Η ΕΕ ξανανοίγει τη συζήτηση για κοινό χρέος

Η οικονομική πίεση από τις ΗΠΑ και την Κίνα αναγκάζει αρκετές ευρωπαϊκές χώρες να επανεξετάσουν τη μέχρι σήμερα επιφυλακτική στάση τους απέναντι στο κοινό ευρωπαϊκό χρέος.

Σύμφωνα με το Bloomberg, το μεγαλύτερο μέρος του δημόσιου χρέους στην Ευρώπη εκδίδεται σήμερα από τις εθνικές κυβερνήσεις, ενώ μόνο ένα μικρότερο ποσοστό εκδίδεται κεντρικά από την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) για τη χρηματοδότηση κοινών προτεραιοτήτων και τη διαχείριση κρίσεων.

Το ζήτημα παραμένει βαθιά διχαστικό στην Ευρώπη. Η Γαλλία στηρίζει την επέκταση του κοινού δανεισμού ως εργαλείο χρηματοδότησης των ευρωπαϊκών προτεραιοτήτων, ενώ η Γερμανία εμφανίζεται πιο επιφυλακτική, φοβούμενη ότι θα κληθεί να εγγυηθεί τα χρέη χωρών με πιο αδύναμα δημόσια οικονομικά.

Ωστόσο, το τελευταίο διάστημα παρατηρείται μετατόπιση ισορροπιών. Η πρόεδρος της ΕΚΤ Κριστίν Λαγκάρντ δήλωσε στις αρχές Μαΐου ότι «η ισορροπία αλλάζει λίγο», καθώς όλο και περισσότερες χώρες εμφανίζονται ανοιχτές σε νέες μορφές κοινού δανεισμού.

Γιατί επιστρέφει τώρα η συζήτηση

Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις βρίσκονται αντιμέτωπες με αυξημένες πιέσεις λόγω της γήρανσης του πληθυσμού, του αυξανόμενου κόστους υγείας και συντάξεων, της χαμηλής ανάπτυξης και της αύξησης του κόστους δανεισμού μετά τα κύματα πληθωρισμού των τελευταίων ετών.

Παράλληλα, η πανδημία Covid-19 και η ενεργειακή κρίση μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία απορρόφησαν σημαντικούς πόρους που διαφορετικά θα μπορούσαν να κατευθυνθούν σε υποδομές, άμυνα και βιομηχανικές επενδύσεις, ώστε να ανταγωνιστούν καλύτερα τις ΗΠΑ και την Κίνα.

Υποστηρικτές της ιδέας θεωρούν ότι ο κοινός δανεισμός θα επέτρεπε στα κράτη-μέλη να επενδύσουν περισσότερο χωρίς να «εκτοξεύσουν» το εθνικό τους χρέος, ενώ θα ενίσχυε και την άμυνα της Ευρώπης ή την αναβάθμιση των ενεργειακών δικτύων.

Ορισμένοι υποστηρικτές το βλέπουν ως έναν χρήσιμο τρόπο για την επιτάχυνση του επανεξοπλισμού της Ευρώπης ή την επέκταση των δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας, ώστε να μπορούν να διαχειριστούν περισσότερες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

Διίσταντο οι απόψεις στο εσωτερικό της ΕΕ 

Η Γαλλία, η Ισπανία και η Ελλάδα εμφανίζονται πιο θετικές στην ιδέα του κοινού χρέους, ενώ η Γερμανία και η Ολλανδία παραμένουν πιο επιφυλακτικές.

Η κυβέρνηση του Φρίντριχ Μερτς φοβάται ότι μια γερμανική στήριξη στο κοινό χρέος θα μπορούσε να προκαλέσει πολιτικές αντιδράσεις στο εσωτερικό της χώρας, ειδικά με την άνοδο του ευρωσκεπτικιστικού AfD στις δημοσκοπήσεις.

Ωστόσο, ακόμη και στη Γερμανία, ορισμένοι αξιωματούχοι εμφανίζονται πλέον πιο ανοιχτοί στην ιδέα. Ο επικεφαλής της Bundesbank, Γιοακίμ Νάγκελ, δήλωσε ότι μέρος της δυνατότητας εθνικού δανεισμού θα μπορούσε να μεταφερθεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Ο Εμανουέλ Μακρόν και ο πρώην πρόεδρος της ΕΚΤ Μάριο Ντράγκι πιέζουν επίσης να παραμείνει το θέμα στην ευρωπαϊκή ατζέντα, ενώ η Πολωνία στήριξε πρόσφατα την ιδέα κοινού χρέους για αμυντικές δαπάνες.

Τα επόμενα βήματα

Η Κομισιόν εξετάζει νέα εργαλεία χρηματοδότησης μέσω κοινού δανεισμού, μεταξύ των οποίων και μηχανισμό αντιμετώπισης κρίσεων ύψους έως 400 δισ. ευρώ.

Παράλληλα, ομάδα χωρών με επικεφαλής τη Γαλλία ζητά πιο σταδιακή αποπληρωμή του χρέους που δημιουργήθηκε κατά την πανδημία, ώστε να απελευθερωθεί δημοσιονομικός χώρος για νέες επενδύσεις. Τη θέση αυτή έχει στηρίξει και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο.

Στα τέλη Μαΐου, 16 κράτη-μέλη υπέγραψαν κοινό έγγραφο με το οποίο ζητούν να εξεταστεί «νέος κοινός δανεισμός» για τη χρηματοδότηση επενδύσεων και ευρωπαϊκών δημόσιων αγαθών.