Με σειρά αιφνιδιαστικών τροπολογιών που κατατέθηκαν στη Βουλή, στο Σχέδιο Νόμου του Υπουργείου Ανάπτυξης, Ανταγωνιστικότητας, Υποδομών, Μεταφορών και Δικτύων με τίτλο «Διαμόρφωση Φιλικού Αναπτυξιακού Περιβάλλοντος για Στρατηγικές και Ιδιωτικές Επενδύσεις και άλλες διατάξεις», περικόπτεται και περιορίζεται δραστικά ο δικαστικός έλεγχος της νομιμότητας των διαγωνιστικών διαδικασιών στις αναθέσεις έργων αναφέρει ο Πανελλήνιος Σύνδεσμος Τεχνικών Εταιριών (ΣΑΤΕ).

Με άλλα λόγια, εδραιώνεται η ασυλία των υπηρεσιών που αναθέτουν έργα, ακόμη και όταν βλάπτουν σοβαρά το δημόσιο συμφέρον!

Η διοίκηση του ΣΑΤΕ εκφράζει την έκπληξή της, αλλά και την πλήρη δυσαρέσκειά της σε κατεπείγον έγγραφο που έστειλε σε όλους τους αρμόδιους υπουργούς, αλλά και τους βουλευτές, ζητώντας την απόσυρση των τροπολογιών, χαρακτηρίζοντας τις τροπολογίες άκρως επικίνδυνες, αφού στη συντριπτική τους πλειονότητα τα έργα των συγχρηματοδοτούμενων δημόσιων συμβάσεων τίθενται εκτός δικαστικού ελέγχου, με προφανείς τους κινδύνους να εμφανιστούν και να ενταθούν φαινόμενα αυθαιρεσίας και αλαζονείας από τις υπηρεσίες.

Κι αυτό γίνεται σε περίοδο όπου εκκρεμεί η απόφαση πρότυπης δίκης στο ΣτΕ που θα αποφανθεί επί της αντισυνταγματικότητας και της αντίθεσης προς την Ευρωπαϊκή Συνθήκη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, της διάταξης θέσπισης παραβόλου 50.000 ευρώ προκειμένου να γίνει δεκτή αίτηση ασφαλιστικών μέτρων, αλλά και ενώ, ήδη, ο ΣΑΤΕ έχει προσφύγει και στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ζητώντας την κατάργηση της διάταξης που επέβαλε το υπέρογκο και αλόγιστο παράβολο, καθώς παραβιάζει και ενωσιακό δίκαιο, αλλά και κάθε έννοια προστασίας από παράνομες ενέργειες των υπηρεσιών, χωρίς να επιταχύνει την εκτέλεση των έργων, όπως ισχυρίστηκε ο νομοθέτης, διότι οι καθυστερήσεις, κυρίως στις μελετοκατασκευές, οφείλονται στις επιτροπές των διαγωνισμών κι όχι στη δικαστική αμφισβήτηση των αποφάσεων των αναθετουσών αρχών.

Μάλιστα, με τροπολογία που κατατέθηκε προχτές, τίθεται ως προαπαιτούμενο η καταβολή του 1/3 του παραβόλου ταυτοχρόνως με την κατάθεση της αίτησης ασφαλιστικών μέτρων, περιορίζοντας ακόμη περισσότερο τη δυνατότητα δικαστικού ελέγχου κατά τις διαγωνιστικές διαδικασίες, αναφέρει ο ΣΑΤΕ.

Με τις τροπολογίες που αιφνιδιαστικά κατατέθηκαν στη Βουλή, μεταξύ άλλων:

• Μπαίνει φραγμός στις αιτήσεις ακυρώσεως και ασφαλιστικών μέτρων κατά πράξεων οι οποίες αφορούν δημόσια έργα, προμήθειες και υπηρεσίες που συγχρηματοδοτούνται από τα Διαρθρωτικά Ταμεία και άλλα προγράμματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, προϋπολογιζόμενης δαπάνης άνω των 15.000.000 ευρώ πλέον Φ.Π.Α., αξιοποιώντας άρθρα παλαιότερων νόμων, τα οποία, ωστόσο, αφορούν την εκδίκαση αιτήσεων ακυρώσεως και αναστολής εκτέλεσης σε υποθέσεις αναγκαστικών απαλλοτριώσεων!

• Επαυξάνεται το κατώφλι ελέγχου από το Ελεγκτικό Συνέδριο από τα 5.000.000 ευρώ στα 10.000.000 ευρώ (χωρίς Φ.Π.Α.) για όλες τις συγχρηματοδοτούμενες δημόσιες συμβάσεις, και τίθεται εκτός προσυμβατικού ελέγχου νομιμότητας ένας μεγάλος όγκος συμβάσεων δημοσίων έργων. Τούτο, σε συνδυασμό με την κατάργηση της αίτησης ανάκλησης κατά των πράξεων των Κλιμακίων του Ελεγκτικού Συνεδρίου καθώς και με το μέτρο του παραβόλου 1%, έχει ως αναπότρεπτη συνέπεια οι συμβάσεις αυτές να τίθενται στον χώρο του δικαστικώς ανελέγκτου, με όλες τις δυσμενέστατες συνέπειες που αυτό συνεπάγεται για τα δικαιώματα των διαγωνιζομένων, τη διασφάλιση της νομιμότητας και την προστασία του δημοσίου συμφέροντος.

• Με την κατάργηση της αίτησης ανάκλησης κατά των θετικών πράξεων των Κλιμακίων του Ελεγκτικού Συνεδρίου συρρικνώνεται σημαντικά η ελεγκτική αρμοδιότητα του ανωτάτου αυτού δικαστηρίου. Έχει διαπιστωθεί σε πάρα πολλές περιπτώσεις ότι οι δικαστές που στελεχώνουν τα Κλιμάκια του Ελεγκτικού Συνεδρίου, παρότι εξαιρετικής επιστημονικής κατάρτισης, είναι κατά κανόνα νέοι, χωρίς συνήθως την απαιτούμενη εμπειρία για τη διεξοδική και ως προς όλες τις πτυχές τους αντιμετώπιση όλων των σύνθετων νομικών ζητημάτων που ανακύπτουν κατά τη διαγωνιστική διαδικασία για την ανάθεση μιας δημόσιας σύμβασης. Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις που κρίσιμα νομικά ζητήματα είχαν διαλάθει της προσοχής του Κλιμακίου και ανακαλύφθηκαν κατά τον έλεγχο που διενήργησε το Τμήμα κατόπιν άσκησης αίτησης ανάκλησης.

Κατά συνέπεια είναι εσφαλμένο το αναφερόμενο στην αιτιολογική έκθεση ότι «όταν ο προσυμβατικός έλεγχος αποβαίνει θετικός και δεν διαπιστώνονται ουσιώδεις νομικές πλημμέλειες στη διαγωνιστική διαδικασία, δεν επέρχονται ουσιαστικές έννομες συνέπειες στους εμπλεκόμενους στην ελεγχόμενη διαδικασία», αφού, κατά βάση, σε κάθε ανάλογη περίπτωση δεν είναι οι έννομες συνέπειες στους εμπλεκόμενους, αλλά η προστασία του δημοσίου συμφέροντος και αυτό οφείλει να προστατεύει ο νομοθέτης.

• Επιτείνεται η πρόδηλη καταχρηστικότητα του παραβόλου κατά την κατάθεση αίτησης ασφαλιστικών μέτρων, καθώς επιβάλλεται η καταβολή του 1/3 του προϋπολογισμού του έργου με την κατάθεση της αίτησης περιορίζοντας ακόμη περισσότερο τη δυνατότητα δικαστικού ελέγχου κατά τις διαγωνιστικές διαδικασίες για την ανάθεση δημοσίων συμβάσεων.
Οι κίνδυνοι που πηγάζουν από αυτές τις τροπολογίες στην εξέλιξη των διαφόρων διαγωνισμών είναι τεράστιοι και ήδη τα αρνητικά φαινόμενα έχουν κάνει την εμφάνισή τους, όπως, μόλις προχτές επισήμανε ο ΣΑΤΕ.

Ταυτόχρονα, έχει αρχίσει να εδραιώνεται στον εργοληπτικό κλάδο η αντίληψη ότι οι αναθέτουσες αρχές ενεργούν, σε σωρεία περιπτώσεων, εμφορούμενες από την απολύτως βάσιμη αίσθηση ότι δεν υπόκεινται σε δικαστικό έλεγχο. Οι συνέπειες της αίσθησης αυτής έχουν ήδη αρχίσει να καθίστανται εντονότατα αισθητές σε πολλούς διαγωνισμούς.

Αυθαιρεσίες και παρανομίες επί θεμάτων τα οποία είχε επιλύσει η νομολογία των ελληνικών δικαστηρίων, αρχίζουν να κάνουν την επανεμφάνισή τους σε πολλούς διαγωνισμούς. Οι κίνδυνοι για τη διασφάλιση της ενωσιακής και εθνικής νομιμότητας είναι τεράστιοι. Παράλληλα, παρέχεται γόνιμο έδαφος για έμμεσους και άμεσους εκβιασμούς, συναλλαγές κάτω από το τραπέζι, και εκδηλώσεις διοικητικής αλαζονείας και αυθαιρεσίας.
Η κατάσταση είναι βέβαιο ότι θα χειροτερεύσει, μόλις εμπεδωθεί ακόμη περισσότερο η αίσθηση του ανελέγκτου, κάτι που θα επιτευχθεί και με τις αιφνιδιαστικές τροπολογίες που κατατέθηκαν στη Βουλή.

Για όλους αυτούς τους λόγους, ο ΣΑΤΕ ζητά την απόσυρση των τροπολογιών, ώστε να υπάρξει η δυνατότητα για μια σε βάθος μελέτη και διαβούλευση, με όλους τους ενδιαφερόμενους φορείς, ώστε να επιταχυνθούν οι αναθέσεις των έργων, δίχως, όμως, η επιτάχυνση να βλάψει το δημόσιο συμφέρον.