Σε κατάσταση διπλωματικού συναγερμού βρίσκεται η Αθήνα, μετά την απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης να εγκρίνει το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019 για την οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών.
Πρόκειται αναμφίβολα για μια δυσάρεστη εξέλιξη για τα ελληνικά συμφέροντα, η οποία επαναφέρει στο προσκήνιο τις τουρκικές επιδιώξεις στην Ανατολική Μεσόγειο. Θετικό στοιχείο για την ελληνική πλευρά αποτελεί η άμεση και σαφής αντίδραση της Ε.Ε., που επανέλαβε τη στήριξή της προς την Ελλάδα και την Κύπρο.
Η Αθήνα επιμένει ότι η απόφαση της λιβυκής Βουλής δεν μεταβάλλει τον νομικό χαρακτήρα του μνημονίου, το οποίο, σύμφωνα με την ελληνική θέση, παραβιάζει το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας και αγνοεί τα δικαιώματα των ελληνικών νησιών σε θαλάσσιες ζώνες. Το υπουργείο Εξωτερικών υπογραμμίζει ότι η γεωγραφία και το διεθνές δίκαιο δεν αλλάζουν με μονομερείς κοινοβουλευτικές αποφάσεις, ενώ διαμηνύει ότι η Ελλάδα θα προχωρήσει σε κάθε ενδεδειγμένη ενέργεια για την προάσπιση των κυριαρχικών της δικαιωμάτων.
Τη δική της σημασία έχει η κοινή δήλωση της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και του Αντόνιο Κόστα, οι οποίοι επανέλαβαν την πάγια θέση των Βρυξελλών, όπως είχε διατυπωθεί ήδη από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο το 2019. Η ευρωπαϊκή παρέμβαση προσφέρει στην Αθήνα ένα σαφές διπλωματικό έρεισμα, χωρίς, ωστόσο, να αναιρεί την ανάγκη για συγκεκριμένες κινήσεις απέναντι στις νέες εξελίξεις.
Σε αυτό το πλαίσιο, ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης είχε τηλεφωνικές επικοινωνίες τόσο με τον Αιγύπτιο ομόλογό του, Μπαντρ Αμπντελάτι, όσο και με τον Κύπριο υπουργό Εξωτερικών.
Εκ των πραγμάτων, στο επίκεντρο βρίσκεται πλέον η επόμενη ημέρα και οι επιλογές που έχει στη διάθεσή της η Αθήνα. Μεταξύ των σεναρίων που έχουν τεθεί επί τάπητος, περιλαμβάνονται:
- Η επέκταση των χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια σε όλη την επικράτεια της Κρήτης, μια κίνηση με σαφές γεωπολιτικό αποτύπωμα, που απαιτεί προσεκτική αξιολόγηση των συνεπειών της.
- Η οριοθέτηση ΑΟΖ με την Κύπρο, με βάση τις αρχές του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας και τις σχετικές χαρτογραφικές και νομικές προσεγγίσεις, μεταξύ των οποίων και ο χάρτης της Σεβίλλης.
- Ο στενότερος συντονισμός με την Αίγυπτο, με στόχο τη διασφάλιση της συμφωνίας οριοθέτησης ΑΟΖ που έχουν υπογράψει οι δύο χώρες και την αποτροπή ενδεχόμενων κινήσεων της Άγκυρας που θα μπορούσαν να την αμφισβητήσουν.
- Η προσφυγή στα κατάλληλα διεθνή όργανα και ενίσχυση των νομικών επιχειρημάτων της Ελλάδας, με επίκληση και των παλαιότερων θέσεων της Λιβύης. Πριν από το τουρκολιβυκό μνημόνιο, η λιβυκή πλευρά είχε αναγνωρίσει σε διεθνές επίπεδο ότι οι βόρειες θαλάσσιες γειτονίες της περιλάμβαναν μόνο την Ελλάδα, την Ιταλία και τη Μάλτα -και όχι την Τουρκία.
- Το πάγωμα των ευρωπαϊκών προγραμμάτων βοήθειας προς τις αρχές της Τρίπολης και της Βεγγάζης, ως ενδεχόμενο μέσο άσκησης πολιτικής πίεσης, εφόσον κριθεί ότι μια τέτοια επιλογή μπορεί να προωθήσει αποτελεσματικά τις ελληνικές θέσεις.
Οι αντιδράσεις της αντιπολίτευσης
Η εξέλιξη πυροδότησε, όπως ήταν αναμενόμενο, πολιτική αντιπαράθεση στο εσωτερικό. Το ΠΑΣΟΚ κάνει λόγο για σοβαρή αρνητική εξέλιξη, συνδέοντάς την με τη ρηματική διακοίνωση της κυβέρνησης της Τρίπολης τον Αύγουστο του 2026 για τις ελληνικές δραστηριότητες σχετικά με τους υδρογονάνθρακες νοτίως της Κρήτης. Παράλληλα, κατηγορεί την κυβέρνηση για έλλειψη συνεκτικής στρατηγικής και αντιφατικούς χειρισμούς στις σχέσεις με τη Λιβύη.
Το ΚΚΕ υποστηρίζει ότι οι εξελίξεις εκθέτουν την ελληνική εξωτερική πολιτική και διαψεύδουν, κατά την εκτίμησή του, τις διαβεβαιώσεις για την αποτελεσματικότητα των διεθνών συμμαχιών. Από την πλευρά της, η Ελληνική Λύση ζητά πιο δυναμική στάση, καλώντας την κυβέρνηση να αποδείξει στην πράξη ότι είναι έτοιμη να αντιδράσει στις τουρκικές προκλήσεις στην περιοχή της Κάσου.