Ένα νέο πλαίσιο κινήτρων που φιλοδοξεί να ενεργοποιήσει αδρανή ακίνητα, να αξιοποιήσει δημόσια γη και να αυξήσει την προσφορά προσιτής κατοικίας σε μια αγορά που εξακολουθεί να πιέζεται από τις υψηλές τιμές και τη μειωμένη διαθεσιμότητα, περιλαμβάνει μεταξύ άλλων, ο νόμος του υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας που ψηφίστηκε την Τρίτη, από τη Βουλή.
Στον πυρήνα της νέας στεγαστικής στρατηγικής βρίσκονται η πλήρης φοροαπαλλαγή στα μισθώματα ακινήτων που διατίθενται για κοινωνική κατοικία ή Στέγες Υποστηριζόμενης Διαβίωσης, η δημιουργία περίπου 2.000 κοινωνικών κατοικιών σε ανενεργά στρατόπεδα, η επιτάχυνση των αλλαγών χρήσης γης και κτιρίων για κατοικία και η αναμόρφωση του Προγράμματος Δημογραφικής Ανάπτυξης με πιο ελκυστικούς όρους μετεγκατάστασης.
Πρόκειται για ένα πακέτο παρεμβάσεων που επιχειρεί να χρησιμοποιήσει τη φορολογική πολιτική και τις πολεοδομικές ρυθμίσεις ως μοχλό αύξησης της προσφοράς κατοικιών, αντί να στηρίζεται αποκλειστικά σε επιδοτήσεις προς τη ζήτηση.
Αν και ο δημόσιος διάλογος επικεντρώθηκε κυρίως στις μόνιμες παρεμβάσεις για τα άτομα με αναπηρία, το οικονομικό ενδιαφέρον του νομοσχεδίου βρίσκεται στις διατάξεις που επιχειρούν να αυξήσουν το διαθέσιμο στεγαστικό απόθεμα, να κινητοποιήσουν ιδιωτικά κεφάλαια και να αξιοποιήσουν δημόσια περιουσία, μέσα από ένα πλέγμα φορολογικών και πολεοδομικών κινήτρων.
Κοινωνική κατοικία
Κεντρική παρέμβαση αποτελεί η δημιουργία περίπου 2.000 κοινωνικών κατοικιών μέσω της αξιοποίησης ανενεργών στρατοπέδων σε συνεργασία με το υπουργείο Εθνικής Άμυνας. Η πρώτη φάση του προγράμματος, όπως επεσήμανε και η αρμόδια υπουργός Δόμνα Μιχαηλίδου, αφορά εκτάσεις σε Αχαρνές, Θεσσαλονίκη και Πάτρα, όπου προβλέπεται η ανάπτυξη κατοικιών μηδενικής ενεργειακής κατανάλωσης με χρηματοδότηση από το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο.
Η επιλογή της αξιοποίησης υφιστάμενης δημόσιας γης αντί της αγοράς νέων εκτάσεων επιδιώκει να περιορίσει το δημοσιονομικό κόστος και να επιταχύνει την παραγωγή νέων κατοικιών σε μια περίοδο κατά την οποία η έλλειψη προσιτής στέγης αποτελεί έναν από τους βασικούς παράγοντες πίεσης για τα ελληνικά νοικοκυριά.
Παράλληλα, ο νόμος επιχειρεί να απελευθερώσει πρόσθετο στεγαστικό απόθεμα μέσω ταχύτερων διαδικασιών αλλαγής χρήσης γης και υφιστάμενων κτιρίων. Σε περιοχές όπου μέχρι σήμερα επιτρεπόταν κυρίως βιοτεχνική δραστηριότητα, θα είναι πλέον ευκολότερη η μετατροπή των ακινήτων σε κατοικίες, μειώνοντας σημαντικά τον χρόνο αδειοδότησης.
Ωστόσο, η δυνατότητα αυτή συνοδεύεται από μία κρίσιμη ασφαλιστική δικλείδα: τα ακίνητα που θα ενταχθούν στη συγκεκριμένη διαδικασία δεν θα μπορούν να διατεθούν στη βραχυχρόνια μίσθωση, με στόχο να ενισχυθεί η μακροχρόνια κατοικία και να αποφευχθεί η περαιτέρω πίεση στις τιμές των ενοικίων.
Φοροαπαλλαγές ενοικίων
Το σημαντικότερο οικονομικό κίνητρο αφορά το φορολογικό σκέλος. Για πρώτη φορά θεσπίζεται απαλλαγή από τον φόρο εισοδήματος επί των μισθωμάτων για δήμους, περιφέρειες και λοιπούς φορείς που διαθέτουν ακίνητα είτε για Στέγες Υποστηριζόμενης Διαβίωσης (χώρους δηλαδή που διατίθενται για τη μόνιμη κατοικία ατόμων, ηλικίας άνω των 18 ετών, με αναπηρία τα οποία δεν μπορούν να διαβιώσουν αυτόνομα χωρίς κατάλληλη υποστήριξη) είτε για κοινωνική κατοικία.
Το άρθρο 54 του νόμου ορίζει συγκεκριμένα, πως από το Φορολογικό έτος 2026 και εφεξής, το εισόδημα που αποκτούν τα νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου δήμων και περιφερειών και ιδίως οι αναπτυξιακοί οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης, καθώς και μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα νομικά Πρόσωπα δημοσίου ή ιδιωτικού δικαίου, από την εκμίσθωση ή υπεκμίσθωση ακινήτων τα οποία εντάσσονται σε προγράμματα Κοινωνικής μίσθωσης, για όσο χρόνο διαρκεί αυτή.
Η παρέμβαση φιλοδοξεί να μετατρέψει ανενεργά ή υποαξιοποιημένα ακίνητα σε κοινωνικά χρήσιμο στεγαστικό απόθεμα, περιορίζοντας ταυτόχρονα το φορολογικό αντικίνητρο που μέχρι σήμερα λειτουργούσε αποτρεπτικά για πολλές τέτοιες μισθώσεις. Παράλληλα, έρχεται ως διασφάλιση, ότι ο φόρος εισοδήματος δεν θα ενσωματωθεί ως επιβάρυνση στο ποσό του κοινωνικού μισθώματος, αναιρώντας με τον τρόπο αυτό την πρόβλεψη, ότι το ενοίκιο στις κοινωνικές κατοικίες θα είναι ουσιωδώς χαμηλότερο από αυτό της αγοράς.
Όπως επισημαίνεται μάλιστα στην έκθεση συνεπειών, που συνοδεύει το νόμο, το αντίστοιχο φορολογικό κίνητρο έχει θεσπιστεί για το πρόγραμμα «Κατασκευάζω – Κατοικώ» και υπό το πρίσμα αυτό, η νέα διάταξη συντείνει στην εναρμόνιση του φορολογικού καθεστώτος που διέπει τα προγράμματα κοινωνικής κατοικίας.
Μάλιστα, όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά, η δημοσιονομική επιβάρυνση της συγκεκριμένης παρέμβασης, επί του παρόντος, αφορά το υπό υλοποίηση πρόγραμμα «Κοινωνική στέγαση ευάλωτων ομάδων στους δήμους Αθηναίων και Θεσσαλονίκης» με φυσικό αντικείμενο 50 διαμερίσματα κοινωνικής μίσθωσης και ανέρχεται σε 45.000 ευρώ για το φορολογικό έτος 2026.
Η κυβέρνηση εκτιμά ότι μέσω της συγκεκριμένης ρύθμισης μπορεί να ενεργοποιηθεί σημαντικός αριθμός ιδιωτικών ακινήτων χωρίς την ανάγκη άμεσης κρατικής επένδυσης, δημιουργώντας ένα νέο μοντέλο συνεργασίας δημόσιου και ιδιωτικού τομέα στον τομέα της κοινωνικής κατοικίας.
Δημογραφικά κίνητρα
Στην ίδια κατεύθυνση κινείται και η αναμόρφωση του Προγράμματος Δημογραφικής Ανάπτυξης, το οποίο αποκτά περισσότερο αναπτυξιακό χαρακτήρα. Το πρόγραμμα επεκτείνεται σε τουλάχιστον οκτώ νέες περιφερειακές ενότητες που αντιμετωπίζουν έντονη πληθυσμιακή συρρίκνωση, ενώ απλοποιούνται οι προϋποθέσεις συμμετοχής.
Καταργείται η υποχρέωση προϋπάρχουσας σχέσης εργασίας πριν από τη μετεγκατάσταση, προβλέπεται δυνατότητα προκαταβολής της πρώτης δόσης της οικονομικής ενίσχυσης και διευρύνεται ο κύκλος των δικαιούχων, ώστε περισσότερα νοικοκυριά να μπορούν να μετακινηθούν σε περιοχές που αντιμετωπίζουν δημογραφικό πρόβλημα.
Η φιλοσοφία της παρέμβασης συνδέει τη στεγαστική πολιτική με την περιφερειακή ανάπτυξη, επιδιώκοντας να λειτουργήσει ως εργαλείο αναζωογόνησης τοπικών οικονομιών.
Πολιτικές αναπηρίας
Στο πεδίο της αναπηρίας, οι παρεμβάσεις αφορούν τον Προσωπικό Βοηθό, την Πρώιμη Παιδική Παρέμβαση, την αναπηρία όρασης και την προσβασιμότητα ως εργαλείο αυτονομίας στο σπίτι και στον χώρο εργασίας.
Αναλυτικά, με τον Προσωπικό Βοηθό εξασφαλίζεται συνέχεια για όσους ήδη λαμβάνουν προσωπική βοήθεια και επεκτείνεται η εφαρμογή του προγράμματος σε όλη τη χώρα.
Το ηλικιακό όριο αυξάνεται από τα 65 στα 67 έτη, ενώ σε ειδικές περιπτώσεις προβλέπεται δυνατότητα συμμετοχής έως τα 75 έτη. Ειδικά για ορεινούς και νησιωτικούς δήμους έως 5.000 κατοίκους, δίνεται η δυνατότητα, υπό προϋποθέσεις, να γίνουν προσωπικοί βοηθοί και συγγενείς α΄ και β΄ βαθμού.
Η Πρώιμη Παιδική Παρέμβαση γίνεται μόνιμη πολιτική για 2.000 οικογένειες με παιδιά έως 6 ετών με αναπηρία, αναπτυξιακές δυσκολίες ή αυξημένη πιθανότητα εμφάνισής τους.
Η στήριξη ξεκινά στα πρώτα χρόνια της ζωής του παιδιού, με διεπιστημονικές ομάδες, εξατομικευμένο σχέδιο παρέμβασης και ενεργό συμμετοχή της οικογένειας.
Για τα άτομα με αναπηρία όρασης, δημιουργείται δωρεάν πρόγραμμα επιμόρφωσης εκπαιδευτών κινητικότητας, με φορέα υλοποίησης το Κέντρο Εκπαίδευσης και Αποκατάστασης Τυφλών, ενώ στην προσβασιμότητα, θεσπίζεται πρόγραμμα επιχορήγησης παρεμβάσεων, ώστε οι συμπολίτες μας με αναπηρία να μπορούν να κάνουν προσβάσιμο το σπίτι και τον χώρο εργασίας τους.