Προϋπολογισμός: Στενός κορσές οι ευρωπαϊκοί κανόνες για τις δαπάνες

Μπροστά σε ένα δύσκολο «σταυρόλεξο» βρίσκεται η κυβέρνηση ενόψει της οριστικοποίησης της νέας δέσμης μέτρων στήριξης των ευάλωτων οικονομικά πολιτών και της κατάρτισης του προσχεδίου του προϋπολογισμού 2027, όπως προκύπτει και από την εγκύκλιο του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών (ΥΠΕΘΟ) για τον πολυετή δημοσιονομικό προγραμματισμό 2027-2030.

Η καθιέρωση ανώτατων ορίων δαπανών από την Κομισιόν, και η πλήρης ψηφιακή παρακολούθηση μέσω του συστήματος govERP, στενεύουν σημαντικά τα περιθώρια δημοσιονομικών ελιγμών και κατ’ επέκταση το εύρος του «πακέτου» της κυβέρνησης σε μια εκλογική χρονιά όπως είναι το 2027.

Τη μεγάλη εικόνα που θα κυριαρχήσει την επόμενη τετραετία, δίνει η εγκύκλιος του ΥΠΕΘΟ για τον δημοσιονομικό προγραμματισμό έως το 2030, βασική κατεύθυνση της οποίας είναι ο έλεγχος του ρυθμού αύξησης των δημοσίων δαπανών.

Όλοι οι φορείς του Δημοσίου που χρηματοδοτούνται από τον κρατικό προϋπολογισμό, θα πρέπει να υποβάλλουν τα σχέδιά τους για τις δαπάνες τους στο Γενικό Λογιστήριο του Κράτους (ΓΛΚ) το αργότερο έως τις 31.7.2026, με την παρατήρηση ότι: οι όποιες νέες ανάγκες προκύψουν θα καλύπτονται αποκλειστικά μέσω εσωτερικών ανακατανομών.

Δημοσιονομικοί κανόνες

Με βάση τους νέους δημοσιονομικούς κανόνες και τις κατευθύνσεις του Μεσοπρόθεσμου Δημοσιονομικού-Διαρθρωτικού Σχεδίου (2025-2028) και του Προγραμματισμού Δαπανών, οι κοινωνικές δαπάνες μπαίνουν σε ένα αυστηρά καθορισμένο πλαίσιο, καθώς εισάγεται ο νέος ευρωπαϊκός κανόνας για ανώτατα όρια στις καθαρές πρωτογενείς δαπάνες.

Οι συνολικές πρωτογενείς δαπάνες προβλέπεται να αυξάνονται με ετήσιους ρυθμούς πέριξ του 3% έως 3,6% για τα έτη 2026-2029, και επειδή η ονομαστική αύξηση είναι σε αρκετές περιπτώσεις χαμηλότερη από τις τρέχουσες πληθωριστικές πιέσεις, οι κοινωνικές ενισχύσεις θα παρουσιάσουν οριακή ή και αρνητική μεταβολή σε πραγματικούς όρους.

Ο κυβερνητικός προγραμματισμός της επόμενης τετραετίας για την κρίσιμη (σε επίπεδο κοινωνικών παροχών) κατηγορία των μεταβιβάσεων, σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις, είναι αποκαλυπτικός.

Οι θετικές μεταβολές είναι οριακές για την τριετία 2027-2029 ενώ το 2030 το πρόσημο γίνεται αρνητικό.

Σύμφωνα με τις προβλέψεις: από τα 35,788 δισ. ευρώ (+ 0,17% το 2027), θα διαμορφωθούν σε 36,385 δισ. ευρώ το 2029 (+381 εκατ. ευρώ ή +1,06%) ενώ το 2030 θα διαμορφωθούν σε 36,377 δισ. ευρώ υποχωρώντας και σε απόλυτους αριθμούς (7,8 εκατ. ευρώ) αλλά και σε ποσοστό (0,02%).

Η συνολική αύξηση στο υπό εξέταση διάστημα περιορίζεται σε μόλις 648,5 εκατ. ευρώ ή περίπου 1,8%, γεγονός που αποτυπώνει τις περιορισμένες δυνατότητες διεύρυνσης των κοινωνικών δαπανών στο νέο δημοσιονομικό περιβάλλον. Η εξέλιξη αυτή δείχνει ότι οι πρόσθετες παροχές που θα ανακοινώνονται κάθε χρόνο θα πρέπει να χρηματοδοτούνται είτε από την υπεραπόδοση των εσόδων είτε από ανακατανομή πόρων εντός του προϋπολογισμού, ή από περικοπές δαπανών.

Ψηφιακοί ελεγχοι

Στο οικονομικό επιτελείο εκτιμούν ότι σημαντικό μέρος του πρόσθετου δημοσιονομικού χώρου των επόμενων ετών θα προέλθει από τη μόνιμη ενίσχυση των φορολογικών εσόδων, ως αποτέλεσμα της επέκτασης των ηλεκτρονικών συναλλαγών και της εφαρμογής νέων ψηφιακών εργαλείων κατά της φοροδιαφυγής. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται το ψηφιακό πελατολόγιο, το ψηφιακό δελτίο αποστολής, η επέκταση της ψηφιακής κάρτας εργασίας στην εστίαση και οι νέοι μηχανισμοί ελέγχου της ΑΑΔΕ που αξιοποιούν εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης για τον εντοπισμό ύποπτων συναλλαγών και φορολογικών αποκλίσεων.

Αξίζει να σημειωθεί ότι στις «μεταβιβάσεις» περιλαμβάνονται: συντάξεις και λοιπές κοινωνικές παροχές, επιδόματα (τέκνων, αναπηρίας, στέγασης κ.λπ.), επιχορηγήσεις προς νοσοκομεία, ασφαλιστικά ταμεία και άλλους φορείς της Γενικής Κυβέρνησης, επιδοτήσεις και ενισχύσεις προς επιχειρήσεις, καθώς και πληρωμές προς διεθνείς οργανισμούς και την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Σε κάθε περίπτωση οι κοινωνικές παροχές μειώνονται ανά τομέα σε όρους ΑΕΠ, καθώς η οικονομία αναπτύσσεται, ενώ θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη και η πορεία του πληθωρισμού.

Υπό τις παρούσες πάντως συνθήκες η κυβέρνηση δεν έχει εξασφαλίσει ακόμα ούτε 1 δισ. ευρώ για τις εξαγγελίες της ΔΕΘ οι οποίες θα αφορούν κυρίως το εκλογικό έτος 2027.

Μακροοικονομικές προβλέψεις

Με την ευκαιρία να αναφερθεί ότι σύμφωνα με τις αναθεωρημένες προβλέψεις του ΥΠΕΘΟ, οι οποίες εναρμονίζονται με τις πρόσφατες εκτιμήσεις της Κομισιόν και της Τράπεζας της Ελλάδος, ο ρυθμός ανάπτυξης εφέτος θα υποχωρήσει στο 1,8% - 2% (από την αρχική αισιόδοξη πρόβλεψη για 2,4%), λόγω της νέας ενεργειακής κρίσης.

Ο πληθωρισμός θα πάρει την ανηφόρα για να κλείσει το τρέχον έτος στο 3,7% – 3,8% (έναντι αρχικής εκτίμησης για αποκλιμάκωση στο 2,2%).

Μάλιστα ο «ενεργειακός» πληθωρισμός στην Ελλάδα αναμένεται να κάνει άλμα στο 11,1%, επηρεάζοντας οριζόντια τις τιμές των αγαθών και επιβαρύνοντας το κόστος ζωής.

Στο Δελτίο για τον πληθωρισμό που κυκλοφόρησε χθες η ΤτΕ προβλέπει ότι ο Γενικός Δείκτης Τιμών Καταναλωτή στην Ελλάδα θα ενισχυθεί στο 3,8% το 2026 και στο 3% στην Ευρωζώνη, τροφοδοτούμενος κυρίως από το πρόσφατο σοκ στις τιμές της ενέργειας.

Το 2027, ο γενικός πληθωρισμός αναμένεται να επιβραδυνθεί σημαντικά τόσο στην Ελλάδα όσο και στην Ευρωζώνη (στο 2,6% και 2,3% αντίστοιχα), καθώς εξασθενούν οι πιέσεις από τις τιμές των ενεργειακών εμπορευμάτων.

Υπενθυμίζεται ότι ο Εναρμονισμένος Δείκτης Τιμών Καταναλωτή τον Μάιο ενισχύθηκε σημαντικά στο 3,2% στην ευρωζώνη (προκαταρκτική εκτίμηση) και στο 4,9% στην Ελλάδα.