Το Ελληνικό Δημοσιονομικό Συμβούλιο (ΕΔΣ) παρουσιάζει, με τεχνικό υπόμνημα που φέρει εμπάργκο έως την Πέμπτη 30 Ιουλίου, το πλαίσιο με το οποίο θα αναλάβει για πρώτη φορά στην Ελλάδα την ανεξάρτητη κοστολόγηση των προτάσεων πολιτικής που περιλαμβάνονται στα προγράμματα των κομμάτων. Πρόκειται για αρμοδιότητα που απορρέει από τον ν. 4270/2014 και που, με ορίζοντα τις εκλογές του 2027, μπαίνει πλέον σε εφαρμογή.
Στόχος, όπως τονίζεται, είναι η ενίσχυση της δημοσιονομικής διαφάνειας και η στήριξη ενός τεκμηριωμένου δημόσιου διαλόγου: οι πολίτες θα μπορούν να αξιολογούν με κοινό μέτρο το δημοσιονομικό αποτύπωμα των διαφορετικών επιλογών, ενώ ο ίδιος ο θεσμός δεσμεύεται για αμεροληψία και ίση μεταχείριση όλων των κομμάτων.
Ποιος και τι μπορεί να ζητήσει
Το δικαίωμα υποβολής έχουν όλα τα κόμματα που συμμετέχουν νόμιμα στις βουλευτικές εκλογές. Κάθε κόμμα ορίζει έναν εξουσιοδοτημένο εκπρόσωπο — όχι απαραίτητα βουλευτή — ως αποκλειστικό σημείο επαφής με το Συμβούλιο, ενώ εντός του ΕΔΣ ρόλο συντονιστή αναλαμβάνει ο Προϊστάμενος του Τμήματος Δημοσιονομικής Ανάλυσης.
Για να γίνει δεκτή μια πρόταση, πρέπει να είναι σαφής, να συμμορφώνεται με το Σύνταγμα και το ευρωπαϊκό δίκαιο, να προσδιορίζει την απαιτούμενη νομοθετική ρύθμιση και να έχει μετρήσιμο δημοσιονομικό αντίκτυπο. Κατά προτεραιότητα εξετάζονται μέτρα με αποτύπωμα άνω των 50 εκατ. ευρώ ετησίως. Σημαντική διευκρίνιση: η κοστολόγηση είναι αμιγώς τεχνική διαδικασία — το ΕΔΣ δεν κρίνει τη σκοπιμότητα ή την ποιότητα ενός μέτρου, παρά μόνο το κόστος του.
Η διαδικασία βήμα-βήμα
Η πορεία περιλαμβάνει εννέα στάδια: από την υποβολή της αίτησης και την επιβεβαίωση του αιτήματος, μέχρι την προκαταρκτική εκτίμηση (στην οποία το κόμμα μπορεί ακόμη να αποσύρει ή να τροποποιήσει πρόταση), την τελική κοστολόγηση και τη δημοσίευση. Κρίσιμο στοιχείο: η κοστολόγηση δημοσιεύεται μόνον εφόσον το κόμμα δηλώσει εγγράφως ότι αποδέχεται και προτίθεται να τη χρησιμοποιήσει. Ταυτόχρονα, για προτάσεις που δεν έχουν κοστολογηθεί από το ΕΔΣ, τα κόμματα δεν μπορούν να επικαλούνται το όνομα του θεσμού.
Το «μπλακ άουτ» ενός μήνα
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία αφορά την προεκλογική περίοδο. Τον τελευταίο μήνα πριν από τις εκλογές, το Συμβούλιο δεν παραδίδει ούτε δημοσιεύει αποτελέσματα και απέχει από κάθε συμμετοχή στον σχετικό πολιτικό διάλογο — μια πρακτική που ακολουθούν αντίστοιχοι θεσμοί σε Ολλανδία, Βρετανία και Βέλγιο, ώστε να διαφυλάσσεται η θεσμική ουδετερότητα. Οι αιτήσεις πρέπει να υποβάλλονται το αργότερο 120 ημέρες πριν από τις εκλογές.
Τι θα ισχύσει ειδικά για το 2027
Επειδή πρόκειται για την πρώτη εφαρμογή, το ΕΔΣ θέτει ρεαλιστικά όρια: έως 10 προτάσεις ανά κόμμα, με προτεραιότητα σε πεδία όπου υπάρχουν αξιόπιστα δεδομένα και δοκιμασμένες μεθοδολογίες — φορολογία εισοδήματος, έμμεση φορολογία, ειδικοί φόροι κατανάλωσης, κοινωνικά επιδόματα, μισθολογικά του Δημοσίου, αναπροσαρμογές συντάξεων. Αντίθετα, πεδία όπως οι αμυντικές προμήθειες, τα μεγάλα έργα υποδομής ή παρεμβάσεις με έντονη αβεβαιότητα ενδέχεται να εξαιρεθούν. Τα κόμματα ενθαρρύνονται να υποβάλουν τις προτάσεις τους νωρίς — από την 1η Νοεμβρίου 2026, οπότε και οριστικοποιείται το υπόμνημα.
Η μεθοδολογία
Το Συμβούλιο εστιάζει στη στατική επίπτωση (τη μεταβολή εσόδων ή δαπανών με σταθερή συμπεριφορά) και στις άμεσες συμπεριφορικές επιδράσεις (first-round effects), όπου αυτές μπορούν να ποσοτικοποιηθούν αξιόπιστα. Οι ευρύτερες μακροοικονομικές επιδράσεις (second-round effects) δεν αποτελούν μέρος της βασικής κοστολόγησης, αν και σταδιακά προβλέπεται η ενσωμάτωση προηγμένων εργαλείων. Οι εκτιμήσεις καλύπτουν το τρέχον έτος και ορίζοντα έως τεσσάρων επιπλέον ετών, ενώ όλες βασίζονται σε κοινό «βασικό σενάριο» με τις επίσημες προβλέψεις του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας.
Το εγχείρημα, τέλος, θα υποστηριχθεί από μνημόνια συνεργασίας με ΑΑΔΕ, e-ΕΦΚΑ, ΕΛΣΤΑΤ, ΓΛΚ, ΟΠΕΚΑ και ΔΥΠΑ, οι οποίοι υποχρεούνται να παρέχουν στοιχεία και ποσοτικοποιήσεις.