Δρόμος μετ' εμποδίων η είσοδος της Ουκρανίας στην ΕΕ

Εάν η ένταξη στην ΕΕ ήταν διαγωνισμός δημοτικότητας, η Ουκρανία θα είχε εγγυημένη θέση, ειδικά μετά την παθιασμένη έκκληση του προέδρου Βολοντίμιρ Ζελένσκι στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για ένταξη-εξπρές της χώρας του την Τρίτη.

Ομως στην πραγματικότητα, όπως γράφουν οι Financial Times, η διαδικασία είναι αργή, τεχνικά απαιτητική, μερικές φορές με επώδυνες μεταρρυθμίσεις, ενώ θα χρειαζόταν η υποστήριξη και των 27 σημερινών μελών.

Λίγα λεπτά αφότου ο Ζελένσκι μίλησε στο Ευρωκοινοβούλιο για να πιέσει για ένταξη της Ουκρανίας στην Ενωση, ο πρωθυπουργός του Βελγίου Αλεξάντερ ντε Κρο επιχείρησε να μετριάσει τις προσδοκίες. Ζητώντας μεν στενότερη συνεργασία με την Ουκρανία, υπενθύμισε ότι «η ένταξη στην ΕΕ είναι κάτι εντελώς διαφορετικό, μια πολύ πιο μακρόχρονη διαδικασία».

Ο Ζελένσκι είπε στους ευρωβουλευτές ότι η χώρα του αξίζει να ενταχθεί στην Ενωση, καθώς αγωνίζεται για την προστασία των ευρωπαϊκών αξιών. Χαιρέτισε τη διεθνή ενότητα που ενέπνευσε η εισβολή, προσθέτοντας ότι έχει «πολύ ακριβό τίμημα» για την Ουκρανία.

«Δίνουμε τη ζωή μας για αξίες, ελευθερία, δικαιώματα, για να είμαστε ίσοι όσο κι εσείς», είπε. «Αποδείξτε ότι είστε μαζί μας. Αποδείξτε ότι είστε όντως Ευρωπαίοι, και τότε η ζωή θα κερδίσει τον θάνατο και το φως θα κερδίσει το σκοτάδι».

Οι ελπίδες του Κιέβου αναπτύχθηκαν από τη στιγμή που η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, είπε την Κυριακή ότι η Ουκρανία είναι «ένας από μας και τη θέλουμε στην Ευρωπαϊκή Ένωση». Ωστόσο, μιλώντας στους ευρωβουλευτές μετά την ομιλία Ζελένσκι, ήταν πιο επιφυλακτική. «Υπάρχει ακόμη μακρύς δρόμος. Πρέπει να τελειώσουμε αυτόν τον πόλεμο. Και να μιλήσουμε για τα επόμενα βήματα», είπε.

Και ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Σαρλ Μισέλ δήλωσε ότι πρόκειται για «δύσκολο» θέμα. «Αφορά τη διεύρυνση, και γνωρίζουμε ότι υπάρχουν διαφορετικές απόψεις εντός της Ευρωπαϊκής Ενωσης για το θέμα», είπε.

Η ΕΕ θέτει σκληρά κριτήρια για τα επίδοξα μέλη. Οι υποψήφιες προς ένταξη χώρες, συνεχίζουν οι Financial Times, πρέπει να έχουν εδραιωμένους δημοκρατικούς θεσμούς, να σέβονται τα ανθρώπινα δικαιώματα, να υποστηρίζουν την ελεύθερη οικονομία και να συμφωνούν με τους ενιαίους ευρωπαϊκούς κανόνες. Στη συνέχεια, η Επιτροπή διεξάγει διαπραγματεύσεις για την ευθυγράμμιση της νομοθεσίας της εκάστοτε χώρας με τη νομοθεσία της ΕΕ σε 35 τομείς, από τη δικαιοσύνη έως τις μεταφορές.

«Η Ουκρανία θα πρέπει να κλείσει 35 κεφάλαια σχετικά με τα πρότυπα και τη νομοθεσία της ΕΕ σε όλους τους τομείς», δήλωσε η Μικαέλα Γκαβάς, του think tank «Κέντρο για την παγκόσμια ανάπτυξη». «Δεν τη θέτει σε δύσκολη θέση μόνο η κακή οικονομική κατάστασή της, η οποία επιδεινώνεται από τη σύγκρουση, αλλά υπάρχουν και βαθιά ζητήματα διαφθοράς που πρέπει να αντιμετωπιστούν», είπε.

«Θα προκαλέσει μια κάποια ανησυχία εάν υποσχεθούμε στην Ουκρανία ταχύτερη πορεία προς την ένταξη», είπε διπλωμάτης της ΕΕ.

Η τελευταία χώρα που προσχώρησε ήταν η Κροατία το 2013, μια δεκαετία μετά την αίτησή της. Πέντε χώρες έχουν ξεκινήσει ενταξιακές συνομιλίες: Αλβανία, Μαυροβούνιο, Βόρεια Μακεδονία, Σερβία και Τουρκία.

H ΕΕ δεν δέχεται μέλη με ανεπίλυτες συνοριακές συγκρούσεις, με μόνη εξαίρεση την Κύπρο, η οποία προσχώρησε το 2004.

Μετά τη μεγάλη διεύρυνση του 2004, όταν εντάχθηκαν 10 χώρες συμπεριλαμβανομένων πολλών κρατών του πρώην Συμφώνου της Βαρσοβίας, η διαρκής προσχώρηση νέων μελών έγινε μη δημοφιλής σε πολλούς ευρωπαίπους πολίτες, οι οποίοι εκφράζουν ανησυχίες για τις επιδοτήσεις που καταβάλλονται στα φτωχότερα μέλη και για την ελεύθερη κυκλοφορία των πολιτών τους.

Εάν προσχωρούσε η Ουκρανία, με πληθυσμό 41 εκατομμυρίων, θα ήταν το πέμπτο μεγαλύτερο κράτος μέλος, ανατρέποντας ενδεχομένως την ισορροπία δυνάμεων στο μπλοκ των 450 εκατομμυρίων πολιτών.

Τουλάχιστον 10 κράτη μέλη, ωστόσο, συμπεριλαμβανομένης της Πολωνίας, της Λετονίας, της Ιρλανδίας και της Ελλάδας, υποστήριξαν την άμεση χορήγηση του καθεστώτος υποψήφιας χώρας στην Ουκρανία. Ωστόσο, ο Γκέοργκ Ρικέλες, αναπληρωτής διευθυντής του Κέντρου Ευρωπαϊκής Πολιτικής, είπε ότι πολλοί πολιτικοί της ΕΕ «παρασύρονται»: «Δεν είμαι σίγουρος ότι η ένταξη είναι το σωστό μέσο για να απαντήσει κανείς σε έναν πόλεμο».

Ο Ρικέλες, πρώην αξιωματούχος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, επεσήμανε ότι η ΕΕ είχε μια «ρήτρα αμοιβαίας βοήθειας» που απαιτούσε από τα μέλη της να βοηθήσουν ένα κράτος μέλος που δέχεται επίθεση — αν και όχι απαραίτητα με στρατιωτικά μέσα.

«Τι θα συνέβαινε αν η Ουκρανία ήταν μέλος και υπήρχαν νέες μάχες στο Ντονμπάς;» είπε αναφερόμενος στην αποσχισθείσα περιοχή στα ανατολικά της Ουκρανίας.

Η Georgina Wright, της δεξαμενής σκέψης Institut Montaigne στο Παρίσι είπε ότι η αυξανόμενη ώθηση της ΕΕ για γεωπολιτική επιρροή θα μπορούσε να οδηγήσει σε πιο δραματικές αποφάσεις. «Η προοπτική της ένταξης της Ουκρανίας στην ΕΕ φαίνεται μακρινή — αλλά για πρώτη φορά είναι επίσης εύλογη», εξήγησε. «Αυτό έχει τεράστια πολιτική σημασία».