Νέος κίνδυνος απάτης στις άμεσες πληρωμές, μέτρα ζητά η ΤτΕ

Την επιτακτική ανάγκη περαιτέρω θωράκισης κατά της απάτης στις ηλεκτρονικές συναλλαγές υπογραμμίζει η Τράπεζα της Ελλάδος. Στην Έκθεση Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας καταγράφεται αύξηση 95% στα περιστατικά απάτης στις μεταφορές πιστώσεων το 2025, με την πλειονότητα (64%) να αφορά υποκλοπή κωδικών. 

Ύφεση στα περιστατικά απάτης και στη συνολική ζημία καταγράφεται στο πρώτο εξάμηνο του έτους, λόγω της ενίσχυσης των συστημάτων ασφαλείας -ακόμα και με τη χρήση Τεχνητής Νοημοσύνης.

Η αύξηση των περιστατικών απάτης το 2025 συνδέεται οργανικά με την ταχύτατη υιοθέτηση των άμεσων πληρωμών (Instant Payments). Διότι, η εκτέλεση των συναλλαγών γίνεται σε λιγότερο από 10 δευτερόλεπτα. Η αστραπιαία διεκπεραίωση περιορίζει δραστικά τα περιθώρια ανάκλησης των κεφαλαίων σε περίπτωση δόλιας μεταφοράς.

Στον αντίποδα, οι παραδοσιακές κάρτες πληρωμών επιδεικνύουν ισχυρά αντανακλαστικά ασφαλείας, καθώς το πρώτο εξάμηνο του 2026 ο αριθμός των συναλλαγών απάτης υποχώρησε κατά 23%, σε ετήσια βάση, στα 154.186 περιστατικά, ενώ η αναλογούσα αξία μειώθηκε κατά 14% στα 10,6 εκατ. ευρώ.

 Άμεσες πληρωμές και κάρτες

Ο δείκτης της αναλογίας της αξίας απάτης προς τη συνολική αξία των συναλλαγών με κάρτες παρέμεινε στο 0,02%, που αντιστοιχεί σε 1 ευρώ απάτης ανά 5,7 χιλ. ευρώ συναλλαγών.

«Η αύξηση των περιστατικών απάτης το 2025 συνδέεται κυρίως με την αύξηση των συναλλαγών άμεσων μεταφορών πιστώσεων και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους», επισημαίνει η Τράπεζα της Ελλάδος, εστιάζοντας στην άμεση πίστωση χωρίς ημερομηνία αξίας (valeur).

Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της κεντρικής τράπεζας, το 2025 καταγράφηκαν 9.830 περιστατικά απάτης στις μεταφορές πίστωσης συνολικής αξίας 17 εκατ. ευρώ, έναντι 5.032 περιστατικών αξίας 12 εκατ. ευρώ το 2024.

Χειραγώγηση και υποκλοπή κωδικών

Όπως διευκρινίζεται, το φαινόμενο δεν οφείλεται σε τεχνικές ευάλωτες αδυναμίες των συστημάτων μεταφοράς, αλλά στην έξαρση των εγκεκριμένων από τον πελάτη πληρωμών (Authorised Push Payment - APP).

Στις περιπτώσεις αυτές, οι δράστες χρησιμοποιούν ψυχολογική χειραγώγηση και παραπλανητικά μηνύματα προκειμένου να πείσουν τον ίδιο τον χρήστη να εξουσιοδοτήσει καλή τη πίστει τη μεταφορά των χρημάτων του.

Το 64% των περιστατικών απάτης οφείλεται σε υποκλοπή των κωδικών (π.χ. του e-banking), ενώ το 36% αφορά σε ευθεία χειραγώγηση του πληρωτή. Για την αποτελεσματική αναχαίτιση των φαινομένων αυτών, το ευρωπαϊκό και εγχώριο κανονιστικό πλαίσιο ενσωματώνει κομβικά μέτρα προστασίας και επαλήθευσης των στοιχείων.

Επαλήθευση δικαιούχου και AI

Κορυφαίο εργαλείο πρόληψης αποτελεί η υποχρεωτική υπηρεσία επαλήθευσης του δικαιούχου (Verification of Payee – VoP), η οποία διασταυρώνει το όνομα του παραλήπτη με τον αριθμό λογαριασμού (IBAN) πριν από την έγκριση της συναλλαγής.

Το επιπλέον αυτό μέτρο ασφαλείας, το οποίο δεν είχε τεθεί σε πλήρη ισχύ έως τον Σεπτέμβριο του 2025, θεσμοθετείται για να αποτρέπει τη λανθασμένη ή δόλια διοχέτευση κεφαλαίων σε λογαριασμούς τρίτων.

Παράλληλα, οι πάροχοι υπηρεσιών πληρωμών ενισχύουν τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης για την παρακολούθηση συναλλαγών σε πραγματικό χρόνο, εντοπίζοντας ασυνήθιστα μοτίβα συμπεριφοράς πριν από την οριστικοποίηση της εντολής.

Πρόληψη και ισχυρή ταυτοποίηση

Ταυτόχρονα, εντείνονται οι εκστρατείες ενημέρωσης του κοινού από την Ευρωπαϊκή Αρχή Τραπεζών (EBA) και τα πιστωτικά ιδρύματα για την αναγνώριση τεχνικών phishing, smishing και vishing.

Στον τομέα των καρτών, οι εξ αποστάσεως συναλλαγές χωρίς τη φυσική παρουσία της κάρτας (Card-Not-Present – CNP) συνεχίζουν να συγκεντρώνουν τη μεγαλύτερη αναλογία απάτης, αν και σημείωσαν πτώση 26% το πρώτο εξάμηνο του 2026 στα 130.898 περιστατικά.

Η θετική αυτή εξέλιξη αποδίδεται στην αυστηρή εφαρμογή της ισχυρής ταυτοποίησης πελάτη (Strong Customer Authentication - SCA) μέσω βιομετρικών δεδομένων και εγκρίσεων δύο παραγόντων (2FA).

POS, ΑΤΜ και ζημίες

Αντίστοιχα, τα περιστατικά απάτης στα τερματικά POS περιορίστηκαν σε 21.180, ενώ στα ΑΤΜ μειώθηκαν κατά 24% σε ετήσια βάση, φθάνοντας τα 2.108 περιστατικά.

Αναφορικά με την κατανομή της οικονομικής ζημίας από την απάτη με κάρτες, οι κάτοχοι επιβαρύνθηκαν κατά 62% επί του συνολικού ποσού των 9,6 εκατ. ευρώ το πρώτο εξάμηνο του 2026.

Οι πάροχοι που αποδέχονται τις συναλλαγές (αποδέκτες) ανέλαβαν το 30% της ζημίας, ενώ οι πάροχοι-εκδότες των καρτών επιβαρύνθηκαν μόλις κατά 8%.

Αύξηση καρτών και συναλλαγών

Η διεύρυνση της χρήσης των ηλεκτρονικών μέσων πληρωμής στην Ελλάδα παραμένει εντυπωσιακή, με τον αριθμό των ενεργών καρτών να διαμορφώνεται σε 22,7 εκατομμύρια τον Ιούνιο του 2026.

Οι προπληρωμένες κάρτες κατέγραψαν άλμα 40% φθάνοντας τα 4,1 εκατ., εξαιτίας της μεταφοράς κοινωνικών επιδομάτων σε ειδικές κάρτες δικαιούχων, ενώ οι εικονικές πιστωτικές κάρτες αυξήθηκαν κατά 9,4% στις 195 χιλιάδες.

Η συνολική αξία των συναλλαγών με κάρτες το πρώτο εξάμηνο του 2026 ανήλθε σε 60 δισ. ευρώ, σημειώνοντας άνοδο 5%, ενώ ο συνολικός αριθμός συναλλαγών αυξήθηκε κατά 9% στα 1,438 δισ.

Επέκταση του συστήματος IRIS

Η μέση αξία ανά συναλλαγή υποχώρησε στα 42 ευρώ, εξέλιξη που υποδηλώνει την εδραίωση των καρτών ακόμη και για καθημερινές αγορές πολύ μικρής αξίας.

Ιδιαίτερα δυναμική είναι η πορεία της ελληνικής υποδομής άμεσων πληρωμών IRIS του συστήματος ΔΙΑΣ, η οποία προσφέρει ταχύτητα, διαφάνεια και απόλυτη συμβατότητα με τις ευρωπαϊκές προδιαγραφές.

Το πρώτο εξάμηνο του 2026 οι συναλλαγές μέσω IRIS εκτινάχθηκαν στα 79,5 εκατομμύρια, καταγράφοντας αύξηση 54% σε σύγκριση με το προηγούμενο εξάμηνο.

Συναλλαγές P2P και χρεώσεις

Η πλειονότητα των μεταφορών αφορά τις συναλλαγές μεταξύ ιδιωτών (P2P), οι οποίες ανήλθαν σε 69 εκατ. αξίας 3,8 δισ. ευρώ, ενώ οι εγγεγραμμένοι χρήστες της υπηρεσίας αυξήθηκαν κατά 8% στα 4,6 εκατομμύρια.

Παράλληλα, οι συναλλαγές προς επαγγελματίες (P2Pro) και το ηλεκτρονικό εμπόριο (Commerce) σημειώνουν σταθερή επέκταση, επιβεβαιώνοντας την εμπιστοσύνη των καταναλωτών στις εγχώριες τραπεζικές υποδομές.

Τέλος, οι άμεσες χρεώσεις επιβεβαιώνουν τη φήμη τους ως το πλέον θωρακισμένο μέσο πληρωμής, καθώς το 2025 πραγματοποιήθηκαν 39 εκατ. συναλλαγές αξίας 6,5 δισ. ευρώ με μηδενικά περιστατικά απάτης.