Το αρνητικό οικονομικό κλίμα που επικρατεί από τα τέλη του 2007 έχει προσλάβει συγκεκριμένα χαρακτηριστικά και έχει ήδη επιφέρει σοβαρές απώλειες ιδιαίτερα στις αγορές χρήματος και κεφαλαίου, αναφέρει το ΙΟΒΕ στην τριμηνιαία έκθεσή του για την ελληνική οικονομία (Σεπτέμβριος 2008).

Ο πληθωρισμός εξακολουθεί να κινείται ανοδικά, τόσο στις ανεπτυγμένες όσο κυρίως στις αναπτυσσόμενες οικονομίες, επηρεαζόμενος καθοριστικά από την αύξηση στις τιμές των καυσίμων, των εμπορευμάτων και των τροφίμων. Παράλληλα, οι προβλέψεις για τους ρυθμούς ανάπτυξης αναθεωρούνται συνεχώς προς τα κάτω.

Το κύριο χαρακτηριστικό της κατάστασης στη διεθνή οικονομία σήμερα, τονίζει το ΙΟΒΕ, είναι η «ασυνήθης» αβεβαιότητα που καθιστά προβληματική κάθε πρόβλεψη για το άμεσο μέλλον.

Το ΙΟΒΕ αναφέρεται σε επιδείνωση του κλίματος και στην Ελλάδα, σημειώνοντας πως στη χώρα μας η αβεβαιότητα επηρεάζει άμεσα τις προσδοκίες τόσο των επιχειρήσεων όσο και των καταναλωτών.

Τους πρώτους οκτώ μήνες του 2008, ο Δείκτης Οικονομικού Κλίματος κινείται σε επίπεδα σαφώς κατώτερα εκείνων του 2007 και χαμηλότερα από τον μέσο μακροχρόνιο όρο. Τον Αύγουστο, ο εν λόγω δείκτης προσεγγίζει τη χαμηλότερη τιμή της τελευταίας τριετίας.

Η επιδείνωση του οικονομικού κλίματος στην Ελλάδα συμβαδίζει με ανάλογη εξέλιξη του σχετικού δείκτη στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ο οποίος και εκεί προσεγγίζει το χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων ετών. Είναι προφανές -τονίζει το ΙΟΒΕ- ότι οι προσδοκίες και το κλίμα σε όλες τις χώρες έχουν επηρεαστεί εντονότερα από τη διεθνή κρίση, η οποία δημιουργεί αυξημένες αβεβαιότητες για το μέλλον, και λιγότερο από την επιδείνωση των πραγματικών μεγεθών, η οποία εμφανίζεται ηπιότερη. Φαίνεται ότι, προς το παρόν τουλάχιστον, η κύρια, καθοριστική επίπτωση της κρίσης είναι η αύξηση της αβεβαιότητας τόσο για τα νοικοκυριά όσο και για τις επιχειρήσεις.

Το ΙΟΒΕ αναφέρει πάντως ότι, μέχρι σήμερα, είναι ηπιότερες οι επιπτώσεις στα πραγματικά μεγέθη της ελληνικής οικονομίας.

Σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις, ο ρυθμός μεγέθυνσης του ΑΕΠ το 2008 θα είναι αρκετά υψηλός (3,5%) για τα ευρωπαϊκά δεδομένα, χαμηλότερος ωστόσο από τον προηγούμενο χρόνο.

Η δυναμική της εγχώριας ζήτησης, παρότι εξασθενημένη, θα αποτελέσει και φέτος το βασικό μέσο ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας. Η μικρή αποκλιμάκωση του πληθωρισμού έως το τέλος του έτους ενδεχομένως να τονώσει την κατανάλωση, αναπληρώνοντας μέρος της περιορισμένης ανόδου της το α΄ εξάμηνο του 2008, σημειώνεται.

Τα δεδομένα αυτά δείχνουν ότι η ελληνική οικονομία δεν πλήττεται σε σημαντικό βαθμό, μέχρι τώρα τουλάχιστον, από τη διεθνή χρηματοπιστωτική κρίση. Φαίνεται ότι το ελληνικό χρηματοπιστωτικό σύστημα δεν απειλείται άμεσα σε μεγάλη έκταση από παρόμοιες εξελίξεις, καθώς οι κλυδωνισμοί στις αντίστοιχες αγορές στην Ελλάδα ήταν μάλλον περιορισμένοι.

Η αποφυγή από την πλευρά των περισσότερων ελληνικών τραπεζών εκτεταμένης τοποθέτησης σε επισφαλή τραπεζικά προϊόντα λειτούργησε προστατευτικά για τις ίδιες αλλά και για το σύνολο της ελληνικής οικονομίας.

Εξάλλου, οι επιπτώσεις της κρίσης περιορίζονται από το γεγονός ότι η ελληνική οικονομία παραμένει εσωστρεφής, με την έννοια ότι το εξωτερικό της εμπόριο αποτελεί σχετικώς χαμηλό ποσοστό του ΑΕΠ. Όμως, υπάρχει ο κίνδυνος σοβαρών αναταράξεων αν σημειωθεί ύφεση στις γειτονικές χώρες με τις οποίες η Ελλάδα διατηρεί σημαντικές οικονομικές σχέσεις.

Σύμφωνα με το ΙΟΒΕ, οι διαρθρωτικές αδυναμίες της ελληνικής οικονομίας παραμένουν, ενώ η παρούσα κρίση επιτάσσει τη στροφή της οικονομικής πολιτικής στην αποφασιστική αντιμετώπιση αυτών των προβλημάτων. "Αυτός είναι και ο μόνος τρόπος θωράκισης της ελληνικής οικονομίας έναντι των αναταραχών στη διεθνή σκηνή", επισημαίνεται.

Το ΙΟΒΕ στην έκθεσή του κάνει λόγο για επιδείνωση των δημοσιονομικών ανισορροπιών, αναφέροντας ότι από τα στοιχεία για την εκτέλεση του Προϋπολογισμού το πρώτο εξάμηνο του 2008 είναι εμφανές ότι υπάρχει μεγάλη υστέρηση στα έσοδα έναντι των προβλέψεων του Προϋπολογισμού. Αν και αναμένεται να σημειωθεί βελτίωση μέχρι το τέλος του έτους, δεν τίθεται αμφιβολία ότι στο τέλος θα υπάρξει σημαντική απόκλιση από τους στόχους τους οποίους είχε θέσει ο Προϋπολογισμός του 2008 και το Πρόγραμμα Σταθερότητας και Ανάπτυξης.

Για τον πληθωρισμό, το ΙΟΒΕ αναφέρει ότι βρίσκεται σταθερά σε υψηλά επίπεδα, τονίζοντας ότι, αν και οι πληθωριστικές πιέσεις είναι έντονες σε όλες τις οικονομικές περιοχές, και στην ευρωζώνη, ωστόσο οι επιπτώσεις παρουσιάζονται οξυμένες στην Ελλάδα, λόγω των μεγαλύτερων στρεβλώσεων στις αγορές. Έτσι ο πληθωρισμός κινείται το πρώτο οκτάμηνο με ρυθμό 4,6%. Αν και προβλέπεται να αποκλιμακωθεί τους τελευταίους μήνες του χρόνου, αναμένεται να κινηθεί -όπως έχει αναφερθεί και στην προηγούμενη έκθεση του ΙΟΒΕ- σε ετήσια βάση λίγο πάνω από 4,3%. 

Όσον αφορά στο Οικονομικό Περιβάλλον στην Ελλάδα, το ΙΟΒΕ επισημαίνει ότι ο Δείκτης Οικονομικού Κλίματος στη χώρα μας το οκτάμηνο του 2008 κινείται κατά μέσο όρο κάτω από το μακροχρόνιο επίπεδό του, στις 98,1 μονάδες, και αρκετά χαμηλότερα από το επίπεδο της αντίστοιχης περιόδου του 2007 (104 μονάδες).

Συνολικά, το οκτάμηνο του 2008 οι προσδοκίες σε όλους τους επιμέρους τομείς υποχωρούν, με μόνη εξαίρεση τις Κατασκευές, όπου σημειώνεται σχετική ανάκαμψη από τα χαμηλά επίπεδα του 2007.

Στους τομείς της Βιομηχανίας, του Λιανικού Εμπορίου, των Υπηρεσιών αλλά και στην καταναλωτική εμπιστοσύνη καταγράφεται διολίσθηση των προσδοκιών σε σύγκριση με την ίδια περίοδο του 2007, με κοινό χαρακτηριστικό σε όλους τους τομείς την ενίσχυση των πληθωριστικών προσδοκιών.

* Δείτε αναλυτικά την έκθεση του ΙΟΒΕ στη δεξιά στήλη «Συνοδευτικό Υλικό»