Κρας τεστ ΤτΕ στον υπερτουρισμό: Ποια είναι η εικόνα στην Αθήνα

Παρά τη σημαντική αύξηση των επισκεπτών τα τελευταία χρόνια, η Αθήνα δεν βρίσκεται ακόμη αντιμέτωπη με φαινόμενα υπερτουρισμού.

Αυτό είναι ένα από τα βασικά συμπεράσματα ανάλυσης που περιλαμβάνεται στην έκθεση για τη Νομισματική Πολιτική της Τράπεζας της Ελλάδος, η οποία εξετάζει τις πιέσεις που δημιουργεί η ταχεία ανάπτυξη του τουρισμού, αλλά και τους κινδύνους που εγκυμονεί η κλιματική αλλαγή για τη βιωσιμότητα του ελληνικού τουριστικού μοντέλου.

Με βάση τους δείκτες που συγκρίνουν τις διεθνείς αφίξεις με τον μόνιμο πληθυσμό, η ευρύτερη περιοχή της Αθήνας βρίσκεται σε αισθητά χαμηλότερα επίπεδα από πόλεις που ήδη αντιμετωπίζουν έντονα προβλήματα υπερσυγκέντρωσης επισκεπτών, όπως το Άμστερνταμ, η Βιέννη, η Βενετία και η Βαρκελώνη.

Η Αττική, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, κατατάσσεται στην ένατη θέση μεταξύ έντεκα μεγάλων ευρωπαϊκών αστικών προορισμών (Παρίσι, Μαδρίτη, Βαρκελώνη, Ρώμη, Βενετία, Φλωρεντία, Βερολίνο, Βιέννη, Άμστερνταμ και Λισαβώνα) σε ό,τι αφορά τον φόρτο που προκαλείται από την αύξηση των επισκεπτών.

Στην κορυφή της σχετικής λίστας βρίσκεται η ευρύτερη περιοχή του Άμστερνταμ και ακολουθούν η Βιέννη και η Βενετία, με τον λόγο των ταξιδιωτικών αφίξεων προς τον μόνιμο πληθυσμό να υπερβαίνει το 2.

Σύμφωνα με τον συγκεκριμένο δείκτη, που στην περίπτωση της ελληνικής πρωτεύουσας παραμένει πέριξ της μονάδας, η ευρύτερη περιοχή της Αθήνας δεν παρουσιάζει προβλήματα υπερτουρισμού.

Αντίστοιχα είναι και τα συμπεράσματα που προκύπτουν από την ανάλυση της εξέλιξης του δείκτη των ταξιδιωτικών αφίξεων σε σχέση με τη γεωγραφική έκταση στις έντεκα επιλεγμένες δημοφιλείς τουριστικά πόλεις, με την Αττική να κατατάσσεται χαμηλά στην έκτη θέση.

Στους δείκτες που συγκλίνουν στο συμπέρασμα ότι η ελληνική πρωτεύουσα και η ευρύτερη περιοχή της Αττικής δεν αντιμετωπίζουν πρόβλημα υπερτουρισμού περιλαμβάνεται και η πληρότητα των κλινών. Στη συγκεκριμένη κατάταξη η Αττική βρίσκεται στην προτελευταία θέση με πληρότητα 52% το 2024 και υπολείπεται συγκριτικά με άλλες πόλεις που υφίστανται ήδη πίεση από τη σημαντική προσέλευση επισκεπτών.

Με βάση τα στοιχεία, όμως, η εποχικότητα στην Αττική είναι έντονη. Οι ταξιδιώτες συγκεντρώνονται σε αυτήν τους καλοκαιρινούς μήνες, γεγονός που δείχνει ότι η Αθήνα και η ευρύτερη περιοχή διαθέτουν σημαντικά περιθώρια ανάπτυξης σε όρους αύξησης επισκεψιμότητας μέσω της επιμήκυνσης της τουριστικής σεζόν. 

Σημειωτέον ότι μόνο η Φλωρεντία, η Βενετία και η Βαρκελώνη εμφανίζουν υψηλότερα επίπεδα συγκέντρωσης. «Η ήδη διαφαινόμενη μικρή διαφοροποίηση με αύξηση των εισπράξεων και των επισκέψεων σε περιόδους εκτός της παραδοσιακής τουριστικής περιόδου προσδίδει περαιτέρω περιθώρια ανάπτυξης», επισημαίνεται χαρακτηριστικά στην έκθεση της ΤτΕ.

Σημειώνεται ότι για την σύγκριση χρησιμοποιήθηκαν στοιχεία για την περίοδο 2018-24, με εξαίρεση τα έτη της πανδημίας 2020-2022.

Λήψη μέτρων

Μπορεί επί του παρόντος η Αθήνα να μην αντιμετωπίζει φαινόμενα υπερτουρισμού, αλλά η έκθεση κάνει λόγο για επιτακτική ανάγκη αναβάθμισης των υποδομών στα δίκτυα ενέργειας, ύδρευσης, αποχέτευσης και διαχείρισης απορριμμάτων αλλά και των μέσων μαζικής μεταφοράς.

Οπως αναφέρεται, «τα αρνητικά παραδείγματα πόλεων που ήδη έχουν καταγράψει φαινόμενα μεγάλου φόρτου από τις ροές ταξιδιωτών υπαγορεύουν για την Ελλάδα την έγκαιρη υιοθέτηση κατάλληλων πολιτικών με σκοπό τον μετριασμό της επιβάρυνσης των μόνιμων κατοίκων και των υποδομών».

Σημειώνεται, μάλιστα, ότι ο υπερτουρισμός δεν σχετίζεται μόνο με τον αριθμό των επισκεπτών, αλλά και με γεωγραφικές, χρονικές και διαχειριστικές ανισορροπίες.

Η επίδραση της κλιματικής αλλαγής

Στις προκλήσεις στις οποίες καλείται να αντεπεξέλθει ο ελληνικός τουρισμός συγκαταλέγεται και η κλιματική αλλαγή, η οποία μεσοπρόθεσμα λειτουργεί επιβαρυντικά για τη βιωσιμότητα του κλάδου, επηρεάζοντας τόσο τη ζήτηση όσο και τη λειτουργία των επιχειρήσεων φιλοξενίας.

Ειδικά για μια χώρα όπως η Ελλάδα, όπου σημαντικό μέρος του τουριστικού προϊόντος βασίζεται στο μοντέλο «ήλιος και θάλασσα», η άνοδος της θερμοκρασίας, τα ακραία καιρικά φαινόμενα και η πίεση στους φυσικούς πόρους δημιουργούν ένα νέο περιβάλλον που απαιτεί προσαρμογή.

Όπως αναφέρεται στη σχετική έκθεση της ΤτΕ, η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες που αναμένεται να επηρεαστούν έντονα από την κλιματική κρίση, παρά το γεγονός ότι διαθέτει ανεπτυγμένες τουριστικές υποδομές και ένα ισχυρό προϊόν με διεθνή αναγνωρισιμότητα.

Στη χώρα μας, οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής αποτυπώνονται κυρίως στην αύξηση της θερμοκρασίας, στους συχνότερους και εντονότερους καύσωνες, αλλά και στα ακραία καιρικά φαινόμενα, όπως ο «Ιανός» και ο «Daniel». Τα φαινόμενα αυτά δημιουργούν νέους κινδύνους για τους τουριστικούς προορισμούς, επηρεάζοντας τόσο την προσφορά όσο και τη ζήτηση.

Σε ό,τι αφορά τη ζήτηση, η σημαντικότερη αλλαγή έγκειται στις ταξιδιωτικές συνήθειες. Η υπερβολική ζέστη κατά τους θερινούς μήνες οδηγεί σταδιακά σε αναζήτηση διαφορετικών περιόδων για διακοπές, με ενίσχυση των ταξιδιών την άνοιξη και το φθινόπωρο.

Παράλληλα, οι νεότερες γενιές ταξιδιωτών εμφανίζονται περισσότερο ευαισθητοποιημένες σε περιβαλλοντικά ζητήματα, επιλέγοντας μικρότερους και λιγότερο επιβαρυμένους προορισμούς, βιώσιμα καταλύματα και εμπειρίες που συνδέονται με την προστασία της φύσης και της πολιτιστικής κληρονομιάς.

Στο μέτωπο της προσφοράς, η προσαρμογή στις νέες συνθήκες αποτελεί πλέον αναγκαιότητα για τον τουριστικό κλάδο. Οι επιχειρήσεις καλούνται να επενδύσουν σε υποδομές χαμηλού περιβαλλοντικού αποτυπώματος, με έμφαση στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, την εξοικονόμηση φυσικών πόρων, τη διαχείριση αποβλήτων και τη χρήση πιο οικολογικών υλικών.

Όπως αναφέρεται, τέλος, στην έκθεση, η προστασία των φυσικών και πολιτιστικών πόρων, ο καλύτερος χωρικός σχεδιασμός και η ανάπτυξη εναλλακτικών μορφών τουρισμού, όπως ο πολιτιστικός, ο περιπατητικός, ο ιαματικός τουρισμός και ο οικοτουρισμός, αποτελούν τα βασικά εργαλεία για ένα πιο ανθεκτικό μοντέλο ανάπτυξης.