση αυτή μπορούν να προωθηθούν εξειδικευμένα προγράμματα σύντομης τουριστικής ξενάγησης των διερχόμενων επιβατών στα τρία αυτά σημαντικά τουριστικά κέντρα.

Προτεραιότητα θεωρείται και η αναβάθμιση του αερολιμένα της Αλεξανδρούπολης με σκοπό την εξυπηρέτηση των αυξημένων αναγκών που θα προκύψουν τόσο στη φάση κατασκευής όσο και σε εκείνη λειτουργίας του πετρελαϊκού αγωγού και του τερματικού πετρελαϊκού λιμένα (εξυπηρέτηση στελεχών, πληρώματα των πετρελαιοφόρων πλοίων, ανταλλακτικά κ.ά.).

Προβλέπεται, επίσης, η επέκταση των αερολιμενικών υποδομών και υπηρεσιών στη δυτική Ελλάδα με την αξιοποίηση δύο πρώην στρατιωτικών αερολιμένων, και συγκεκριμένα με την περαιτέρω ανάπτυξη του κρατικού αερολιμένα Αράξου για την εξυπηρέτηση του μεγάλου αστικού κέντρου της Πάτρας και τη μετατροπή του στρατιωτικού αερολιμένα της Ανδραβίδας σε πολιτικό για την εξυπηρέτηση της ταχύτατα αναπτυσσόμενης τουριστικής παράκτιας περιοχής της Ηλείας και της Αρχαίας Ολυμπίας.