Βελτιώσεις στη χρήση των κονδυλίων συνοχής ζητά το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο

Σύμφωνα με νέα έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου, παρά τον καινοτόμο χαρακτήρα τους, οι αλλαγές που αποσκοπούν στη βελτίωση της διαχείρισης των δαπανών της συνοχής δεν έχουν αποδειχθεί ακόμη αποτελεσματικές. Όπως επισημαίνουν οι ελεγκτές, πρέπει να ενισχυθούν οι διαδικασίες καθορισμού των ελάχιστων απαιτήσεων και διενέργειας των επανεξετάσεων των επιδόσεων.

Οπως σημειώνεται στη σχετική ανακοίνωση, οι δαπάνες της συνοχής έχουν σημαντικό αντίκτυπο στις οικονομίες πολλών κρατών μελών της ΕΕ. Κατά την περίοδο 2014-2020, οι δαπάνες από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, το Ταμείο Συνοχής και το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο θα αγγίξουν σχεδόν τα 350 δισεκατομμύρια ευρώ. Σε εννέα κράτη μέλη, οι δαπάνες για την περιφερειακή ανάπτυξη και τη συνοχή αντιστοιχούν σε πάνω από το 30 % του συνόλου των κρατικών κεφαλαιουχικών δαπανών. Σε τέσσερα κράτη μέλη μάλιστα (Ουγγαρία, Λιθουανία, Σλοβακία και Λετονία) καλύπτουν πάνω από το ήμισυ του συνόλου των δημόσιων επενδύσεων.

Οι ελεγκτές εξέτασαν τα δύο ειδικά μέσα που θεσπίστηκαν για την περίοδο 2014-2020 προκειμένου να ενταθεί ο προσανατολισμός των δαπανών της συνοχής στα αποτελέσματα: τις προϋποθέσεις και το αποθεματικό επίδοσης. Οι προϋποθέσεις (γνωστές ως «εκ των προτέρων αιρεσιμότητες») αποτελούν απαιτήσεις που πρέπει να πληρούνται πριν από τη δρομολόγηση ενός προγράμματος. Με το αποθεματικό επίδοσης, αυτό που ισχύει για τα περισσότερα προγράμματα είναι ότι η χορήγηση του 6% της χρηματοδότησης στα κράτη μέλη εξαρτάται από τη διενέργεια επανεξέτασης των επιδόσεων το 2019.

«Η βέλτιστη αξιοποίηση των ταμείων της πολιτικής συνοχής έχει τεράστια σημασία για πολλά κράτη μέλη της ΕΕ», δήλωσε ο Ladislav Balko, Μέλος του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου και αρμόδιος για την έκθεση. «Προκειμένου, ωστόσο, οι νέες αυτές απαιτήσεις να έχουν τον επιθυμητό αντίκτυπο, είναι αναγκαίες αλλαγές, καθώς και ανάληψη από τα κράτη μέλη της ευθύνης και της δέσμευσης να τις εφαρμόσουν».

Συνολικά, οι ελεγκτές διαπίστωσαν ότι οι προϋποθέσεις παρέχουν ένα συνεκτικό πλαίσιο που επιτρέπει την αξιολόγηση της ετοιμότητας των κρατών μελών να χρησιμοποιήσουν τους πόρους της ΕΕ κατά την έναρξη της περιόδου προγραμματισμού. Ωστόσο, δεν κατέστη δυνατό να συναχθεί με σαφήνεια ο βαθμός στον οποίο επέφεραν αλλαγές στην πράξη. Επιπλέον, η Επιτροπή δεν έκανε χρήση της δυνατότητας που διαθέτει να αναστέλλει πληρωμές σε περίπτωση μη εκπλήρωσης προϋποθέσεων.

Ακόμη, οι ελεγκτές δεν θεωρούν πιθανό το αποθεματικό επίδοσης να επιφέρει σημαντική ανακατανομή δαπανών προς προγράμματα με καλύτερες επιδόσεις. Εκ του σχεδιασμού του, το αποθεματικό επίδοσης δεν παρέχει επαρκή κίνητρα για μεγαλύτερη εστίαση στα αποτελέσματα, δεδομένου ότι βασίζεται κυρίως σε δαπάνες και εκροές. Επιπλέον, πρόσθετη χρηματοδότηση διατίθεται ακόμη και αν δεν επιτευχθούν πλήρως τα ορόσημα. Κατά την άποψη των ελεγκτών, οι αναστολές πληρωμών και οι δημοσιονομικές διορθώσεις που θεσπίστηκαν πρόσφατα για τις περιπτώσεις ανεπαρκών επιδόσεων αποτελούν ένα βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση, αλλά υπόκεινται σε αυστηρούς όρους που περιορίζουν τις πιθανότητες να εφαρμοστούν στην πράξη.

Οι ελεγκτές δεν θεωρούν ότι τυχόν αλλαγές κατά τη διάρκεια της τρέχουσας περιόδου 2014-2020 θα απέβαιναν αποδοτικές από οικονομική άποψη. Προτρέπουν, ωστόσο, τα κράτη μέλη και την Επιτροπή να αξιοποιήσουν τις δύο απαιτήσεις προκειμένου να αποφευχθεί τυχόν σπατάλη χρημάτων.

Οι ελεγκτές διατυπώνουν σειρά συστάσεων για την αποτελεσματικότερη χρήση των δαπανών στον τομέα της συνοχής. Στο πλαίσιο των προπαρασκευαστικών εργασιών της για την περίοδο μετά το 2020, η Επιτροπή πρέπει:

• Να επαναξιολογήσει τις προϋποθέσεις που ισχύουν κατά την περίοδο 2014-2020, να διασφαλίσει τη συνέπεια του περιεχομένου τους με το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο, να θέσει σαφή κριτήρια αξιολόγησης με μετρήσιμους στόχους και να απαιτεί την εκπλήρωση των προϋποθέσεων καθ’ όλη τη διάρκεια της περιόδου προγραμματισμού,

• Να μετατρέψει το αποθεματικό επίδοσης σε ένα μέσο περισσότερο προσανατολισμένο στα αποτελέσματα που θα κατανέμει πόρους στα προγράμματα που επιτυγχάνουν ικανοποιητικά αποτελέσματα και να το αναπτύξει περαιτέρω ώστε να επιβραβεύει τις καλές επιδόσεις,

• Να χρησιμοποιήσει εργαλεία που καταγράφουν καλύτερα τις πραγματικές επιδόσεις των μακροπρόθεσμων προγραμμάτων υποδομών,

• Να αναθεωρήσει τους όρους που ισχύουν για τις αναστολές πληρωμών και τις δημοσιονομικές διορθώσεις ούτως ώστε να διευκολύνεται η αντιμετώπιση περιπτώσεων ανεπαρκών επιδόσεων σε νωρίτερο χρόνο.