Η Βενεζουέλα και το τέλος της «διεθνούς τάξης»

Η αμερικανική επέμβαση αστραπή στη Βενεζουέλα και η σύλληψη του προέδρου/δικτάτορα της χώρας, Νικολάς Μαδούρο συνιστά για τους ρομαντικούς της εξωτερικής πολιτικής μια ακόμη απόδειξη ότι η εποχή του «διεθνούς δικαίου», (που στην πραγματικότητα δεν υπήρξε.. ποτέ), έλαβε επισήμως τέλος.

Δεν θα μείνουμε στο πως κατάφεραν οι ΗΠΑ να κάνουν μια τόσο αναίμακτη επιχείρηση, προφανώς σε αγαστή συνεννόηση με ντόπιους παράγοντες της χούντας Μαδούρο, ούτε στα προβλήματα που ίσως ανακύψουν την επόμενη μέρα.

Αυτό που έχει ευρύτερη σημασία είναι ότι η κίνηση των ΗΠΑ εκθέτει πλέον ανεπανόρθωτα όλους εκείνους, στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ, που αντιμετωπίζουν τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, ως κατάλυση των ιερών και των οσίων του διεθνούς συστήματος και του διεθνούς δικαίου.

Διότι η άρνηση τους να καταδικάσουν μια επίθεση σε κυρίαρχη χώρα, τη Βενεζουέλα, που έγινε απρόκλητα, κατά παράβαση των κανόνων του διεθνούς δικαίου, άρα είναι εξίσου παράνομη και αντίθετη στο καταστατικό των Ηνωμένων Εθνών, με τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, έγινε αντιληπτή από τις πρώτες ώρες.

Η καθ’ ύλην αρμόδια ύπατη εκπρόσωπος της ΕΕ για θέματα εξωτερικής πολιτικής Κάγια Κάλλας, δήλωσε ότι «Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι ο Μαδούρο δεν έχει νομιμοποίηση», προσθέτοντας ότι η ΕΕ υπερασπίζεται μια ειρηνική μετάβαση, καθώς και ότι πρέπει να… τηρούνται οι αρχές του Διεθνούς Δικαίου και των Ηνωμένων Εθνών.

Ο υπουργός Εξωτερικών της Πολωνίας Ράντεκ Σικόρσκι ήταν ακόμη πιο ξεκάθαρος, χωρίς να κατονομάσει το Μαδούρο. «Κάτι τέτοιο δεν θα μπορούσε να συμβεί σε πιο καλό άνθρωπο», έγραψε ειρωνικά. Μόνο που το διεθνές δίκαιο δεν λειτουργεί με αξιολογικές κρίσεις των ξένων ηγετών. Ούτε κάνει διακρίσεις ανάμεσα σε κυρίαρχες χώρες σύμφωνα με το αν διαθέτουν «πιστοποιημένη» δημοκρατική διακυβέρνηση.

Υπάρχει προηγούμενο πέραν της προεδρίας Τράμπ; Ασφαλώς υπάρχουν, περισσότερα από ένα. Το πιο παραπλήσιο, είναι η επέμβαση των ΗΠΑ στον Παναμά, που είχε ως αποτέλεσμα τη σύλληψη του Μανουέλ Νοριέγκα, το 1989. Τότε πρόεδρος των ΗΠΑ ήταν ο Τζωρτζ Μπους ο πρεσβύτερος και όχι ο «αντιφιλελεύθερος» Τράμπ. Τότε, όπως και τώρα, οι αντιδράσεις ήταν ελάχιστες και ασήμαντες.

Η «κατάλυση του «διεθνούς δικαίου», για την οποία κόπτονται οι φιλελεύθεροι στις ΗΠΑ και στην Ευρώπη, δεν είναι λοιπόν καινούργιο φαινόμενο, όπως έχει αποδειχτεί και σε άλλα μέρη, από το Κόσσοβο ως τη Λιβύη.

Το καινούργιο είναι η απροθυμία, αλλά και η έλλειψη ουσιαστικών δυνατοτήτων εκ μέρους των ΗΠΑ, να συνεχίσουν να επιβάλουν τους κανόνες της δυτικής διεθνούς τάξης (και όχι καθαυτό το διεθνές δίκαιο ή το καταστατικό των Ηνωμένων Εθνών) ως θεματοφύλακας ή αν προτιμάτε παγκόσμιος χωροφύλακας, των συμφερόντων του φιλελεύθερου διεθνισμού.

Αυτή ακριβώς η εκ των πραγμάτων μετάβαση σε έναν πολυπολικό κόσμο, είναι που αλλάζει τα δεδομένα. Όπως οι ΗΠΑ θέλουν τη δική τους αποκλειστική ζώνη επιρροής, στο δυτικό ημισφαίριο, πέριξ του Ισραήλ  και αλλού, έτσι διεκδικούν και οι άλλες δύο υπερδυνάμεις, πιθανότατα στο μέλλον και άλλες μικρότερες περιφερειακές δυνάμεις, το δικό τους χώρο.

Όσοι μάλιστα έσπευσαν να πανηγυρίσουν για την έλλειψη ουσιαστικής αντίδρασης της Ρωσίας αλλά και της Κίνας, στα όσα συνέβησαν στη Συρία, τώρα και στη Βενεζουέλα, ίσως θα πρέπει να αναρωτηθούν αν πέρα από τις ισορροπίες ισχύος στις συγκεκριμένες περιοχές, υπάρχουν βαθύτεροι λόγοι που εξηγούν αυτή τη στάση. Όπως οι προτεραιότητες των δύο αυτών μεγάλών δυνάμεων στην Ουκρανία και την Ταιβάν αντίστοιχα.

Όσα συμβαίνουν όμως δεν είναι καθόλου αδιάφορα και για τη χώρα μας, που έχει απέναντι της μια διεκδικητική περιφερειακή δύναμη.

Πέραν της αμερικανικής επέμβασης στη Βενεζουέλα, αίσθηση έχει προκαλέσει το τελευταίο διάστημα στην ελληνική σκηνή εξωτερικής πολιτικής, η κίνηση του Ισραήλ να αναγνωρίσει τη Σομαλιλάνδη, μια περιοχή της Σομαλίας που είχε αποσχιστεί προ ετών, χωρίς όμως επίσημη αναγνώριση.

Ακόμη και η βασική αρχή ότι «τα σύνορα είναι απαραβίαστα», δείχνει να έχει επισήμως ξεπεραστεί, με πρωτοβουλία μιας χώρας που ξεκάθαρα «ανήκει στη Δύση»! Κι αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για την Κύπρο.

Συνεπώς, για την Ελλάδα και την Κύπρο, ανατέλλει μια νέα εποχή με πολύ λιγότερες βεβαιότητες και πολύ πιο σημαντικές ανάγκες ενεργητικής ασφάλειας.  Η επίκληση του διεθνούς δικαίου θα συνεχίσει να παίζει κάποιο ρόλο ( το επικαλούνται άλλωστε και εκείνοι που εξόφθαλμα το παραβιάζουν), αλλά η ισχύς, οικονομική, στρατιωτική και διπλωματική, βρίσκεται σχεδόν μόνη της στη θέση του οδηγού των εξελίξεων.

Τουλάχιστον έως ότου διαμορφωθεί μια νέα «διεθνής τάξη», μεταξύ των πολύ μεγάλων δυνάμεων.    

Υ.Γ.: Σε πολλές άλλες χώρες του δυτικού ημισφαίριου αλλά και στη Δανία, στον έλεγχο της οποίας ανήκει η Γροιλανδία αυτή η κίνηση των ΗΠΑ είναι βέβαιο ότι θα προκαλέσει έντονο προβληματισμό.