Το καλοκαίρι καίει τον ευρωπαϊκό Νότο και μαζί καίει και την πιο βολική ψευδαίσθηση των Βρυξελλών: ότι οι δημοσιονομικοί κανόνες μπορούν να επιστρέψουν σαν να μην άλλαξε τίποτα, σαν να μην υπάρχει πόλεμος στη Μέση Ανατολή, σαν να μην υπάρχει νέα μεταναστευτική πίεση, σαν να μην υπάρχουν φωτιές που δεν είναι πια «εποχικό φαινόμενο», αλλά λογαριασμός πολλών δισεκατομμυρίων.
Στη Μαδρίτη, η μεταναστευτική κρίση στην Θέουτα έφερε ξανά στην επιφάνεια το παζάρι που ποτέ δεν έκλεισε στην Ευρώπη για το ποιος φυλάει τα σύνορα, ποιος πληρώνει και ποιος σηκώνει το πολιτικό κόστος. Η αντίδραση της Ιταλίας δεν ήταν τυχαία καθώς η Ρώμη (και η Αθηνα) ξέρουν πολύ καλά τι σημαίνει να μένεις μόνος στο πρώτο κύμα που φέρνει τους μετανάστες, την ίδια στιγμή που οι υπόλοιπες χώρες μιλούν -θεωρητικά πάντα- για «ευρωπαϊκή λύση». Και όλα αυτά μέχρι να φτάσει ο λογαριασμός, γιατί εκεί ξαφνικά ο Βορράς «σκληραίνει».
Την ίδια ώρα, οι φωτιές στη Γαλλία και στην Ισπανία ανάγκασαν την Ευρωπαϊκή Ένωση να κινητοποιήσει αεροσκάφη, ελικόπτερα και προσωπικό μέσω του μηχανισμού πολιτικής προστασίας, ενώ στην Ελλάδα η εικόνα είναι γνωστή σε όλους: εκκενώσεις, καμένα σπίτια, καμένες εκτάσεις, αποζημιώσεις, υποσχέσεις, και μετά ο λογαριασμός στο υπουργείο Οικονομικών.
Εκεί αρχίζει το πραγματικό πρόβλημα, διότι η προκαταρκτική γραμμή για τους προϋπολογισμούς του 2027 όπως πέρασε τον Ιούλιο από το Eurogroup είναι δημοσιονομική προσαρμογή. Οι υπουργοί Οικονομικών της Ευρωζώνης έχουν ήδη στείλει το μήνυμα ότι τα κράτη πρέπει να μείνουν στις καθαρές διαδρομές δαπανών, ότι όσοι κινδυνεύουν να παραβιάσουν το Σύμφωνο Σταθερότητας πρέπει να πάρουν πρόσθετα μέτρα, και ότι η ευελιξία πρέπει να χωρά μέσα στο πλαίσιο της προσαρμογής.
Με άλλα λόγια, μέσα στα λίγα λεφτά που έχουν απομείνει στους εθνικούς προϋπολογισμούς, μετά τις δαπάνες για την άμυνα, την Ουκρανία, τα επιτόκια, την ενέργεια και τις κοινωνικές δαπάνες.
Όμως οι φωτιές δεν περιμένουν το Eurogroup και το Ecofin. Οι μεταναστευτικές ροές δεν περιμένουν τις φθινοπωρινές εκτιμήσεις της Κομισιόν, που τον Οκτώβριο αναμένεται να αναθεωρηθούν και πάλι. Οι πολίτες που έχασαν σπίτια, εισοδήματα, ζώα, μικρές επιχειρήσεις, τουριστικές σεζόν και τοπικές υποδομές δεν θα περιμένουν να τους εξηγήσει κάποιος στις Βρυξέλλες τη διαφορά ανάμεσα σε προσωρινό μέτρο, στοχευμένη δαπάνη και καθαρή πρωτογενή πορεία.
Ναι, υπάρχει η πρόβλεψη για φυσικές καταστροφές στο αναθεωρημένο Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης. Ναι,υπάρχει η δυνατότητα να μην υπολογιστούν ορισμένες δαπάνες όταν πρόκειται για γεγονότα εκτός ελέγχου της κυβέρνησης. Ναι, είναι σχεδόν βέβαιο ότι στην τελική απόφαση του Οκτωβρίου για τη δημοσιονομική γραμμή του 2027 θα μπουν αστερίσκοι, παράθυρα, τεχνικές διατυπώσεις και περισσότερη ευελιξία για τις χώρες που θα μπορούν να αποδείξουν ότι η φωτιά, η μετανάστευση και η ασφάλεια δεν είναι πολιτική επιλογή αλλά εξωτερικό σοκ.
Το ζήτημα, όμως, είναι άλλο: Η Ευρώπη δεν έχει άπειρο δημοσιονομικό χώρο. Το Ταμείο Ανάκαμψης τελειώνει. Οι αμυντικές δαπάνες γίνονται διαρθρωτικά υψηλότερες. Η Ουκρανία παραμένει τεράστια πολιτική και οικονομική δέσμευση. Οι ενεργειακές υποδομές χρειάζονται νέα λεφτά. Η μετάβαση από τα ορυκτά καύσιμα επίσης. Οι αγορές δεν έχουν ξεχάσει τα spreads. Και ο Νότος καλείται να αποδείξει ότι μπορεί να κάνει προσαρμογή την ίδια στιγμή που η πραγματικότητα τον αναγκάζει να ξοδέψει.
Αυτό είναι το «αδιέξοδο» που δεν θέλουν να πουν καθαρά στις Βρυξέλλες. Η Ευρώπη θέλει περισσότερη άμυνα, περισσότερη φύλαξη συνόρων, περισσότερη στήριξη στην Ουκρανία, περισσότερη ενεργειακή αυτονομία, περισσότερη πράσινη μετάβαση, περισσότερη ανθεκτικότητα απέναντι στην κλιματική κρίση, περισσότερη κοινωνική συνοχή και ταυτόχρονα λιγότερο έλλειμμα και δραστικά χαμηλότερο χρέος. Τα «νούμερα», όμως, δύσκολα βαραίνουν για τον Νότο. Και έτσι θα είναι πάλι το πρώτο τεστ.
Όχι επειδή οι συγκεκριμένες χώρες είναι «απείθαρχες», όπως έλεγε η παλιά βόρεια αφήγηση. Αλλά επειδή η γεωγραφία τους τις βάζει στην πρώτη γραμμή της φωτιάς, της ξηρασίας και της μετανάστευσης.
Η τελική απόφαση του Οκτωβρίου θα δείξει πόσο ειλικρινής είναι η Ευρώπη με τον εαυτό της. Αν επιμείνει σκληρά στη δημοσιονομική προσαρμογή, θα σπρώξει τις κυβερνήσεις σε λογιστικά τεχνάσματα και πολιτική ένταση. Αν ανοίξει πολύ την ευελιξία, θα παραδεχθεί ότι οι νέοι κανόνες χρειάστηκαν εξαίρεση πριν καν εφαρμοστούν πραγματικά. Αν ψάξει ενδιάμεση φόρμουλα, θα κάνει αυτό που ξέρει καλύτερα: θα βάλει αστερίσκους, ρήτρες, ειδικές περιπτώσεις και πολιτικές σιωπές, μέχρι να φανεί ποιος θα πληρώσει την επόμενη κρίση.
Το ερώτημα, όμως, που ρωτούν συνεχώς οι αγορές δεν αλλάζει. Εχει η Ευρώπη αρκετά χρήματα;