Politico: Πέντε τρόποι με τους οποίους ο Τραμπ θα μπορούσε να καταστρέψει το ΝΑΤΟ

O Ντόναλντ Τραμπ ενέτεινε δραματικά αυτή την εβδομάδα τις απειλές του κατά του ΝΑΤΟ, εκφράζοντας αυξανόμενη δυσαρέσκεια απέναντι στους συμμάχους των ΗΠΑ, λόγω της άρνησής τους να συμμετάσχουν στον πόλεμο κατά του Ιράν.

Ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε προχθές Τετάρτη ότι «εξετάζει απολύτως» το ενδεχόμενο αποχώρησης από τη Συμμαχία. Αν και δεν επανέλαβε ρητά την απειλή σε μεταγενέστερο τηλεοπτικό του διάγγελμα, οι δηλώσεις του αποτελούν τις πιο έντονες μέχρι σήμερα, αναδεικνύοντας τη δυσαρέσκειά του απέναντι στη 77χρονη συμμαχία.

«Θα μιλήσω για την απέχθειά μου προς το ΝΑΤΟ», δήλωσε πριν την ομιλία του, προσθέτοντας σε συνομιλία με το Politico: «Είμαι απογοητευμένος… αν τους χρειαζόμουν, δεν θα ήταν εκεί».

Παρά τις απειλές, ο Τραμπ δεν έχει προβεί σε επίσημα βήματα αποχώρησης, καθώς κάτι τέτοιο απαιτεί έγκριση από το Κογκρέσο. Ωστόσο, η ρητορική του, η χρήση του «αυτοί» αντί «εμείς» για το ΝΑΤΟ και προηγούμενες τοποθετήσεις, όπως η πρόταση προσάρτησης της Γροιλανδίας, ενισχύουν την εικόνα μιας Ουάσιγκτον που αποστασιοποιείται από τη Συμμαχία που η ίδια δημιούργησε.

Σενάριο 1: Κλιμάκωση ρητορικής

Η συνέχιση και ενίσχυση της επιθετικής ρητορικής αποτελεί το πιο πιθανό σενάριο. Ο Τραμπ έχει ήδη αμφισβητήσει τη ρήτρα συλλογικής άμυνας, γνωστή ως Άρθρο 5, ενώ χαρακτήρισε το ΝΑΤΟ «χάρτινη τίγρη», σημειώνοντας ότι και ο Βλαντίμιρ Πούτιν το γνωρίζει.

Ευρωπαίοι ηγέτες προειδοποιούν ότι τέτοιες δηλώσεις υπονομεύουν την αξιοπιστία της Συμμαχίας. Όπως δήλωσε ο Εμανουέλ Μακρόν, «η αξία του ΝΑΤΟ βασίζεται στην εμπιστοσύνη -αν αυτή διαβρώνεται, χάνει την ουσία του».

Κάθε φορά που ο πρόεδρος των ΗΠΑ αμφισβητεί τη συμμαχία, «βλάπτει σοβαρά την αξιοπιστία της αμυντικής και αποτρεπτικής στάσης του ΝΑΤΟ», δήλωσε η Gerlinde Niehus, ανεξάρτητη εμπειρογνώμονας ασφαλείας και πρώην μακροχρόνιος αξιωματούχος του ΝΑΤΟ.

Σενάριο 2: Ρόλος «εμποδιστή» εντός του ΝΑΤΟ

Ο Ντόναλντ Τραμπ θα μπορούσε να επιλέξει να ασκήσει πίεση στους συμμάχους εκ των έσω, δυσχεραίνοντας τη λειτουργία του ΝΑΤΟ χωρίς να προχωρήσει σε ανοιχτή ρήξη.

Μια τέτοια τακτική εφαρμόζεται ήδη σε περιορισμένο βαθμό. Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, οι ΗΠΑ αξιοποιούν την αρχή της ομοφωνίας που διέπει τις επιτροπές του ΝΑΤΟ, μπλοκάροντας εκθέσεις σε τομείς όπως η κλιματική αλλαγή και η ανθρώπινη ασφάλεια. Όπως σημειώνει ένας από τους διπλωμάτες, η εργασία στον τελευταίο τομέα έχει ουσιαστικά «παγώσει».

Παράλληλα, αν και η Ουάσιγκτον συνεχίζει να συμμετέχει ενεργά στις διαδικασίες και τις διαπραγματεύσεις, θα μπορούσε -εφόσον το επιλέξει- να προκαλέσει μεγαλύτερη δυσλειτουργία, μπλοκάροντας εργασίες σε κρίσιμες επιτροπές, όπως εκείνες που ασχολούνται με τη Ρωσία και την Ουκρανία.

Ένα ακόμη ενδεχόμενο είναι η άρνηση καταβολής της αμερικανικής συνεισφοράς στον κοινό προϋπολογισμό του ΝΑΤΟ, η οποία ανέρχεται σε περίπου 800 εκατ. ευρώ ή το 15% του συνόλου. Αν και μια τέτοια κίνηση θα προκαλούσε αναταράξεις, εκτιμάται ότι δεν θα ήταν καθοριστική, καθώς οι υπόλοιποι σύμμαχοι θα μπορούσαν να καλύψουν το κενό.

Την ίδια στιγμή, στο εσωτερικό της κυβέρνησης Τραμπ εξετάζεται η ιδέα ενός μοντέλου «pay-for-play», που θα περιόριζε τον ρόλο των χωρών που δεν τηρούν τους στόχους αμυντικών δαπανών. Παρότι δεν υπάρχει θεσμικός μηχανισμός επιβολής μιας τέτοιας πολιτικής, αναλυτές εκτιμούν ότι θα μπορούσε να εφαρμοστεί μέσω πολιτικής πίεσης.

Σενάριο 3: Απόσυρση στρατευμάτων

Οι ΗΠΑ διατηρούν επί του παρόντος μεταξύ 67.500 και 85.000 στρατιωτών που σταθμεύουν στην ήπειρο σε τουλάχιστον 31 μόνιμες βάσεις και 19 στρατιωτικές εγκαταστάσεις. Ο Τραμπ έχει περιορισμένη ευελιξία:

Σύμφωνα με νόμο του 2025, πρέπει να διατηρήσει 76.000 στρατιώτες στην Ευρώπη, εκτός εάν η αποχώρηση είναι μικρότερη από 45 ημέρες ή λάβει την έγκριση του Κογκρέσου.

Ωστόσο, αναλυτές εκτιμούν ότι αυτό είναι λιγότερο πιθανό, καθώς οι δυνάμεις αυτές είναι κρίσιμες για επιχειρήσεις στη Μέση Ανατολή.

Σενάριο 4: «Σιωπηρή» αποχώρηση

Η Ουάσιγκτον θα μπορούσε να αποδυναμώσει το ΝΑΤΟ χωρίς επίσημη έξοδο, αποχωρώντας από στρατιωτικούς σχεδιασμούς ή μποϊκοτάροντας συνεδριάσεις.

Σε ένα λιγότερο ακραίο σενάριο, οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να αποσυρθούν από τον τετραετή κύκλο στρατιωτικού σχεδιασμού του ΝΑΤΟ, μέσω του οποίου καθορίζονται οι δυνάμεις και τα μέσα που κάθε χώρα οφείλει να διαθέτει σε περίπτωση κρίσης ή εισβολής, βάσει περιφερειακών αμυντικών σχεδίων.

Μία τέτοια κίνηση δεν θα αναιρούσε τυπικά τις αμερικανικές δεσμεύσεις, αλλά στην πράξη θα τις «πάγωνε» στα επίπεδα του τελευταίου κύκλου. Αυτό θα άφηνε τους Ευρωπαίους συμμάχους να καλύψουν σημαντικά κενά, ιδιαίτερα σε κρίσιμους τομείς όπως η αεράμυνα, οι πληροφορίες και ο εναέριος ανεφοδιασμός.

Παράλληλα, οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να μποϊκοτάρουν συνεδριάσεις ή ακόμη και να αποσύρουν την αντιπροσωπεία τους, εξέλιξη που θα παρέλυε ουσιαστικά τη λειτουργία της Συμμαχίας, δεδομένου ότι οι αποφάσεις λαμβάνονται ομόφωνα.

Σε πιο επιθετική εκδοχή, η Ουάσιγκτον θα μπορούσε να ακολουθήσει ιστορικά προηγούμενα, όπως η αποχώρηση της Γαλλίας από την ολοκληρωμένη διοίκηση του ΝΑΤΟ το 1966 ή η αντίστοιχη -αν και προσωρινή- κίνηση της Ελλάδας το 1974.

Μια τέτοια επιλογή, ωστόσο, θα είχε βαθιές επιπτώσεις. Ο κεντρικός ρόλος των ΗΠΑ σημαίνει ότι θα οδηγούσε πιθανότατα σε απόσυρση των αμερικανικών δυνάμεων από τη δομή του ΝΑΤΟ και σε ανατροπές στη στρατιωτική ηγεσία της Συμμαχίας.

Παρά τα σενάρια αυτά, Ευρωπαίοι αξιωματούχοι εμφανίζονται προς το παρόν καθησυχαστικοί. Όπως σημειώνουν διπλωματικές πηγές, δεν πρόκειται για άμεση απειλή, αν και προειδοποιούν ότι οποιαδήποτε υποχώρηση της αμερικανικής συμβολής στις επιχειρησιακές δυνατότητες του ΝΑΤΟ θα μπορούσε να δημιουργήσει σοβαρά προβλήματα.

Σενάριο 5: Πλήρης αποχώρηση

Η επίσημη αποχώρηση των ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ συνοδεύεται από σημαντικά νομικά εμπόδια. Ο Ντόναλντ Τραμπ θα έπρεπε, καταρχάς, να εξασφαλίσει την έγκριση των δύο τρίτων της Γερουσίας, προτού ενεργοποιήσει το Άρθρο 13 της ιδρυτικής συνθήκης της Συμμαχίας -μια διαδικασία που διαρκεί περίπου έναν χρόνο.

Ωστόσο, υπάρχει και το ενδεχόμενο μονομερούς αποχώρησης από διεθνείς συμφωνίες, όπως είχε συμβεί το 2020 με τη συνθήκη Open Skies. Σε μια τέτοια περίπτωση, τα αμερικανικά δικαστήρια ενδέχεται να επιχειρήσουν να μπλοκάρουν την απόφαση, αν και παραδοσιακά αποφεύγουν να παρεμβαίνουν σε ζητήματα εξωτερικής πολιτικής.

Μια τέτοια κίνηση, πάντως, θεωρείται βέβαιο ότι θα πυροδοτούσε κύμα προσφυγών, είτε από πολιτείες που ελέγχονται από τους Δημοκρατικούς είτε από Αμερικανούς πολίτες και επιχειρήσεις με δραστηριότητα στην Ευρώπη. Δεν αποκλείεται επίσης η εμπλοκή του Κογκρέσου, ιδίως εάν αλλάξουν οι πολιτικοί συσχετισμοί μετά τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου.

«Οι δικαστές εμφανίζονται πλέον λιγότερο πρόθυμοι να στηρίξουν τέτοιες κινήσεις, μετά από μια περίοδο έντονης διεύρυνσης των προεδρικών εξουσιών», σημειώνει αξιωματούχος του Πενταγώνου.

Από την πλευρά του Λευκού Οίκου, η αναπληρώτρια εκπρόσωπος Άννα Κέλι υπογράμμισε ότι «ο πρόεδρος Τραμπ έχει καταστήσει σαφή την απογοήτευσή του από το ΝΑΤΟ και άλλους συμμάχους», προσθέτοντας πως, όπως έχει τονίσει ο ίδιος, «οι Ηνωμένες Πολιτείες θα θυμούνται».